 |
| Ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh trao đổi với các đại biểu tham dự Diễn đàn Kinh tế mùa Thu năm 2026. Ảnh: BTC |
Tăng liên kết ASEAN, giảm phụ thuộc chuỗi cung ứng bên ngoài
Ngày 27/10, tại phiên thảo luận “Định vị lại Việt Nam - ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu” trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026, ông Sacha Dray, chuyên gia kinh tế Ngân hàng Thế giới (WB) cho biết, ASEAN có thị trường gần 700 triệu dân, quy mô kinh tế khoảng 4.000 tỷ USD và mức độ hội nhập thương mại cao. Tuy nhiên, thương mại nội khối chỉ chiếm khoảng 22%, thấp hơn nhiều so với mức 60% của Liên minh châu Âu (EU). Mức độ tham gia chuỗi giá trị khu vực chỉ bằng khoảng 1/3 tổng mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của ASEAN, trong khi tỷ lệ tương ứng tại EU khoảng 70%.
Theo ông Sacha Dray, điều này cho thấy sản xuất ASEAN còn phụ thuộc lớn vào thị trường và mạng lưới cung ứng bên ngoài, khiến khu vực dễ chịu tác động từ biến động thương mại quốc tế.
Một nguyên nhân là chênh lệch thu nhập giữa quốc gia nghèo nhất và giàu nhất ASEAN ở mức khoảng 1:17, trong khi tại EU là 1:8. Sự khác biệt về thu nhập, nhu cầu và thị hiếu khiến hàng hóa của một nước ASEAN không phải lúc nào cũng phù hợp với thị trường thành viên khác. Tuy nhiên, nếu phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, ASEAN có thể khai thác tốt hơn lợi thế giữa các nền kinh tế.
Bên cạnh đó, chuỗi giá trị khu vực chưa phát triển tương xứng với chuỗi giá trị toàn cầu. ASEAN đã tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất quốc tế, với ngành ô tô tại Thái Lan, hoạt động lắp ráp tại Việt Nam và sản xuất bán dẫn tại Malaysia, Singapore. Tuy nhiên, nhiều hoạt động vẫn phụ thuộc vào các trung tâm sản xuất ngoài khu vực.
Ở góc độ quản lý, bà Phạm Quỳnh Mai, Phó vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và thương mại đa phương, Bộ Công thương, cho rằng ASEAN cần chú trọng thuận lợi hóa thương mại, đồng thời tháo gỡ các rào cản phía sau biên giới.
Bà đề xuất tập trung vào ba lĩnh vực: đơn giản hóa thủ tục hải quan, tăng cường sử dụng chứng từ điện tử; hài hòa tiêu chuẩn, quy định và chứng nhận giữa các nước thành viên; đơn giản hóa quy tắc xuất xứ nhằm giảm khó khăn cho doanh nghiệp khi thực hiện các hiệp định thương mại tự do (FTA).
Theo bà Phạm Quỳnh Mai, việc phối hợp đồng bộ để tháo gỡ các rào cản về thủ tục, tiêu chuẩn, chứng nhận, quy tắc xuất xứ và logistics sẽ giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao dịch, thúc đẩy lưu thông hàng hóa xuyên biên giới và nâng cao hiệu quả liên kết kinh tế khu vực.
Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 930 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu đạt 475,04 tỷ USD, tăng 17%; nhập khẩu đạt 455,01 tỷ USD, tăng 19,4%. Cán cân thương mại hàng hóa xuất siêu khoảng 20,03 tỷ USD.
Trong 8 tháng năm 2026, xuất khẩu tăng 22,4%. Nếu duy trì đà tăng trưởng, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm có thể đạt hoặc vượt 1.200 tỷ USD, so với mục tiêu tăng trưởng khoảng 15-16%.
 |
| Các diễn giả chia sẻ tại phiên thảo luận. Ảnh: T.H |
Để cải thiện vị trí trong chuỗi giá trị, bà Phạm Quỳnh Mai cho rằng Việt Nam cần chuyển từ lợi thế sản xuất, lắp ráp sang phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo, thiết kế, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.
Ứng dụng AI, nâng cao giá trị sản phẩm
Dẫn số liệu từ báo cáo Tương lai Việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, đến năm 2030, thế giới dự kiến có khoảng 170 triệu việc làm mới, 92 triệu việc làm bị thay thế và 39% kỹ năng của người lao động sẽ thay đổi hoặc trở nên lạc hậu.
Trong bối cảnh bất định trở thành điều kiện nền, năng lực thích ứng có ý nghĩa quyết định đối với khả năng phát triển. Không nền kinh tế nào có thể tự đáp ứng đầy đủ nhu cầu về dữ liệu, công nghệ, vốn và nhân lực. Vì vậy, kết nối xuyên biên giới và chia sẻ nguồn lực ngày càng quan trọng. TP. Hồ Chí Minh mong muốn thúc đẩy đối thoại, sáng kiến và các quan hệ đối tác thiết thực.
Ở góc độ công nghệ, ông Albert Antoine, Giám đốc Chiến lược, đồng sáng lập Avaiga, cho rằng AI mở ra cơ hội phát triển sản phẩm, dịch vụ mới, nhưng cũng làm gia tăng lo ngại về khả năng một số việc làm bị thay thế. Mỹ và Trung Quốc hiện là hai trung tâm quan trọng trong lĩnh vực AI, thu hút nguồn vốn lớn cho phát triển công nghệ và hạ tầng.
Ông Albert Antoine nhấn mạnh cần đặt con người ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển AI. Kinh nghiệm Singapore cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng chiến lược và chuẩn bị nguồn nhân lực thích ứng với thay đổi công nghệ. Đối với Việt Nam, đầu tư công nghệ, phát triển nhân lực và tăng cường phối hợp giữa Chính phủ với doanh nghiệp là những vấn đề cần quan tâm để khai thác hiệu quả AI, cải thiện năng suất và đáp ứng nhu cầu thực tế.
Từ thực tiễn ngành gỗ, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) nhận định, ngành đã ứng dụng AI trong sản xuất, kinh doanh. VIFOREST hiện có hơn 1.000 doanh nghiệp thành viên hoạt động trong lĩnh vực chế biến, thương mại gỗ, đưa đồ nội thất và các sản phẩm gỗ đến 168 thị trường trên thế giới.
Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm sản xuất đồ nội thất toàn cầu. Ứng dụng AI giúp chuyên môn hóa sản xuất, hạn chế thất thoát tài nguyên, tập trung vào những sản phẩm có thế mạnh và nâng cao năng lực thiết kế, qua đó gia tăng giá trị cho các sản phẩm gỗ truyền thống.
Qua đó, ông Hoài đề xuất ngành gỗ ASEAN chuyển từ cạnh tranh sang hợp tác. Các nước trong khu vực có nguồn tài nguyên rừng phong phú, gồm rừng tự nhiên và rừng trồng, đồng thời xuất khẩu nhiều sản phẩm gỗ ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, ASEAN vẫn cạnh tranh gay gắt tại các thị trường lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, EU và Hàn Quốc.
Ông Ngô Sỹ Hoài cho rằng ASEAN cần chuyển từ trung tâm sản xuất đồ nội thất thành trung tâm nội thất đổi mới sáng tạo, đồng thời tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thành viên. Quá trình này đòi hỏi thay đổi tư duy trước khi hành động, nhất là đối với các doanh nghiệp chế biến, thương mại gỗ Việt Nam và ASEAN hướng tới thị trường xuất khẩu.
Một ví dụ về hiệu quả ứng dụng AI được ông Yuxiang Zhou, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Black Lake Technologies (Trung Quốc), đưa ra là giải pháp tác tử trí tuệ nhân tạo do doanh nghiệp phát triển. Theo đó, thời gian chuyển đổi bản vẽ kỹ thuật thành quy trình sản xuất giảm từ khoảng 45 giờ xuống còn 45 giây, với độ chính xác khoảng 95%. Giải pháp còn giúp số hóa kinh nghiệm của kỹ sư lâu năm, hỗ trợ chuyển giao tri thức và nâng cao hiệu quả vận hành nhà máy.
Những chia sẻ tại phiên thảo luận cho thấy nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu không chỉ đòi hỏi đầu tư công nghệ và phát triển nguồn nhân lực, mà còn cần tăng cường liên kết khu vực, phát triển năng lực sản xuất và tháo gỡ rào cản thương mại. Đây là những hướng đi quan trọng để Việt Nam và ASEAN nâng cao sức cạnh tranh, giảm phụ thuộc vào mạng lưới cung ứng bên ngoài và gia tăng giá trị trong chuỗi toàn cầu.
