Đề xuất mở rộng tài sản trưng dụng, hạn chế tối đa tài sản trưng mua

Loạt chung cư chưa có người ở tại TPHCM từng được trưng dụng làm bệnh viện dã chiến vào năm 2021.

Theo Bộ Tài chính, quy định pháp luật hiện hành về các loại tài sản được trưng mua, trưng dụng vẫn chưa đầy đủ, chưa bao quát hết các loại tài sản mới xuất hiện trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế và khoa học - công nghệ, đặc biệt là các loại tài sản phi truyền thống.

Bên cạnh đó, các quy định liên quan hiện còn phân tán ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau, thiếu tính thống nhất và đồng bộ, gây khó khăn trong quá trình tra cứu, áp dụng cũng như ảnh hưởng đến khả năng huy động kịp thời nguồn lực tài sản trong các tình huống cấp bách.

Từ thực tiễn trên, Bộ Tài chính cho rằng cần hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng bao quát đầy đủ hơn các loại tài sản trong xã hội, đồng thời thiết lập cơ chế phù hợp để vừa đáp ứng yêu cầu huy động nguồn lực trong tình huống khẩn cấp, vừa bảo đảm quyền sở hữu tài sản của tổ chức, cá nhân.

Trong quá trình xây dựng chính sách, Bộ Tài chính đưa ra ba phương án. Phương án thứ nhất là giữ nguyên quy định hiện hành. Phương án thứ hai là mở rộng các loại tài sản được trưng mua, trưng dụng nhằm bảo đảm bao quát các trường hợp phát sinh trong thực tiễn và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.

Phương án thứ ba được đề xuất theo hướng hạn chế các loại tài sản bị trưng mua nhằm bảo đảm quyền sở hữu tài sản của tổ chức, cá nhân, đồng thời mở rộng phạm vi tài sản có thể trưng dụng để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Theo Bộ Tài chính, phương án thứ ba được lựa chọn là giải pháp tối ưu vì vừa góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về trưng mua, trưng dụng tài sản, vừa phản ánh đầy đủ hơn sự đa dạng của các loại tài sản trong bối cảnh phát triển mới của nền kinh tế và khoa học - công nghệ.

Đồng thời, giải pháp này giúp Nhà nước chủ động hơn trong huy động nguồn lực tài sản của tổ chức, cá nhân khi phát sinh các tình huống khẩn cấp liên quan đến quốc phòng, an ninh, phòng chống thiên tai hoặc các tình huống đặc biệt khác theo quy định của pháp luật.

Bộ Tài chính cũng cho rằng việc xác định rõ phạm vi tài sản trưng mua, trưng dụng sẽ góp phần bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có tài sản; phù hợp với chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó yêu cầu tăng cường bảo vệ quyền sở hữu, quyền tài sản của khu vực kinh tế tư nhân và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Theo nội dung dự thảo, quy định về tài sản được trưng mua sẽ được hoàn thiện theo hướng hạn chế tối đa phạm vi áp dụng, chỉ thực hiện trưng mua đối với những loại tài sản thực sự cần thiết phải chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước nhằm phục vụ quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng chống thiên tai, dịch bệnh.

Cụ thể, việc trưng mua chỉ áp dụng đối với các loại tài sản như thuốc, vắc xin, lương thực, thực phẩm, vật tư, nguyên liệu, nhiên liệu, công cụ, dụng cụ và các vật tiêu hao khác.

Theo Bộ Tài chính, mục tiêu của quy định này là bảo đảm tốt hơn quyền sở hữu tài sản của tổ chức, cá nhân, hạn chế tối đa việc Nhà nước phải chuyển quyền sở hữu tài sản của người dân và doanh nghiệp.

Trong khi đó, đối với tài sản trưng dụng, dự thảo đề xuất mở rộng phạm vi các loại tài sản có thể được huy động để đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh mới. Một số loại tài sản mới được bổ sung gồm vật nuôi, công trình kết cấu hạ tầng, công trình hạ tầng kỹ thuật, cơ sở hạ tầng viễn thông, hạ tầng số và các loại tài sản phục vụ ứng phó tình huống khẩn cấp khác.

Tuy nhiên, dự thảo cũng quy định rõ không thực hiện trưng dụng đối với các loại tài sản mà việc sử dụng có thể làm mất hoặc thay đổi bản chất tài sản.

Theo Bộ Tài chính, việc hoàn thiện quy định về các loại tài sản được trưng mua, trưng dụng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực trong các tình huống cấp bách mà còn góp phần tăng tính minh bạch, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và quyền sở hữu hợp pháp về tài sản của tổ chức, cá nhân.