Bồi thường thỏa đáng, bảo đảm sinh kế người dân khi thu hồi đất

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 4 chiều ngày 22/10.

Bảo đảm hài hòa lợi ích, tạo đồng thuận khi thu hồi đất

Thảo luận tại Tổ 4 (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Đồng Nai, Điện Biên, Quảng Trị) chiều 22/10, đại biểu Nguyễn Công Long (Đại biểu Quốc hội TP. Đồng Nai) đánh giá cao những đổi mới trong chính sách đất đai, trong đó có việc bổ sung các trường hợp thu hồi đất phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, đồng thời mở rộng các trường hợp được bồi thường.

Theo đại biểu, cùng với việc mở rộng các trường hợp thu hồi đất, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường để bảo đảm quyền lợi của người dân, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người có đất bị thu hồi.

Từ kinh nghiệm thực tiễn tại Hà Nội trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng triển khai các dự án, đại biểu cho rằng khi người dân được bồi thường thỏa đáng và quyền lợi được bảo đảm, việc bàn giao đất sẽ thuận lợi hơn, tạo điều kiện thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

“Người dân được đền bù một cách thỏa đáng, được các quyền lợi khi bị thu hồi đất bảo đảm thì người dân sẵn sàng, hồ hởi, không ngần ngại giao đất cho chính quyền để thực hiện các dự án”, đại biểu Nguyễn Công Long nhấn mạnh.

Theo đại biểu, mục tiêu cuối cùng là phát triển đất nước, phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, chính sách bồi thường cần được thiết kế theo hướng hài hòa lợi ích, đồng thời giúp người dân có điều kiện ổn định cuộc sống và cải thiện sinh kế sau khi đất bị thu hồi.

Đại biểu bày tỏ mong muốn cơ quan soạn thảo tiếp tục quan tâm đến yêu cầu này trong quá trình hoàn thiện các quy định pháp luật về đất đai, bảo đảm việc thu hồi đất phục vụ phát triển không tách rời quyền lợi chính đáng của người dân.

Làm rõ cơ chế thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường

Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Công Long lưu ý là phương pháp xác định giá đất cụ thể. Theo đại biểu, dự thảo có sự thay đổi theo hướng bỏ quy định về sự tham gia của tổ chức tư vấn trong xác định giá đất cụ thể, chuyển sang cơ chế Nhà nước trực tiếp xác định và giao cho địa phương thực hiện.

Từ thực tiễn tại các địa phương và việc theo dõi các vụ việc khiếu kiện, đại biểu cho rằng cần quan tâm xử lý tình trạng giá đất bồi thường khác nhau giữa các khu vực có điều kiện tương đồng nhưng thuộc địa giới hành chính khác nhau.

Đại biểu dẫn ví dụ một tuyến đường cao tốc đi qua khu vực giáp ranh giữa 2 tỉnh. Trong trường hợp điều kiện địa lý, kinh tế - xã hội và môi trường tương tự nhau, giá đất bồi thường vẫn có thể chênh lệch chỉ vì 2 khu vực thuộc 2 địa phương khác nhau.

Theo đại biểu, tình trạng này có thể dẫn đến khiếu kiện, phát sinh mâu thuẫn và gây vướng mắc trong quá trình triển khai dự án. Vì vậy, ông đề nghị nghiên cứu giải pháp xử lý, tránh để việc xác định giá đất tại các khu vực giáp ranh tiếp tục tạo ra những bất cập trong thực tiễn.

Đối với quy định thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đại biểu Nguyễn Công Long đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc kỹ, bởi đất đai gắn liền với cuộc sống và sinh kế lâu dài của người dân.

Theo đại biểu, khi người dân phải rời khỏi mảnh đất đã gắn bó lâu dài, vấn đề quan trọng là chính sách phải bảo đảm thỏa đáng, tạo được sự đồng thuận và hạn chế phát sinh mâu thuẫn xã hội.

Liên quan quy định cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với dự án được trên 75% người sử dụng đất đồng ý, đại biểu cho rằng cần xem xét cụ thể hơn theo từng loại dự án.

Đại biểu nhận định, việc lượng hóa tỷ lệ đồng thuận là một cách thể hiện mức độ ủng hộ của người dân đối với các quyết định liên quan. Tuy nhiên, các loại dự án và tình huống thu hồi đất có đặc điểm khác nhau, nên việc áp dụng một tỷ lệ đồng thuận cao như nhau cho tất cả các trường hợp có thể tạo ra những tác động ngược đối với tiến độ triển khai dự án.

Theo đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc quy định tỷ lệ đồng thuận phù hợp với đặc điểm của từng loại dự án, vừa tôn trọng ý chí, nguyện vọng của người dân, vừa bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Đại biểu Nguyễn Công Long (Đại biểu Quốc hội TP. Đồng Nai) đánh giá cao những đổi mới trong chính sách đất đai.

Cũng góp ý về dự thảo Luật Đất đai, đại biểu Lò Thị Luyến (Đại biểu Quốc hội Điện Biên) đề nghị hoàn thiện quy định về trình tự phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và quyết định thu hồi đất tại Điều 38.

Theo đại biểu, điểm e và điểm g khoản 1 Điều 38 quy định việc thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện trước khi quyết định thu hồi đất. Trong khi đó, khoản 4 Điều 38 cho phép quyết định thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án trong 3 trường hợp: Dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp; dự án được trên 75% người sử dụng đất đồng ý thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án; và trường hợp người sử dụng đất tự nguyện bàn giao mặt bằng trước thời điểm phê duyệt phương án.

Đại biểu cho rằng đây là những trường hợp ngoại lệ quan trọng, liên quan trực tiếp đến thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ của người có đất bị thu hồi. Vì vậy, cần quy định rõ hơn để bảo đảm tính thống nhất trong quá trình thực hiện.

Cụ thể, đại biểu Lò Thị Luyến đề nghị bổ sung tại điểm g khoản 1 Điều 38 cụm từ “trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều này”. Đồng thời, cần bổ sung quy định xác định thời hạn tối đa phải phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, chi trả tiền bồi thường và cơ chế bảo đảm quyền lợi cho người bị thu hồi đất.

Một vấn đề khác được đại biểu đề cập là xác định người nhận tiền bồi thường khi quyền sử dụng đất đã được chuyển nhượng trong thời hạn có thông báo thu hồi đất.

Theo đại biểu, khoản 8 Điều 41 quy định tiếp tục lập và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với bên chuyển quyền, nhưng bên nhận chuyển quyền được hưởng quyền lợi theo phương án lập cho bên chuyển quyền. Trong khi đó, điểm d khoản 2 Điều 43 quy định cả trường hợp đã nhận chuyển quyền sử dụng đất hợp pháp nhưng chưa hoàn thành thủ tục đăng ký đất đai là điều kiện để được bồi thường.

Đại biểu nhận định nếu phương án bồi thường, quyết định và danh sách chi trả vẫn ghi tên bên chuyển quyền, việc xác định người thụ hưởng, giải quyết nghĩa vụ tài chính và cập nhật hồ sơ địa chính có thể phát sinh tranh chấp.

Để khắc phục bất cập này, đại biểu Lò Thị Luyến đề nghị bổ sung quy định theo hướng phương án bồi thường được xác định căn cứ vào hồ sơ, điều kiện tại thời điểm thông báo thu hồi đất; người nhận bồi thường là người đã nhận chuyển quyền hợp pháp, có xác nhận việc chuyển quyền theo quy định pháp luật. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm thông báo, xác minh của cơ quan đăng ký đất đai, UBND cấp xã và đơn vị thực hiện bồi thường, qua đó hạn chế tranh chấp và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.