 |
| Máy bay không người lái được giới thiệu tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026. Ảnh: Thu Hòa |
Thời điểm vàng khai phá kinh tế tầm thấp
Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026, các chuyên gia cho rằng, kinh tế tầm thấp đang vượt khỏi phạm vi của những chiếc drone hay thiết bị bay thông thường để hình thành một hệ sinh thái công nghiệp mới, gồm thể chế chính sách, hạ tầng số, dịch vụ phụ trợ và năng lực kiến tạo thị trường.
Theo TS. Nguyễn Tiến Trường, Viện trưởng Viện Phát triển không gian tầm thấp (ILASD), Hội Hàng không vũ trụ Việt Nam, kinh tế tầm thấp có thể trở thành một động lực tăng trưởng quan trọng của Việt Nam trong thập kỷ tới.
Trên thế giới, đây đang được xem là một “mỏ vàng” tăng trưởng, với quy mô dự báo đạt 700 tỷ USD vào năm 2026. Trung Quốc đã vượt mốc 210 tỷ USD vào năm 2025 và đang hướng tới mục tiêu 525 tỷ USD vào năm 2030.
Thị trường kinh tế tầm thấp toàn cầu đang vận hành theo ba xu hướng chính: thể chế chính sách dẫn dắt, chuẩn hóa tiêu chuẩn an toàn và hạ tầng, cùng nhu cầu thị trường.
Mỗi quốc gia đang lựa chọn một hướng đi riêng.Trung Quốc dùng thể chế làm đòn bẩy khi sửa đổi Luật Hàng không Dân dụng sau 30 năm; Mỹ và châu Âu siết chặt chuẩn hóa hệ thống quản lý bay tầm thấp (UTM); trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc tận dụng kinh tế tầm thấp để giải bài toán thiếu tài xế và ùn tắc giao thông đô thị.
Bài học từ Úc hay Ấn Độ cũng cho thấy, nếu thiếu hành lang pháp lý đồng bộ, các dịch vụ giao hàng bằng drone dù có tiềm năng vẫn có thể phải tạm dừng do nguy cơ mất an toàn không phận.
Với Việt Nam, TS. Nguyễn Tiến Trường cho rằng đây là “thời điểm vàng” để bứt phá. Ông dự báo quy mô thị trường kinh tế tầm thấp tại Việt Nam sẽ đạt 2-3 tỷ USD trong ngắn hạn và chạm mốc 10 tỷ USD vào năm 2035, mở ra cơ hội việc làm cho khoảng 1 triệu lao động.
Theo TS. Nguyễn Tiến Trường, nhu cầu trong nước đã rất hiện hữu. Riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long đã có khoảng 3.000-6.000 chuyến bay drone được thực hiện để phun thuốc bảo vệ thực vật, gieo hạt, giúp giải phóng sức lao động và tăng năng suất.
Tại các đô thị và khu vực an ninh, nhu cầu giám sát giao thông, cứu hộ cứu nạn, bản đồ số, giao hàng y tế khẩn cấp và giám sát biên giới, hải đảo cũng đang gia tăng nhanh chóng.
Một trong những vấn đề được đặt ra là làm thế nào chuyển những nhu cầu hiện hữu thành một thị trường có quy mô đủ lớn. Chia sẻ về nội dung này, ông Lương Phạm, đại diện EHang Holdings Limited, cho rằng khó khăn khi triển khai các ứng dụng kinh tế tầm thấp tại Việt Nam là chưa xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm điều phối quá trình thử nghiệm và thương mại hóa.
Theo ông Lương Phạm, Việt Nam cần một đầu mối chung, có thể là một tổ công tác, để kết nối các cơ quan liên quan, hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm và đưa các ứng dụng vào hoạt động thương mại.
Cùng với đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) không nên chỉ giới hạn ở việc cho phép thiết bị bay mà cần tạo điều kiện phát triển mô hình kinh doanh thực tế, thu hút nhà đầu tư và hình thành thị trường.
Ông Lương Phạm cho biết, EHang đang thúc đẩy các dự án tại Thái Lan, chuẩn bị triển khai tại Sri Lanka và đã ký thỏa thuận với Malaysia. Doanh nghiệp mong muốn đưa công nghệ về Việt Nam và đã dành 4 thiết bị bay cho thị trường Việt Nam.
Đưa 10 tỷ USD thành động lực tăng trưởng
Để biến “mỏ vàng” 10 tỷ USD thành động lực tăng trưởng, Việt Nam cần tháo gỡ điểm nghẽn về thị trường, sandbox, hạ tầng UTM và cơ chế điều phối.
Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Nguyễn Hoàng Long, Phó giám đốc Khối sáng tạo, Tổng công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel, cho rằng thách thức lớn nhất của kinh tế tầm thấp là bài toán thị trường, đòi hỏi sự kết hợp liên ngành, từ công nghệ, chính sách đến thị trường.
Thực tiễn từ các nước cho thấy, dù có tiềm lực sản xuất và sự hỗ trợ lớn từ Chính phủ, Trung Quốc vẫn đang thử nghiệm nhiều lĩnh vực của kinh tế tầm thấp, trong đó có những khoản đầu tư chưa thu hồi được chi phí. Lợi thế của nước này nằm ở năng lực sản xuất quy mô lớn, đặc biệt là thiết bị bay không người lái, cùng khả năng đưa sản phẩm ra thị trường toàn cầu.
Với Viettel High Tech, doanh nghiệp có kinh nghiệm triển khai các hệ thống công nghệ quy mô lớn, đòi hỏi độ tin cậy cao. Tuy nhiên, theo ông Long, với kinh tế tầm thấp, thách thức không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở yêu cầu an toàn khi UAV hoạt động trong khu vực đông dân cư. Chỉ một sai sót trong quá trình vận hành cũng có thể gây ra tai nạn nghiêm trọng.
“Cái lo nhất của chúng tôi là vấn đề thị trường”, đại diện Viettel High Tech nhấn mạnh, đồng thời cho rằng cần xác định những ứng dụng thực tế có khả năng tạo ra giá trị và lợi nhuận.
Ngay cả trong lĩnh vực logistics, doanh nghiệp cũng chưa nhìn thấy khả năng thu hồi vốn rõ ràng. Để kinh tế tầm thấp phát triển nhanh hơn, ông Long cho rằng cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan hoạch định chính sách nhằm xác định các ứng dụng phù hợp.
Trong giai đoạn đầu, nếu có cơ chế hỗ trợ hoặc chấp nhận đầu tư trước khi có lợi nhuận, thị trường sẽ có điều kiện phát triển nhanh hơn và thu hút thêm nhiều doanh nghiệp tham gia.
Theo ông Long, trong 1-2 năm tới cần tập trung vào 3 việc.Thứ nhất là triển khai ngay các ứng dụng có giá trị thực tế và hiệu quả kinh tế rõ ràng. Nhu cầu từ các địa phương hiện khá lớn, nhưng cần phân biệt giữa những ứng dụng mang lại hiệu quả kinh tế thực sự với việc chạy theo xu hướng.
Viettel đã xây dựng bộ tiêu chí để sàng lọc, hướng dẫn các địa phương xác định những ứng dụng có giá trị, ưu tiên triển khai và chứng minh hiệu quả với khách hàng, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan quản lý.
Thứ hai là phát triển đồng bộ hạ tầng phục vụ kinh tế tầm thấp. Việt Nam hiện có năng lực công nghệ, có thể sản xuất hàng chục triệu thiết bị bay bảo đảm vận hành an toàn. Tuy nhiên, cần hạ tầng công nghệ có quy mô, bao gồm mạng viễn thông 5G, 6G; hệ thống nhận dạng thiết bị bay từ xa; radar, giám sát và các công nghệ phân biệt UAV được đăng ký với thiết bị không đăng ký.
Đặc biệt, cần xây dựng hệ thống quản lý, điều phối giao thông không gian tầm thấp để bảo đảm các phương tiện bay vận hành đồng bộ, hạn chế va chạm và tai nạn.
Thứ ba là tạo cú hích về nhu cầu thông qua đầu tư công. Nhà nước có thể đặt hàng các ứng dụng UAV phục vụ giám sát rừng, môi trường, năng lượng, giao thông đô thị, cứu hộ cứu nạn và vận chuyển vật tư y tế, nhu yếu phẩm.
“Nhu cầu từ các hoạt động công ích sẽ tạo thị trường ban đầu, giúp doanh nghiệp có điều kiện phát triển công nghệ, hoàn thiện sản phẩm và mở rộng ứng dụng kinh tế tầm thấp”, ông Long nhấn mạnh.
Từ góc độ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, ông Bùi Trung Hiếu, Ban quản lý Trung tâm đổi mới sáng tạo SoiHub chia sẻ, kinh tế tầm thấp trong những năm 2020, đặc biệt giai đoạn tiến gần đến năm 2030, có nhiều điểm tương đồng với nền kinh tế internet những năm 2000.
 |
| Các chuyên gia, nhà đầu tư chia sẻ tại Diễn đàn. Ảnh: BTC |
Trong 10 năm tới, ai làm chủ được hệ thống quản lý không lưu tầm thấp, pin và các dịch vụ liên quan thì người đó có thể làm chủ cuộc chơi trong không gian tầm thấp, tương tự cách Google hay Grab làm chủ các nền tảng dịch vụ trên internet, nhưng ở đây là trên bầu trời.
Trong 1-2 năm tới, ôn Hiếu đề xuất, tập trung vào 2 việc lớn: ban hành nghị quyết về lĩnh vực này sau khi có kết luận của cấp có thẩm quyền; đồng thời hình thành 3 vùng thử nghiệm và một trung tâm thử nghiệm quốc tế.
Ở phía doanh nghiệp, SoiHub mong muốn xây dựng một khu công nghiệp chuyên biệt phục vụ kinh tế drone, diện tích khoảng 20-30 ha, tập trung các nền tảng và điều kiện cần thiết cho ngành.
Doanh nghiệp cũng đã có những bước chuẩn bị ban đầu, trong đó có việc ký kết để đưa các nhà máy sản xuất động cơ drone và pin về Việt Nam. Với pin, mục tiêu là nâng cao mật độ năng lượng trên khối lượng, hướng tới trình độ hàng đầu thế giới.
Bên cạnh đó, SoiHub đã ký kết với Starlink để phát triển hệ thống hỗ trợ cho UTM, góp phần xây dựng năng lực quản lý và vận hành không lưu tầm thấp; đồng thời đưa các đối tác quốc tế có kinh nghiệm xây dựng những khu thử nghiệm tương tự tại Mỹ và khu vực châu Á - Thái Bình Dương đến Việt Nam để hợp tác phát triển một khu thử nghiệm quốc tế. Địa điểm có thể được nghiên cứu tại Tây Ninh, Đà Nẵng và Điện Biên.
Trong ba năm tới, Viện ILASD đề xuất tập trung ưu tiên thử nghiệm vào bốn lĩnh vực gồm: nông nghiệp chính xác; giám sát hạ tầng; logistics y tế và cứu hộ thiên tai; xây dựng bản đồ số, thu thập dữ liệu nền tảng.
TS. Nguyễn Tiến Trường đồng thời đề xuất thành lập ít nhất 3 sandbox quốc gia, quy hoạch ba khu thử nghiệm trọng điểm tại Điện Biên, Tây Ninh và Đà Nẵng, phát triển hạ tầng số UTM và tần số, đào tạo nhân lực và đẩy mạnh hội nhập quốc tế.
Mục tiêu là đưa kinh tế tầm thấp đóng góp 1,5% GDP quốc gia vào năm 2045, đồng thời hướng tới đưa Việt Nam trở thành trung tâm thử nghiệm bay của khu vực ASEAN.
Với quy mô thị trường dự kiến 10 tỷ USD và khoảng 1 triệu việc làm, kinh tế tầm thấp đang mở ra một không gian tăng trưởng mới. Tuy nhiên, để biến “mỏ vàng” này thành một ngành kinh tế thực, Việt Nam không chỉ cần năng lực sản xuất drone mà còn phải hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh, trong đó thể chế, hạ tầng, an toàn và thị trường cùng phát triển.
