Đề xuất bổ sung các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản trong tình huống khẩn cấp

Việc trưng mua, trưng dụng tài sản sẽ được áp dụng khi phải ứng phó, khắc phục thảm họa do thiên tai, dịch bệnh.

Theo Bộ Tài chính, quy định hiện hành về các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản đã bộc lộ một số bất cập sau gần 20 năm thực hiện. Trong đó, các quy định tại Hiến pháp về trưng mua, trưng dụng tài sản đã có thay đổi, trong khi quy định của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản chưa thực sự đồng bộ với các luật chuyên ngành liên quan đến quốc phòng, an ninh, phòng thủ dân sự, phòng chống thiên tai và ứng phó tình trạng khẩn cấp.

Bên cạnh đó, nhiều tình huống phát sinh trong thực tiễn như phòng thủ dân sự, khắc phục thảm họa, thiên tai, dịch bệnh quy mô lớn hiện chưa được quy định đầy đủ, rõ ràng trong pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản.

Từ thực tiễn trên, Bộ Tài chính cho rằng việc hoàn thiện quy định về các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản là cần thiết nhằm bảo đảm phù hợp với Hiến pháp năm 2013, đồng thời tăng tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Theo dự thảo, chính sách sửa đổi hướng đến nhiều mục tiêu như bảo đảm sự thống nhất với các quy định pháp luật về quốc phòng, an ninh, tình trạng khẩn cấp, phòng thủ dân sự, phòng chống thiên tai, dịch bệnh; tăng cường tính minh bạch, hạn chế lạm dụng việc trưng mua, trưng dụng tài sản; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có tài sản.

Đồng thời, việc sửa đổi cũng nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để cơ quan nhà nước có thể huy động kịp thời nguồn lực tài sản phục vụ các tình huống khẩn cấp, cấp bách.

Trong quá trình xây dựng chính sách, Bộ Tài chính đưa ra 3 phương án. Phương án thứ nhất là giữ nguyên quy định hiện hành. Phương án thứ hai là hoàn thiện các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản theo hướng quy định cụ thể, đồng bộ với Hiến pháp và các luật liên quan như Luật Phòng thủ dân sự, Luật Phòng, chống thiên tai, Luật An ninh quốc gia, Luật An ninh mạng, Luật Phòng, chống khủng bố… Phương án thứ ba là quy định khung trong luật và giao Chính phủ quy định chi tiết các trường hợp áp dụng.

Theo Bộ Tài chính, phương án thứ hai được lựa chọn là giải pháp tối ưu vì đáp ứng đầy đủ mục tiêu chính sách, xử lý được các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Bộ Tài chính cho rằng việc quy định cụ thể các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản sẽ góp phần nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng nguồn lực xã hội trong các tình huống khẩn cấp; phục vụ yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, phòng chống thiên tai và ứng phó với các nguy cơ đe dọa an toàn xã hội.

Đồng thời, quy định rõ các trường hợp áp dụng cũng giúp tăng tính minh bạch, hạn chế lạm dụng việc trưng mua, trưng dụng tài sản. Theo đó, Nhà nước chỉ được thực hiện trưng mua, trưng dụng trong những trường hợp luật định, qua đó bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có tài sản bị trưng mua, trưng dụng.

Theo nội dung dự thảo, việc trưng mua, trưng dụng tài sản sẽ được áp dụng trong các trường hợp cụ thể như: khi đất nước trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng hoặc thiết quân luật theo quy định của pháp luật về quốc phòng và pháp luật về tình trạng khẩn cấp; khi an ninh quốc gia có nguy cơ bị đe dọa theo quy định của pháp luật về an ninh quốc gia và an ninh mạng.

Ngoài ra, việc trưng mua, trưng dụng cũng được áp dụng khi mục tiêu quan trọng về an ninh quốc gia có nguy cơ bị xâm phạm hoặc cần tăng cường bảo vệ; khi phải ứng phó, khắc phục thảm họa do thiên tai, dịch bệnh theo quy định của pháp luật về phòng thủ dân sự và phòng, chống thiên tai; khi đất nước trong tình trạng khẩn cấp hoặc khi thực hiện nhiệm vụ phòng, chống khủng bố theo quy định của pháp luật.