HOSE - Dấu ấn tạo nền tảng thị trường chứng khoán Việt Nam, khơi thông dòng vốn

Ông Trịnh Sơn Hồng, Quyền Chủ tịch Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE).

Phóng viên: Thưa ông, TP. Hồ Chí Minh là nơi thị trường chứng khoán tập trung của Việt Nam đi vào hoạt động. Nhìn lại chặng đường hoạt động của Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) trong hành trình 30 năm thị trường chứng khoán Việt Nam, theo ông, đâu là bước ngoặt có ý nghĩa quyết định nhất đối với sự hình thành và phát triển của thị trường?

Ông Trịnh Sơn Hồng: Nhìn lại hành trình ba thập niên của thị trường chứng khoán Việt Nam (TTCKVN), tôi cho rằng bước ngoặt mang tính nền tảng là quyết định thành lập Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ngày 28/11/1996 và sự kiện Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (tiền thân của HOSE) tổ chức phiên giao dịch đầu tiên ngày 28/7/2000. Nếu sự ra đời của cơ quan quản lý đặt nền móng về thể chế, thì phiên giao dịch đầu tiên đã đưa chủ trương phát triển thị trường vốn thành hiện thực, mở ra một phương thức huy động và phân bổ nguồn lực mới cho nền kinh tế.

Phiên giao dịch đầu tiên với hai doanh nghiệp niêm yết là REE và SAM cùng 6 công ty chứng khoán thành viên, thị trường ngày ấy còn rất khiêm tốn. Qua 30 năm hình thành và phát triển, đến nay đã có 406 mã cổ phiếu, 24 mã chứng chỉ quỹ và 339 mã chứng quyền có bảo đảm được chính thức niêm yết và giao dịch trên HOSE. Tổng khối lượng chứng khoán niêm yết đạt 236,85 tỷ chứng khoán, với giá trị vốn hóa đạt 8,25 triệu tỷ đồng.

Trong quá trình đó, vai trò kiến tạo, xây dựng khuôn khổ pháp lý và quản lý, giám sát của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài chính, có ý nghĩa xuyên suốt. Cùng với sự phát triển của các sở giao dịch chứng khoán, tổ chức trung gian và cộng đồng doanh nghiệp, nền tảng thể chế ngày càng được hoàn thiện, góp phần củng cố tính công khai, minh bạch, hiệu quả của thị trường và niềm tin của nhà đầu tư.

Nếu những dấu mốc trên là bước khởi đầu mang tính lịch sử, thì việc đưa hệ thống công nghệ thông tin TTCKVN mới vào vận hành ngày 5/5/2025 là một bước chuyển quan trọng về năng lực hạ tầng. Hệ thống tạo nền tảng cho việc nâng cao khả năng xử lý giao dịch, tăng tính ổn định và an toàn trong vận hành, đồng thời mở ra điều kiện kỹ thuật để nghiên cứu, triển khai các sản phẩm, dịch vụ và phương thức giao dịch mới.

Và đặc biệt, việc FTSE Russell chính thức nâng hạng TTCKVN từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp trong năm 2026 là một dấu mốc đáng nhớ, có được từ những nỗ lực cải cách quyết liệt, đồng bộ của các cơ quan quản lý, đơn vị vận hành và thành viên thị trường.

Từ góc nhìn HOSE, giá trị lớn nhất của chặng đường đã qua là xây dựng được một thị trường chứng khoán ngày càng minh bạch, hiện đại, tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế, hình thành và phát triển một kênh dẫn vốn hiệu quả cho doanh nghiệp, góp phần quan trọng vào sự phát triển chung của kinh tế đất nước trong kỷ nguyên mới.

Phóng viên: Từ một vài doanh nghiệp khởi đầu năm 2000, đến nay HOSE đã trở thành thị trường cổ phiếu chủ lực của Việt Nam, với quy mô vốn hóa khoảng 8,25 triệu tỷ đồng và hơn 14 triệu tài khoản nhà đầu tư trong nước và toàn thị trường. Tuy nhiên, quy mô vốn hóa và số lượng tài khoản mới chỉ phản ánh một phần sự phát triển. Theo ông, cần thêm những tiêu chí nào để đánh giá chất lượng thị trường, đặc biệt là khả năng huy động vốn dài hạn cho doanh nghiệp và nền kinh tế?

Ông Trịnh Sơn Hồng: Những con số về quy mô cho thấy một hành trình phát triển rất mạnh mẽ của TTCKVN. Từ hai cổ phiếu trong phiên giao dịch đầu tiên, đến ngày 18/10/2026, HOSE có 406 mã cổ phiếu, 24 mã chứng chỉ quỹ (trong đó có 3 chứng chỉ quỹ đóng, 21 chứng chỉ quỹ ETF) và hàng trăm mã chứng quyền có bảo đảm như nêu ở trên; giá trị vốn hóa cổ phiếu niêm yết khoảng 8,25 triệu tỷ đồng (tương đương 64,21% GDP năm 2025 của Việt Nam). Toàn TTCKVN hiện có 80 công ty chứng khoán thành viên với hơn 14,1 triệu tài khoản giao dịch, trong đó có hơn 54.000 tài khoản của nhà đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, bên cạnh những yếu tố đó, theo tôi, cần nhìn nhận chất lượng thị trường qua ba tiêu chí khác.

Thứ nhất là hiệu quả huy động và phân bổ vốn: doanh nghiệp có thực sự tiếp cận được nguồn vốn dài hạn hay không; dòng vốn có được chuyển thành đầu tư, đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh và nâng cao năng suất hay không. Để đánh giá khía cạnh này, cần quan tâm đến giá trị huy động vốn qua phát hành, cơ cấu nhà đầu tư, tính ổn định của nguồn vốn và hiệu quả sử dụng vốn sau huy động, thay vì chỉ dựa vào giá trị giao dịch trên thị trường thứ cấp.

Thứ hai là chất lượng doanh nghiệp và chất lượng hàng hóa. Một thị trường có sức hấp dẫn bền vững phải có các doanh nghiệp minh bạch, quản trị tốt, kinh doanh hiệu quả, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cổ đông. Số lượng doanh nghiệp tham gia thị trường quan trọng, nhưng việc đảm bảo chất lượng quản trị công ty, minh bạch thông tin, trách nhiệm giải trình và năng lực tạo ra giá trị dài hạn còn quan trọng hơn.

Thứ ba là chất lượng vận hành và mức độ tin cậy của thị trường: hạ tầng giao dịch an toàn, ổn định; cơ chế giám sát hiệu quả; khả năng tiếp cận thông tin công bằng; tính minh bạch và khả năng kết nối với dòng vốn trong nước, quốc tế. Đây là những điều kiện để nhà đầu tư, đặc biệt là các định chế tài chính quốc tế, yên tâm tham gia thị trường.

Ở góc độ dư địa phát triển, cả nước có hơn 850 nghìn doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh, trong khi đến cuối tháng 9/2026 có hơn 700 doanh nghiệp niêm yết trên hai sở giao dịch chứng khoán và trên 900 doanh nghiệp đăng ký giao dịch tại UPCoM. Các số liệu này gợi mở một thực tế: tiềm năng để mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp vào thị trường vốn còn rất lớn.

Với HOSE, chúng tôi sẽ tiếp tục chú trọng nâng cao chất lượng tổ chức, vận hành thị trường; hỗ trợ doanh nghiệp niêm yết tăng cường tính minh bạch, hiệu quả trong hoạt động công bố thông tin và quản trị công ty; đồng thời tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với cộng đồng nhà đầu tư. Khi thị trường tạo dựng được niềm tin và có thêm nhiều doanh nghiệp chất lượng, chức năng huy động, phân bổ vốn cho nền kinh tế mới có thể được phát huy ngày càng hiệu quả hơn.

Phóng viên: Việc niêm yết không chỉ giúp doanh nghiệp huy động vốn mà còn đặt ra yêu cầu về minh bạch, quản trị và trách nhiệm với cổ đông. Từ thực tiễn hoạt động của HOSE, ông đánh giá như thế nào về sự thay đổi trong chất lượng quản trị doanh nghiệp sau khi tham gia thị trường chứng khoán? Làm thế nào để thị trường không chỉ thu hút thêm doanh nghiệp niêm yết mà còn nâng cao chất lượng doanh nghiệp?

Ông Trịnh Sơn Hồng: Tôi cho rằng niêm yết không chỉ là một điểm đến trong hành trình huy động vốn của doanh nghiệp. Mà đó còn là bước chuyển trong phương thức quản trị doanh nghiệp: việc trở thành công ty niêm yết đòi hỏi tính công khai, minh bạch, tuân thủ trách nhiệm giải trình với sự giám sát thường xuyên của cơ quan quản lý, cổ đông, nhà đầu tư và thị trường.

Từ thực tiễn đồng hành với doanh nghiệp niêm yết, chúng tôi ghi nhận những chuyển biến tích cực. Các doanh nghiệp quan tâm hơn đến vai trò của hội đồng quản trị, thành viên độc lập, các tiểu ban chuyên trách, quản trị rủi ro và quan hệ nhà đầu tư. Việc công bố thông tin bằng tiếng Anh, ứng dụng công nghệ trong tổ chức đại hội đồng cổ đông, xây dựng báo cáo phát triển bền vững và tiếp cận các thông lệ quốc tế cũng ngày càng được chú trọng. Tỷ lệ doanh nghiệp niêm yết áp dụng hình thức họp đại hội đồng cổ đông trực tiếp kết hợp trực tuyến và bỏ phiếu điện tử tăng từ 3% năm 2024 lên 12% năm 2025; có 38 doanh nghiệp niêm yết lập báo cáo phát triển bền vững riêng năm 2025, gấp hơn ba lần so với năm 2020.

Để nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết, trước hết cần chuyển từ tư duy “đáp ứng điều kiện niêm yết” sang tư duy “duy trì chuẩn mực của doanh nghiệp niêm yết”. Quản trị tốt phải trở thành một phần của năng lực cạnh tranh, giúp doanh nghiệp sử dụng vốn hiệu quả, nâng cao khả năng chống chịu trước biến động và tạo dựng uy tín dài hạn với nhà đầu tư.

Đồng thời, việc thực hiện lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh, nâng cao chất lượng báo cáo, chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường hoạt động quan hệ nhà đầu tư không chỉ phục vụ yêu cầu tuân thủ mà còn góp phần giảm bất cân xứng thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nhà đầu tư tổ chức và nguồn vốn quốc tế. Các nội dung về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) cũng cần được tích hợp thực chất vào chiến lược kinh doanh và quản trị rủi ro, thay vì dừng lại ở hoạt động lập báo cáo.

Về phía HOSE, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao và dưới sự chỉ đạo của cơ quan quản lý, chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp niêm yết thực hiện các nghĩa vụ tuân thủ; tổ chức các chương trình trao đổi, đào tạo về quản trị công ty và phát triển bền vững; nâng cao nhận thức và thực hành các chuẩn mực tốt, tiệm cận với thông lệ quốc tế. Cùng với việc bảo đảm môi trường giao dịch công bằng, minh bạch, an toàn, đây là những công việc thiết thực để nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường.

Tôi tin rằng sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán phải bắt đầu từ chất lượng của mỗi doanh nghiệp niêm yết. Một doanh nghiệp quản trị tốt sẽ tạo dựng được niềm tin với nhà đầu tư; nhiều doanh nghiệp chất lượng sẽ tạo nên một thị trường có chiều sâu; và một thị trường minh bạch, hiệu quả sẽ góp phần đưa nguồn vốn đến đúng những hoạt động tạo ra giá trị cho nền kinh tế.

Đó cũng là định hướng mà HOSE kiên trì theo đuổi trong những năm qua cũng như trong giai đoạn phát triển mới của thị trường.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!