 |
| Quang cảnh thảo luận tại Tổ. |
Trao quyền cho cấp xã, không chậm trễ trong tình huống cấp bách
Tại phiên thảo luận Tổ 5 (gồm Đoàn Đại biểu Quốc hội Quảng Ninh, Đà Nẵng và Cao Bằng) về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) sáng ngày 23/10, các đại biểu thống nhất về sự cần thiết hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Đại biểu Lê Trọng Hòa (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Quảng Ninh) khẳng định: “Tôi tán thành rất cao việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản.” Theo đại biểu, dự thảo lần này có 3 điểm đáng chú ý: giúp quyết định nhanh hơn tại cơ sở để bảo vệ tính mạng người dân; hạn chế việc chuyển quyền sở hữu bắt buộc, đồng thời bảo đảm bồi thường và phục hồi khả năng sử dụng tài sản; bảo vệ người ra quyết định có căn cứ, gắn trách nhiệm giải trình với quyền lợi của người dân.
“Thẩm quyền phải đủ rõ để cán bộ cơ sở quyết định đúng lúc, đồng thời đủ chặt chẽ để kiểm tra căn cứ và phạm vi quyết định”, đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Đà Nẵng) cũng bày tỏ đồng tình với việc sửa đổi toàn diện luật. Đại biểu nhấn mạnh “tôi đồng tình rất là cao việc này” khi đề cập quy định miễn, giảm trách nhiệm đối với người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện tại khoản 4 Điều 5 của dự thảo.
Theo đại biểu, việc hoàn thiện Luật phải đồng thời giải quyết những vướng mắc về thẩm quyền, cơ chế phối hợp, trách nhiệm bồi thường và bảo vệ quyền lợi của người dân.
Từ kinh nghiệm trực tiếp tham gia phòng, chống đại dịch Covid-19 và ứng phó bão Yagi tại Quảng Ninh, đại biểu Lê Trọng Hòa cho rằng việc huy động tài sản trong tình huống khẩn cấp đòi hỏi cơ chế phối hợp liên ngành, liên địa bàn rõ ràng. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu xác định rõ cơ quan điều phối, thứ tự ưu tiên khi nhiều đơn vị cùng cần một tài sản, cũng như trách nhiệm theo dõi bàn giao, sử dụng, hoàn trả và bồi thường.
Thống nhất quy định về phân cấp, phân quyền, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm cho rằng, việc tăng tính chủ động cho chính quyền cấp xã trong tình huống khẩn cấp là phù hợp, các điều kiện thực hiện thẩm quyền cần được quy định rõ hơn, tránh cách hiểu khác nhau.
Đại biểu Bế Xuân Trường (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng) cũng nhấn mạnh bài học từ thực tiễn phòng, chống thiên tai: “Chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ.” Theo đại biểu, phương châm “4 tại chỗ” vẫn giữ nguyên giá trị và cần được chú trọng trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật.
 |
| Đại biểu Lê Trọng Hòa (Đại biểu Quốc hội TP. Quảng Ninh) tán thành rất cao việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản. |
Dẫn chứng có những tình huống lực lượng cấp huyện, cấp tỉnh không thể đến hiện trường kịp thời do địa hình, khoảng cách và điều kiện tiếp cận, đại biểu nêu quan điểm: “Giao quyền cho cấp xã ở trong từng trường hợp cụ thể là hoàn toàn hợp lý.”
Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm cũng đề nghị bổ sung cơ chế huy động tài sản liên xã, liên tỉnh trong tình huống khẩn cấp, nhất là tại miền núi, biên giới, hải đảo, nơi thiên tai, sạt lở và lũ quét có thể chia cắt nhiều địa phương.
Theo đại biểu, “không để ranh giới hành chính trở thành trở ngại trong việc ứng phó tình huống khẩn cấp trong thực tiễn” là yêu cầu cần được tính đến khi thiết kế cơ chế điều phối nguồn lực.
Bảo đảm bồi thường, bảo vệ quyền lợi người dân
Đóng góp hoàn thiện dự thảo Luật, các đại biểu đề xuất hoàn thiện quy định để việc huy động tài sản không làm phát sinh thiệt thòi cho người dân, doanh nghiệp.
Đại biểu Lê Trọng Hòa dẫn số liệu cho thấy có 8 địa phương ban hành 124 quyết định trưng dụng đối với 140 tài sản phục vụ điều trị bệnh nhân Covid-19. Tài sản được trưng dụng gồm trường học, khách sạn, nhà máy, thiết bị y tế và xe cứu thương.
Từ thực tiễn này, đại biểu đề nghị quy định đầy đủ quá trình sử dụng, thanh toán và hoàn trả tài sản. Trường hợp trưng dụng kéo dài, có thể nghiên cứu cơ chế thanh toán định kỳ hoặc tạm ứng đối với phần thiệt hại đã xác định, nhất là thiệt hại về thu nhập; khi kết thúc trưng dụng sẽ quyết toán, đối trừ để hạn chế chậm chi trả.
Đối với tài sản bị mất hoặc hư hỏng không thể khôi phục, nghiên cứu có mốc thời gian và thủ tục bồi thường riêng. Việc hoàn trả cũng cần gắn với trách nhiệm kiểm tra, khôi phục công năng và bảo đảm tài sản có thể tiếp tục được sử dụng an toàn.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc không bác yêu cầu bồi thường chỉ vì thiếu chứng từ gốc trong trường hợp chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh hoặc nguyên nhân khách quan; cơ quan nhà nước chủ động xác minh thông tin và xác định cơ quan kế thừa nghĩa vụ nếu đơn vị tiếp nhận tài sản giải thể, sáp nhập hoặc chuyển nhiệm vụ.
Đối với người được huy động vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đề nghị làm rõ quyền được thông báo về căn cứ pháp lý, thời hạn, nhiệm vụ, quyền khiếu nại, tố cáo và các quyền lợi liên quan; đồng thời bảo đảm điều kiện an toàn, chuyên môn và bảo mật.
Bảo vệ người thực thi đi kèm kiểm soát quyền lực
Đại biểu Lê Trọng Hòa cũng bày tỏ đồng tình với quy định khuyến khích tự nguyện hiến tặng hoặc cho Nhà nước sử dụng tài sản mà không nhận bồi thường. Đại biểu lưu ý thêm, việc chấp hành quyết định huy động không đồng nghĩa với từ bỏ quyền được thanh toán, bồi thường.
Đại biểu cũng đồng tình quy định bảo vệ người ra quyết định có căn cứ trong tình huống cấp bách. Theo đại biểu, cơ chế này cần gắn với điều kiện trưng mua, trưng dụng, sử dụng đúng mục đích và hoàn trả theo quy định.
“Việc bảo vệ cán bộ quyết đoán đúng pháp luật phải đi đôi với ngăn ngừa lạm quyền", đại biểu nhấn mạnh và cho rằng việc xem xét trách nhiệm cán bộ không được làm giảm quyền được bồi thường của người dân.
Liên quan đến nội dung này, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đề nghị quy định rõ điều kiện, căn cứ, thẩm quyền và trình tự xem xét miễn, giảm trách nhiệm, bảo đảm không làm suy giảm trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát quyền lực đối với người ra quyết định, người trực tiếp tổ chức thực hiện.
Trong khi đó, đại biểu Bế Xuân Trường cho rằng, quá trình sửa đổi cần rà soát những nội dung đã được các luật khác điều chỉnh để tránh chồng chéo, đồng thời thể hiện rõ phạm vi áp dụng quy định về trưng dụng đất trong trường hợp có chiến tranh và không có chiến tranh.
Đại biểu Lê Trọng Hòa đề nghị dự thảo xác định rõ người quyết định, đơn vị sử dụng, cơ quan thanh toán và thời hạn thực hiện nghĩa vụ với người có tài sản.
Đại biểu nhấn mạnh: “Huy động phải kịp thời để cứu dân, sử dụng phải hiệu quả và hoàn trả bồi thường phải rõ ràng để dân yên tâm đóng góp.” Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt được đặt ra trong quá trình hoàn thiện dự án luật để vừa bảo đảm khả năng huy động nguồn lực nhanh chóng khi cần thiết, vừa bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và nâng cao trách nhiệm của cơ quan thực thi.
