Sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản sau gần 20 năm thi hành

Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản phát biểu tại Hội nghị.

Chiều ngày 4/8, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đối với dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, địa phương cùng nhiều tập đoàn, tổng công ty có liên quan.

Lần đầu tiên sửa đổi sau gần 20 năm thi hành

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho biết, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản được Quốc hội ban hành năm 2008. Trong khi nhiều đạo luật cùng thời kỳ đã được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế thì đây là lần đầu tiên Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản được đặt vấn đề sửa đổi toàn diện.

Qua gần 20 năm thi hành, pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản phát sinh rất ít trường hợp áp dụng. Đến nay, chưa có trường hợp nào thực hiện trưng mua tài sản.

Đối với trưng dụng tài sản, thực tiễn chủ yếu phát sinh trong giai đoạn phòng, chống đại dịch COVID-19. Theo báo cáo của các địa phương, cả nước đã ban hành 124 quyết định trưng dụng, chủ yếu đối với nhà, công trình và tài sản gắn liền với đất để làm cơ sở điều trị bệnh nhân COVID-19 hoặc phục vụ công tác cách ly, lưu trú.

Mặc dù thực tiễn áp dụng không nhiều, song trong thời gian qua, Hiến pháp và nhiều đạo luật có liên quan đã được sửa đổi, bổ sung, quy định rõ hơn về các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản; đồng thời các quy định về loại tài sản, phạm vi áp dụng và thẩm quyền cũng có nhiều thay đổi.

Bên cạnh đó, việc sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đặt ra yêu cầu rà soát, sửa đổi các quy định liên quan nhằm bảo đảm sự thống nhất trong hệ thống pháp luật.

“Chính vì vậy, việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn”, ông Nguyễn Tân Thịnh nhấn mạnh.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý công sản, tư tưởng xuyên suốt của dự thảo Luật lần này tiếp tục kế thừa mục tiêu của Luật năm 2008, đó là bảo đảm đồng thời hai yêu cầu lớn.

Thứ nhất, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước có thể huy động nguồn lực về tài sản khi xảy ra các tình huống đặc biệt cấp bách theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, biện pháp trưng mua, trưng dụng chỉ được áp dụng trong những trường hợp thật sự cần thiết và chỉ khi các biện pháp huy động khác không thể đáp ứng yêu cầu.

Thứ hai, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân đối với tài sản của mình, đặc biệt là tài sản của các nhà đầu tư, qua đó góp phần duy trì môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế nhanh và bền vững.

Theo Cục trưởng Nguyễn Tân Thịnh, hai yêu cầu này phải luôn được cân bằng trong suốt quá trình xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật.

Đề xuất 5 nhóm chính sách lớn

Trình bày nội dung dự thảo, bà Lê Ngọc Lan, Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý công sản cho biết, các chính sách của dự án Luật được xây dựng trên cơ sở tổng kết việc thi hành Luật năm 2008 và báo cáo của các bộ, ngành, địa phương về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đề xuất 5 nhóm chính sách lớn gồm: hoàn thiện quy định về các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản; hoàn thiện quy định về các loại tài sản được trưng mua, trưng dụng theo hướng thu hẹp phạm vi tài sản trưng mua và mở rộng phạm vi tài sản trưng dụng; hoàn thiện quy định về thẩm quyền và thủ tục trưng mua, trưng dụng; hoàn thiện quy định về xác định giá trưng mua và giá trị bồi thường khi trưng dụng tài sản; bổ sung quy định về chế độ báo cáo, công khai, giám sát, trách nhiệm giải trình và miễn trừ trách nhiệm trong quá trình thực hiện.

Theo bà Lê Ngọc Lan, dự kiến sau khi Luật được ban hành sẽ có một Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết thi hành. Bộ Tài chính sẽ chủ trì xây dựng dự thảo Nghị định để trình cấp có thẩm quyền cùng với hồ sơ dự án Luật; sau khi Luật được Quốc hội thông qua sẽ hoàn thiện các thủ tục trình Chính phủ ban hành, bảo đảm Nghị định có hiệu lực cùng thời điểm Luật có hiệu lực.

Đáng chú ý, việc triển khai Luật sau khi ban hành không làm phát sinh thêm tổ chức bộ máy, biên chế hoặc ngân sách thường xuyên. Các bộ, ngành và địa phương sẽ thực hiện trên cơ sở sử dụng hiệu quả nguồn lực hiện có trong phạm vi biên chế được giao.

Toàn cảnh Hội nghị.

Nhiều ý kiến góp ý từ địa phương và doanh nghiệp

Tại Hội nghị, đại diện các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp bày tỏ sự thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi Luật cũng như các nội dung chính sách của dự thảo.

Đại diện các địa phương như Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Ninh và Hà Nội tập trung góp ý về quy trình ban hành quyết định trưng dụng; cơ chế bồi thường; xử lý tài sản sau khi hoàn thành nhiệm vụ; thẩm quyền của chính quyền cấp tỉnh và cấp xã trong quyết định trưng dụng tài sản.

Nhiều ý kiến cũng đề nghị quy định rõ hơn thẩm quyền của từng cấp chính quyền; bổ sung cơ chế ủy quyền trong trường hợp khẩn cấp; xem xét điều chỉnh thời hạn 30 ngày đối với một số ngành đặc thù; bổ sung quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và thông tin kinh doanh; xây dựng cơ chế định giá đối với những loại tài sản không có giá thị trường; nghiên cứu áp dụng lãi suất bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự thay vì quy định mức cố định 10%; đồng thời làm rõ quy trình xử lý tài sản sau khi kết thúc việc trưng dụng.

Bên cạnh đó, đại diện Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam và Tập đoàn Điện lực Việt Nam cũng góp ý về việc xử lý tài sản theo đặc thù của từng ngành.

Theo đại diện Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, hệ thống đường sắt có tính liên tục, trải dài trên nhiều địa phương và không mang tính độc lập từng đoạn, do đó cần quy định rõ phạm vi tài sản đường sắt thuộc đối tượng áp dụng trong dự thảo Luật.

Trong khi đó, đại diện Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam cho rằng các tuyến viễn thông có chiều dài hàng chục km, được kết nối thành hệ thống thống nhất. Việc trưng dụng một phần nhỏ có thể ảnh hưởng đến toàn bộ mạng lưới, vì vậy cần nghiên cứu quy định riêng phù hợp với đặc thù của tài sản viễn thông.

Kết luận Hội nghị, đại diện Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục tổng hợp, nghiên cứu đầy đủ các ý kiến góp ý của các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo trong quá trình xây dựng và trình Quốc hội xem xét, thông qua.