Hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công: Gỡ điểm nghẽn, tăng hiệu quả quản lý nguồn lực

Hội nghị lấy ý kiến hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất thu hút nhiều đại biểu tham dự, đóng góp ý kiến. Ảnh: B.T

Khắc phục sự phân mảnh trong quản lý ngân sách

Ngày 9/7, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị lấy ý kiến hoàn thiện hồ sơ dự án Luật NSNN hợp nhất trong khuôn khổ Dự án Tăng cường quản lý Tài chính công tại Việt Nam do Liên minh châu Âu (EU) và Chính phủ Đức đồng tài trợ.

Hội nghị có sự tham dự của đại diện Sở Tài chính 6 địa phương phía Nam gồm: TP. Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp và Cà Mau nhằm thảo luận, góp ý hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình các cấp có thẩm quyền.

Theo Bộ Tài chính, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng tăng trưởng nhanh, bền vững. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV xác định hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược, giữ vai trò then chốt trong việc khơi thông và giải phóng mọi nguồn lực xã hội.

Thực hiện Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương và Chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật NSNN để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

Theo Bộ Tài chính, đây vừa là yêu cầu cấp bách, vừa là nhiệm vụ hết sức nặng nề của ngành Tài chính trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân, đòi hỏi cả quyết tâm chính trị và sự thận trọng về chuyên môn, đồng thời đánh dấu bước tiến quan trọng trong công tác quản lý tài chính quốc gia.

Bộ Tài chính cho rằng, việc hợp nhất 2 luật không đơn thuần là cộng cơ học hay chỉ là kỹ thuật lập pháp, mà phải xuất phát từ yêu cầu xử lý triệt để những bất cập mà thực tiễn nhiều năm qua đã chỉ ra.

Việc tồn tại đồng thời 2 luật cùng các cơ chế quản lý, quy trình và thủ tục riêng biệt đã tạo ra sự phân mảnh, thiếu gắn kết trong quản lý NSNN giữa chi đầu tư và chi thường xuyên.

Một khoản vốn đầu tư công từ NSNN hiện vừa chịu sự điều chỉnh của quy trình quản lý NSNN, vừa chịu sự điều chỉnh của quy trình đầu tư công. Đồng thời, còn có sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm giữa khâu lập, giao dự toán NSNN với khâu lập, giao kế hoạch vốn đầu tư công cũng như trong quá trình thanh toán, quyết toán, kiểm tra và giám sát vốn đầu tư công.

Thực tế hiện nay, tổ chức bộ máy đã được hợp nhất về một đầu mối, ở Trung ương là Bộ Tài chính, ở địa phương là Sở Tài chính. Tuy nhiên, khung pháp luật điều chỉnh vẫn còn là hai luật. Vì vậy, tại một số cơ quan, đơn vị, địa phương vẫn còn tình trạng quản lý, điều hành theo tư duy cũ, chưa đặt đầu tư công trong tổng thể chung của NSNN.

Ông Dương Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính) thông tin về Dự án Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất. Ảnh: BT

Với tinh thần kế thừa và đổi mới, dự thảo Luật hướng tới gắn kết đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia, quản lý rủi ro tài khóa và quản lý NSNN; gắn chặt chi đầu tư với chi thường xuyên; tăng cường trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị trong đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của việc phân bổ, sử dụng NSNN; đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, khắc phục tình trạng “giữ vốn”.

Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết cấu, bố cục của Luật NSNN năm 2025; giữ lại các quy định của Luật NSNN và Luật Đầu tư công đã được thực tiễn chứng minh còn phù hợp, hiệu quả. Các nội dung của Luật Đầu tư công được đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng của dự thảo, trong khi các quy định đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công được bố trí thành một chương riêng.

Góp ý cho 5 nhóm nội dung lớn

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, tại hội nghị, các đại biểu tập trung cho ý kiến đối với 5 nhóm vấn đề trọng tâm.

Thứ nhất, việc hợp nhất kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công 5 năm, cũng như hợp nhất kế hoạch đầu tư công với dự toán hằng năm theo thiết kế của dự thảo Luật đã thực sự hợp lý và khả thi hay chưa.

Thứ hai, thẩm quyền phân bổ chi tiết vốn đầu tư công từ ngân sách địa phương đối với cả kế hoạch 5 năm và dự toán hằng năm nên tiếp tục giao Hội đồng nhân dân quyết định hay phân cấp mạnh hơn cho Ủy ban nhân dân. Dự thảo hiện vẫn để hai phương án để lấy ý kiến.

Thứ ba, các nội dung dự thảo đề xuất giao Chính phủ quy định chi tiết thay vì quy định trực tiếp trong Luật nhằm thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm Luật vừa ổn định vừa linh hoạt trong điều hành.

Thứ tư, nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi thường xuyên, chi đầu tư, trong đó có việc xử lý hợp nhất hai nghị quyết hiện hành của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Thứ năm, tăng tính chủ động trong điều hành ngân sách. Dự thảo Luật đề xuất cơ chế cho phép phân bổ, sử dụng số tăng thu ngay trong quá trình chấp hành ngân sách thay vì chờ đến khi kết thúc năm; đồng thời cho phép sử dụng dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính để xử lý các nhiệm vụ quan trọng, cấp bách vì lợi ích quốc gia, dân tộc, ổn định kinh tế vĩ mô, như trường hợp tạm ứng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu thời gian qua mà Luật hiện hành chưa xử lý được.

Tại hội nghị, đại diện các Sở Tài chính địa phương đã đóng góp nhiều ý kiến đối với dự thảo Luật. Trên cơ sở các đề xuất này, Bộ Tài chính sẽ tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ để kịp thời báo cáo Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại kỳ họp chuyên đề xây dựng pháp luật vào tháng 8/2026.

Theo kế hoạch, dự thảo Luật NSNN hợp nhất sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai diễn ra trong tháng 10 và tháng 11/2026.