Việt Nam trước cơ hội xây dựng, làm chủ công nghệ UAV

Ứng dụng UAV đang ngày càng được mở rộng tại Việt Nam, mở ra nhiều tiềm năng phát triển kinh tế tầm thấp.

Dư địa phát triển UAV, kinh tế tầm thấp rất lớn

Trong những năm gần đây, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, robot, cảm biến, vật liệu mới, công nghệ định vị, viễn thông và điện toán đang tạo nền tảng cho những bước tiến mạnh mẽ của phương tiện bay không người lái (UAV).

Từ chỗ chủ yếu phục vụ các nhiệm vụ chuyên biệt, UAV ngày càng được tích hợp vào nhiều hoạt động sản xuất và dịch vụ, với cấu trúc công nghệ bao gồm phần cứng, phần mềm điều khiển, chip bán dẫn, cảm biến, kết nối dữ liệu và các nền tảng quản lý vận hành.

Quá trình này mở rộng dư địa cho doanh nghiệp tham gia vào nhiều khâu của chuỗi giá trị, từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất linh kiện đến phát triển giải pháp và dịch vụ chuyên ngành.

Cùng với sự phát triển của UAV, kinh tế tầm thấp đang được định hình như một không gian kinh tế mới, bao quát hệ sinh thái công nghệ, hạ tầng, dữ liệu và dịch vụ hoạt động trong không gian tầm thấp. Phạm vi ứng dụng trải rộng từ logistics, nông nghiệp chính xác, khảo sát - lập bản đồ, kiểm tra hạ tầng, giám sát môi trường, cứu hộ - cứu nạn đến các dịch vụ đô thị thông minh. Sự hình thành của lĩnh vực này không chỉ tạo thêm thị trường cho UAV mà còn thúc đẩy liên kết giữa nhiều ngành công nghệ, qua đó mở ra các mô hình kinh doanh mới và đóng góp vào phát triển kinh tế số, công nghiệp công nghệ cao.

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế tầm thấp và Công nghiệp UAV Việt Nam 2026 tổ chức mới đây, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia - NIC (thuộc Bộ Tài chính), nhấn mạnh rằng đối với Việt Nam, cơ hội không chỉ nằm ở việc mở rộng ứng dụng UAV mà quan trọng hơn là từng bước xây dựng năng lực công nghiệp, làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

“UAV cũng là lĩnh vực có sự giao thoa mạnh với nhiều công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, cảm biến, dữ liệu và tự động hóa”, ông Hoài đánh giá.

Giải pháp nào để tự chủ công nghệ UAV?

Cũng tại Diễn đàn Kinh tế tầm thấp và Công nghiệp UAV Việt Nam 2026, các phân tích đánh giá từ nhiều góc độ cho thấy, để phát triển công nghệ UAV cũng như kinh tế tầm thấp đòi hỏi sự cộng hưởng, nỗ lực từ nhiều bên, nhất là các chính sách hỗ trợ, kiến tạo của chính quyền địa phương và sự chủ động từ phía các doanh nghiệp.

Từ góc nhìn địa phương, bà Huỳnh Thị Hồng Nhung, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh nhấn mạnh kinh nghiệm thực tiễn phát triển kinh tế tầm thấp, từ xây dựng chính sách, hạ tầng thử nghiệm đến từng bước hình thành hệ sinh thái ứng dụng. Địa phương cần kiến tạo một không gian thử nghiệm thực tế để các công nghệ mới được kiểm chứng trước khi mở rộng quy mô.

Hiện nay, Tây Ninh hướng tới việc ứng dụng công nghệ không người lái vào các lĩnh vực then chốt như nông nghiệp thông minh, công nghiệp, quản lý đô thị, logistics và du lịch.

Cũng theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh, việc chủ động quy hoạch hạ tầng bay tầm thấp và quy định thử nghiệm sẽ giúp địa phương thu hút các nguồn lực đầu tư, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp UAV hoàn chỉnh, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế số của tỉnh trong thời gian tới.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Tạ Ngọc Thanh, đại diện Mạng lưới Hàng không Vũ trụ và Thiết bị bay không người lái Việt Nam, nhấn mạnh cách tiếp cận đồng phát triển và xây dựng chuỗi cung ứng cho các hệ thống thiết bị không người lái Việt Nam. Thay vì một doanh nghiệp tự phát triển toàn bộ sản phẩm, mô hình hướng tới liên kết năng lực giữa doanh nghiệp, viện trường và các đối tác công nghệ để từng bước làm chủ các cấu phần quan trọng trong chuỗi giá trị. Năng lực thực sự của ngành UAV được đo bằng khả năng cung ứng lặp lại đạt chất lượng, thay vì số lượng mẫu thử nghiệm thành công.

“Làm chủ không phải là tự sản xuất mọi linh kiện, mà là nắm quyền quyết định và kiểm soát toàn bộ hệ thống”, ông Thanh nhấn mạnh.

Ngoài ra, ông Thanh đề xuất lộ trình nội địa hóa theo 3 giai đoạn. Cụ thể, giai đoạn đầu (giá trị sớm) tập trung vào thế mạnh tích hợp hệ thống, phát triển phần mềm, ứng dụng AI và dịch vụ vận hành để nhanh chóng có đơn hàng. Kế đến là giai đoạn trung hạn sẽ tự chủ sản xuất các cấu phần dễ tiếp cận như khung thân, camera, trạm điều khiển, mô-đun truyền dữ liệu. Ba là giai đoạn dài hạn, đầu tư chiều sâu vào công nghệ lõi như pin, động cơ chuyên dụng, cảm biến hàng không và hệ thống tự hành.

Đại tá Lê Hải Triều, Viện trưởng Viện Kỹ thuật điện tử nghiệp vụ, Cục Công nghiệp An ninh, Bộ Công an, nhấn mạnh rằng: Việt Nam không nhất thiết phải sản xuất 100% linh kiện nhưng bắt buộc phải làm chủ các công nghệ cốt lõi, bao gồm phần mềm điều khiển & AI, hệ thống định vị độc lập, cùng khả năng tự chủ bảo trì, nâng cấp.

Ông Triều cũng đề xuất chiến lược phát triển dựa trên 4 trụ cột, hoàn thiện khung pháp lý quản lý phương tiện bay; Đẩy mạnh R&D tại các cơ sở quốc phòng-an ninh; Đào tạo và thu hút nhân lực chất lượng cao. Ngoài ra, việc quan trọng không kém là tìm kiếm, phát triển tài năng trẻ qua các cuộc thi sáng tạo.