Hợp nhất quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, cắt giảm nội dung trùng lặp

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ảnh: VPQH.

Tích hợp kế hoạch ngân sách và đầu tư công

Sáng ngày 12/10, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Trình bày tờ trình của Chính phủ tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa những quy định còn phù hợp của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, đồng thời tinh chỉnh, tích hợp các nội dung để khắc phục sự trùng lặp, chưa đồng bộ, đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới.

Dự thảo luật gồm 10 chương, 103 điều, giảm 79 điều so với 2 luật hiện hành. Các quy định được thiết kế theo hướng thống nhất khung khổ quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực công.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đã phối hợp với các bộ, cơ quan và địa phương xây dựng dự án Luật; hoàn thiện hồ sơ trên cơ sở tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và tổ chức quốc tế.

Về bố cục, dự thảo Luật cơ bản kế thừa kết cấu của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành, đồng thời giản lược và lồng ghép các nội dung của Luật Đầu tư công vào những điều, khoản tương ứng. Các nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được quy định tại chương riêng.

Trọng tâm của việc hợp nhất là tích hợp toàn diện kế hoạch đầu tư công vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm; đồng thời thống nhất các quy định về thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ và địa phương trong quản lý ngân sách nhà nước, bao gồm cả chi đầu tư công.

Dự thảo Luật cũng hướng tới thống nhất nguyên tắc, tiêu chí, định mức ngân sách nhà nước đối với cả chi đầu tư công và chi thường xuyên; làm rõ phạm vi ngân sách nhà nước và vốn đầu tư công. Theo đó, nguồn thu hợp pháp của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập để tái đầu tư không thuộc phạm vi này, đồng thời giao Chính phủ quy định việc sử dụng nguồn thu đó cho đầu tư, bảo đảm không tạo khoảng trống pháp lý.

Một nội dung đáng chú ý khác là thể chế hóa quy định về xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về ngân sách nhà nước, tạo cơ sở thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý tài chính công.

Cùng với hoàn thiện khuôn khổ quản lý, dự thảo Luật đề xuất đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Chính phủ được giao quy định chi tiết một số nội dung hiện đang được quy định tại Luật Đầu tư công như: tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự, thủ tục, hồ sơ quyết định chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư; trình tự lập, thẩm định và quyết định đầu tư... gắn với đơn giản hóa thủ tục, trình tự và nội dung phù hợp với quy mô dự án.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn cho biết, hồ sơ dự án Luật bảo đảm đầy đủ theo quy định của pháp luật. Ảnh: VPQH

Dự thảo Luật cũng đề xuất phân cấp thẩm quyền chuyển nguồn chi đầu tư công từ ngân sách trung ương từ Hội đồng nhân dân cấp tỉnh cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; bổ sung một số nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã theo Kết luận số 76-KL/TW của Trung ương.

Để nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án đầu tư công. Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn quy trình đánh giá; các bộ, ngành, địa phương ban hành tiêu chí đánh giá thuộc lĩnh vực phụ trách và tổ chức đánh giá hiệu quả đầu tư đối với dự án do cấp mình quản lý.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định làm rõ căn cứ, nguyên tắc xác định và tính toán sơ bộ tổng mức đầu tư trong quá trình đề xuất dự án; đồng thời quy định bảo đảm ưu tiên bố trí ngân sách cho chi đầu tư phát triển, các ngành, lĩnh vực đột phá, chính sách dân tộc và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, nhằm thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ.

Siết kỷ luật, nâng hiệu quả sử dụng vốn

Bên cạnh các nội dung tích hợp và đổi mới cơ chế quản lý, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) tập trung xử lý khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, bổ sung công cụ quản lý và tăng cường kỷ luật, kỷ cương ngân sách nhà nước.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc các khoản vay ngân sách nhà nước được quản lý, cân đối chung vào quỹ ngân sách nhà nước; mở rộng phạm vi sử dụng dự phòng ngân sách nhà nước, quỹ dự trữ tài chính, nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại để ứng phó, khắc phục tình hình khẩn cấp vì lợi ích quốc gia, dân tộc và ổn định kinh tế vĩ mô. Dự thảo Luật cũng cho phép sử dụng ngay số tăng thu ngân sách nhà nước trong quá trình điều hành.

Đối với chi ngân sách, dự thảo Luật quy định cụ thể các đối tượng chi đầu tư phát triển, bao gồm chi đầu tư công và chi đầu tư phát triển khác; cắt giảm 3 trường hợp nhiệm vụ chi được bố trí từ cả nguồn chi thường xuyên và chi đầu tư so với quy định hiện hành nhằm phản ánh đúng bản chất khoản chi.

Dự thảo Luật cũng thống nhất thẩm quyền của Chính phủ trong việc ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức, mức chi ngân sách nhà nước trên phạm vi toàn quốc. Các bộ, cơ quan trung ương ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách; trường hợp có tác động đến chi ngân sách, phải có ý kiến thống nhất của Bộ Tài chính về khả năng cân đối ngân sách trước khi ban hành.

Một số quy định khác được bổ sung nhằm bảo đảm nguồn lực cho các lĩnh vực ưu tiên và nâng cao kỷ luật tài chính. Trong đó, dự thảo giao Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp đề xuất danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm, nguồn dự toán chưa phân bổ chi tiết, dự phòng, tăng thu và dự toán chi còn lại của ngân sách trung ương cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, dự thảo Luật thu hẹp phạm vi chuyển nguồn ngân sách nhà nước và thời hạn chi đối với các khoản được chuyển nguồn.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ tại phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn cho biết, hồ sơ dự án Luật bảo đảm đầy đủ theo quy định của pháp luật. Thường trực Ủy ban cơ bản nhất trí với nhiều nội dung tiếp thu, chỉnh lý và giải trình của cơ quan chủ trì soạn thảo, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát một số vấn đề để hoàn thiện dự thảo.

Đối với việc tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát nhằm bảo đảm tính đồng bộ, không làm thay đổi bản chất, nguyên tắc và yêu cầu quản lý của từng lĩnh vực. Về phân cấp, phân quyền và nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, cần làm rõ thẩm quyền, tránh trùng lặp hoặc bỏ sót, tạo thuận lợi trong tổ chức thực hiện, nhất là ở cấp chính quyền địa phương cấp xã.

Về đối tượng chi đầu tư phát triển và phân loại dự án đầu tư công, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ các khái niệm liên quan đến chi đầu tư công và chi đầu tư phát triển khác để bảo đảm thống nhất, bao quát đầy đủ các trường hợp và đáp ứng yêu cầu quản lý.

Đối với dự án nhóm C, dự thảo quy định không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư. Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy việc đơn giản hóa thủ tục đối với nhóm dự án có quy mô nhỏ nhất là phù hợp, đồng thời đề nghị nghiên cứu theo hướng rút gọn, tích hợp thủ tục quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư trong một bước. Cùng với đó, quy định rõ trong luật hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết về trình tự, thẩm quyền và nội dung quyết định để bảo đảm thuận lợi, thống nhất khi triển khai.

Một vấn đề khác được cơ quan thẩm tra lưu ý là thời hạn phân bổ chi tiết các khoản dự toán ngân sách chưa được phân bổ. Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ nguyên tắc, phạm vi, căn cứ xác định các khoản này; đồng thời quy định thời hạn phân bổ, giao chi tiết trước ngày 30/9 hằng năm. Phần còn lại chưa được phân bổ chi tiết phải hủy dự toán, giảm bội chi theo quy định; trường hợp cần tiếp tục sử dụng thì báo cáo Quốc hội xem xét tại kỳ họp cuối năm.

Đối với chuyển nguồn ngân sách nhà nước, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát theo hướng chặt chẽ hơn, thu hẹp phạm vi chuyển nguồn. Về đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về nguyên tắc, khung tiêu chí đánh giá dự án đầu tư công trước khi quyết định đầu tư, qua đó siết chặt trách nhiệm ngay từ khâu quyết định và duy trì đánh giá trong quá trình thực hiện cũng như sau khi hoàn thành đầu tư.

Trên cơ sở ý kiến thẩm tra và ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật để trình Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp thứ 2.