 |
| Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương. Ảnh: VPQH |
Đồng thuận với phương án ngân sách, phân bổ nguồn lực sát thực tiễn
Thảo luận tại Tổ 3 (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, Hà Tĩnh, Lạng Sơn) ngày 18/10, nhiều đại biểu quan tâm đến tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, dự toán ngân sách nhà nước và phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027.
Các ý kiến tại phiên thảo luận cơ bản thể hiện sự đồng tình với các báo cáo và phương án ngân sách Chính phủ trình, đồng thời tập trung làm rõ yêu cầu bảo đảm tính bền vững của nguồn thu, nâng cao hiệu quả chi ngân sách, đẩy nhanh phân bổ vốn và tháo gỡ những vướng mắc trong tổ chức thực hiện tại địa phương.
Đại biểu Trần Thị Hải Hà (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) đánh giá tích cực việc thu ngân sách năm 2026 dự kiến vượt 21% dự toán, tăng 16% so với thực hiện năm 2025. Đối với phần tăng thu nội địa không kể tiền sử dụng đất, khoảng 315.000 tỷ đồng, chiếm 65% tổng mức tăng thu nội địa, đại biểu đánh giá đây là tín hiệu tích cực, đồng thời cần đánh giá khả năng duy trì nguồn thu trong những năm tiếp theo.
Đại biểu cũng đề nghị đẩy nhanh phân bổ dự toán ngay từ đầu năm, rà soát những khoản chi chậm triển khai hoặc không còn nhu cầu để cắt giảm, điều chuyển cho nhiệm vụ cấp thiết hơn, nhất là chi đầu tư phát triển. Việc điều hành cần chuyển từ giao đủ dự toán sang giao đúng khả năng thực hiện, gắn từng nhiệm vụ, dự án với tiến độ, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của cơ quan chủ trì.
Đối với dự toán năm 2027, đại biểu ghi nhận cơ cấu chi ngân sách có sự chuyển dịch tích cực khi tỷ trọng chi đầu tư phát triển dự kiến tăng từ 35,5% năm 2026 lên 42,9% tổng chi ngân sách nhà nước; tỷ trọng chi thường xuyên giảm từ 57,3% xuống 50,6%. Đại biểu đồng tình với các giải pháp Chính phủ đề xuất, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả thực tế của dòng vốn, tránh tình trạng chuyển nguồn lớn hoặc giải ngân theo tỷ lệ.
Cùng quan tâm đến phương án phân bổ ngân sách năm 2027, đại biểu Nguyễn Hoàng Tùng (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn) cơ bản nhất trí với dự toán Chính phủ trình Quốc hội. Theo phương án được trình, tổng thu ngân sách nhà nước dự kiến đạt 3.334.338 tỷ đồng, tổng chi 4.073.935 tỷ đồng và bội chi tương đương 4,5% GDP. Đại biểu cho rằng, trong điều kiện nhu cầu nguồn lực cho tăng trưởng rất lớn, cần bảo đảm nguồn lực được phân bổ hợp lý, giao kịp thời và đủ điều kiện triển khai ngay từ đầu năm.
Về phương án phân chia các khoản thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, đại biểu đồng tình với việc thiết kế cơ chế phân chia thống nhất. Đồng thời đề nghị đánh giá đầy đủ tác động đối với từng nhóm địa phương, nhất là các tỉnh miền núi, biên giới có nguồn thu tại chỗ hạn chế.
Đặc biệt, đại biểu đề nghị việc hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia phải đi cùng đơn giản hóa cơ chế thực hiện. Theo đại biểu, nếu chỉ hợp nhất chương trình và đầu mối nhưng nguyên tắc, tiêu chí, định mức, thủ tục và hướng dẫn còn chậm hoặc nhiều tầng nấc thì chưa đạt mục tiêu đề ra. Vì vậy, cần hoàn thiện phương án phân bổ vốn, giao dự toán ngay từ đầu năm 2027, đồng thời tăng quyền chủ động cho địa phương trong phân bổ nguồn lực giữa các nhiệm vụ, dự án trong phạm vi mục tiêu và tổng mức được cấp có thẩm quyền giao.
Đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh) đánh giá những kết quả tăng trưởng kinh tế trong 9 tháng đầu năm là điểm sáng trong công tác điều hành của Chính phủ. Đại biểu đồng tình với phương án ngân sách và ghi nhận định hướng nâng tỷ trọng thu ngân sách trung ương trong năm 2027 lên 53% và mục tiêu khoảng 53-54% trong giai đoạn 2026-2030. Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị làm rõ hơn cơ cấu thu giữa ngân sách trung ương và địa phương, cũng như tác động của phương án phân chia nguồn thu đối với các địa phương có điều kiện kinh tế khác nhau.
Phân cấp mạnh đi đôi với nâng cao năng lực thực thi ở địa phương
Làm rõ các nội dung đại biểu quan tâm, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, Chính phủ chia sẻ với mong muốn của các địa phương về tỷ lệ điều tiết, phân chia nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, theo Thủ tướng, ngân sách trung ương phải giữ vai trò chủ đạo theo quyết định của Quốc hội, qua đó bảo đảm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ chung của cả nước.
Ngân sách trung ương cần bảo đảm để Trung ương có điều kiện tái đầu tư cho các địa phương phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện các dự án trọng điểm về hạ tầng, bảo đảm quốc phòng, an ninh và đáp ứng các nhu cầu an sinh xã hội phát sinh, kể cả những vấn đề nằm ngoài dự báo như thiên tai, lũ lụt. Một trong những yêu cầu lớn về nguồn lực là thực hiện các dự án đầu tư trọng điểm quốc gia trong nhiệm kỳ này, với tổng vốn khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, gấp 5 lần nhiệm kỳ trước.
Theo Thủ tướng, phương án phân chia nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và địa phương đã được tính toán kỹ, có sự phối hợp giữa Bộ Tài chính với các địa phương và trải qua quá trình xem xét, thảo luận ở các cấp có thẩm quyền trước khi trình Quốc hội.
Thủ tướng cũng thông tin, theo phương án phân chia nguồn thu, có 32/34 địa phương giảm phần ngân sách địa phương được hưởng. Tuy nhiên, cùng với sự hỗ trợ của ngân sách trung ương cho các địa phương khó khăn, mức chi ngân sách năm 2027 của cả 34 địa phương đều tăng so với năm 2026.
Đối với chi đầu tư, không kể nguồn thu từ sử dụng đất và xổ số, mức chi của các địa phương dự kiến tăng 10%. Riêng Hà Nội tăng 33%, TP. Hồ Chí Minh tăng 28%, chủ yếu gắn với quy mô thu tăng mạnh. Thủ tướng cho biết, nguồn thu ngân sách được hưởng của Hà Nội năm 2027 dự kiến có thể gấp 3 lần năm 2023, TP. Hồ Chí Minh gấp 2,2 lần, còn các địa phương khác tăng bình quân khoảng 1,8 lần so với năm 2023.
Thủ tướng nhấn mạnh, bên cạnh việc điều tiết nguồn thu, các cơ chế, chính sách đặc thù được áp dụng để các địa phương, nhất là những đô thị lớn có thêm nguồn thu mới. Các cơ chế theo Luật Phát triển đô thị có thể góp phần mở rộng nguồn lực cho các địa phương, thay vì chỉ trông chờ vào việc điều chỉnh tỷ lệ điều tiết ngân sách.
Theo Người đứng đầu Chính phủ, ngân sách trung ương phải bảo đảm nguồn lực cho an sinh xã hội, đầu tư các công trình trọng điểm và hỗ trợ các địa phương. Thủ tướng cho biết, riêng đối với Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, ngân sách trung ương phải bổ sung nguồn lực đầu tư trở lại khoảng 100.000 tỷ đồng; các địa phương khác cũng được tăng nguồn hỗ trợ từ ngân sách trung ương.
Do đó, yêu cầu quan trọng là phải đảm bảo vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương. Về điều hành, Thủ tướng cho biết, Chính phủ đã đề nghị được cấp có thẩm quyền cho phép chủ động xử lý một số tình huống phát sinh theo thẩm quyền. Trường hợp cần thiết vượt thẩm quyền, Chính phủ sẽ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội xem xét.
Đối với ý kiến về tình trạng chuyển nguồn, chậm giải ngân và hiệu quả sử dụng ngân sách, Thủ tướng nhấn mạnh trách nhiệm tổ chức thực hiện của các bộ, ngành và địa phương, đặc biệt là địa phương có nguồn vốn chưa giải ngân được. Việc đánh giá chi ngân sách không chỉ dừng ở số thu hay tỷ lệ giải ngân mà phải xem xét chất lượng thực hiện dự án, công trình, nhất là các dự án đầu tư phát triển và công trình trọng điểm.
Thủ tướng cho rằng, cần đánh giá khách quan nguyên nhân chậm triển khai trước khi quyết định điều chuyển vốn. Nếu nguyên nhân xuất phát từ năng lực cán bộ cơ sở, trách nhiệm của lãnh đạo địa phương là tăng cường, bố trí cán bộ phù hợp để tổ chức thực hiện.
Đối với các chương trình mục tiêu quốc gia, Thủ tướng thông tin Chính phủ đã tổ chức Hội nghị toàn quốc triển khai và ban hành nghị định cùng các phụ lục hướng dẫn chi tiết về từng nội dung như giáo dục, y tế, văn hóa, giảm nghèo và chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Theo Thủ tướng, cơ chế hướng dẫn đã được đơn giản hóa, tăng tính chủ động cho địa phương; các địa phương có trách nhiệm phân bổ chi tiết và tổ chức thực hiện theo chương trình đầu tư công hằng năm, kế hoạch trung hạn.
Thủ tướng cũng cho biết Chính phủ yêu cầu xây dựng phần mềm hỗ trợ trực tuyến để giải đáp vướng mắc của địa phương về ngân sách, văn hóa, giáo dục, y tế và giảm nghèo, đồng thời chia sẻ các hướng dẫn để những địa phương khác có thể áp dụng.
Nhấn mạnh yêu cầu phân cấp mạnh, Thủ tướng khẳng định vai trò, thẩm quyền của địa phương ngày càng lớn, đi cùng trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức Đảng và người đứng đầu. Việc tổ chức thực hiện tại cơ sở là khâu quyết định để các chủ trương, chính sách và nguồn lực ngân sách chuyển hóa thành kết quả cụ thể.
Tinh thần xuyên suốt được Thủ tướng nhấn mạnh là tăng cường tính chủ động cho địa phương, nhưng đồng thời phải nâng cao trách nhiệm thực thi, đánh giá đúng nguyên nhân của những hạn chế và bảo đảm nguồn lực ngân sách được sử dụng hiệu quả, phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
