Gỡ điểm nghẽn sở hữu trí tuệ để khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng

Khơi thông tài sản trí tuệ thành nguồn lực cho tăng trưởng.

Một sáng chế mất nhiều thời gian xác lập quyền có thể lỡ nhịp thương mại hóa. Một nhãn hiệu vướng hồ sơ có thể ảnh hưởng kế hoạch đưa sản phẩm ra thị trường. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, hiệu quả của hệ thống sở hữu công nghiệp cũng tác động trực tiếp tới hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Bài toán ấy càng đáng chú ý khi lượng hồ sơ cần xử lý đang ở mức lớn. Trong 9 tháng đầu năm 2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã xử lý khoảng 170.000 đơn các loại, cấp khoảng 70.000 văn bằng bảo hộ. Với một số loại đơn, khoảng 80% hồ sơ do người dân nộp phải ra thông báo do còn thiếu sót hoặc cần sửa đổi, bổ sung.

Mỗi hồ sơ phải sửa đổi, bổ sung kéo theo thêm thời gian của người nộp đơn, cơ quan thẩm định, tổ chức tư vấn, đại diện sở hữu công nghiệp. Xét trên quy mô hàng trăm nghìn hồ sơ, những vướng mắc ở từng thủ tục có thể tích tụ thành chi phí đáng kể, kéo dài quá trình xác lập quyền, qua đó ảnh hưởng tới khả năng khai thác giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ.

Rút ngắn hành trình đưa tài sản trí tuệ ra thị trường

Chia sẻ tại Hội thảo “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng xử lý đơn sở hữu công nghiệp”, ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng sở hữu trí tuệ ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế - xã hội. Cục đang tiếp tục cải tiến quy trình, nâng hiệu quả xử lý đơn.

Theo ông Trần Lê Hồng, nâng chất lượng xử lý đơn cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, người nộp đơn, tổ chức tư vấn, đại diện sở hữu công nghiệp. Hồ sơ được chuẩn bị đầy đủ, chính xác ngay khi nộp sẽ giảm thời gian, công sức thẩm định. Đây cũng là cơ sở nâng hiệu quả vận hành của toàn bộ hệ thống sở hữu công nghiệp.

Ông Trần Lê Hồng Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ.

Tốc độ xác lập quyền còn gắn trực tiếp với khả năng khai thác giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ. Ông Trần Lê Hồng lưu ý giá trị tài sản trí tuệ phụ thuộc lớn vào phạm vi, thời hạn bảo hộ. Một sáng chế mới được bảo hộ có giá trị thương mại khác đáng kể so với sáng chế chỉ còn vài năm bảo hộ.

Thời gian xử lý hồ sơ bởi vậy mang ý nghĩa kinh tế rõ nét. Quyền được xác lập sớm giúp doanh nghiệp có thêm thời gian khai thác sáng chế, phát triển sản phẩm, chuyển giao công nghệ, cấp phép hoặc xây dựng phương án kinh doanh. Với vòng đời công nghệ ngày càng ngắn, rút ngắn độ trễ giữa nghiên cứu với thị trường càng trở nên quan trọng.

Ở góc nhìn quốc tế, Tổng Giám đốc Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) Daren Tang nhấn mạnh sở hữu trí tuệ cần gắn với thương mại hóa, giúp biến sáng chế, ý tưởng thành sản phẩm, dịch vụ, giá trị kinh tế. Theo ông, cơ quan sở hữu trí tuệ vừa bảo vệ thành quả sáng tạo, vừa cần tạo công cụ hỗ trợ doanh nghiệp cạnh tranh, phát triển.

Theo đó, tạo ra sáng chế mới mới là điểm khởi đầu của chuỗi giá trị. Sáng chế cần được xác lập quyền, phát triển thành công nghệ, chuyển giao tới doanh nghiệp, đưa vào sản xuất để tạo doanh thu, việc làm, lợi nhuận. Nguồn lực hình thành tiếp tục quay trở lại hoạt động nghiên cứu, tạo vòng tuần hoàn giữa sáng tạo, thương mại hóa, nâng năng suất, thúc đẩy tăng trưởng.

Biến tài sản trí tuệ thành nguồn lực cho tăng trưởng

Đối với Việt Nam, yêu cầu nâng hiệu quả hệ thống sở hữu trí tuệ ngày càng cấp thiết khi tăng trưởng hướng mạnh vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Để nâng năng suất, gia tăng giá trị trong chuỗi sản xuất, doanh nghiệp cần sở hữu nhiều công nghệ, sáng chế, thiết kế, thương hiệu có giá trị, tạo nền tảng thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Hiệu quả xác lập quyền có ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động đầu tư, chuyển giao công nghệ, cấp phép, hợp tác sản xuất. Trong khi đó, khoảng 80% hồ sơ thuộc một số loại đơn phải nhận thông báo do thiếu sót hoặc cần sửa đổi, bổ sung. Giảm tỷ lệ này sẽ góp phần rút ngắn thời gian xử lý, tiết kiệm nguồn lực cho doanh nghiệp, cơ quan quản lý.

Giải pháp được đặt ra là chuẩn hóa dữ liệu, nâng chất lượng số hóa, mở rộng công cụ tra cứu, kiểm soát tiến độ, thí điểm AI có kiểm soát trong thẩm định. Người nộp đơn cũng cần chuẩn bị chính xác tờ khai, thông tin chủ đơn, tài liệu liên quan ngay khi đăng ký, qua đó giảm các vòng sửa đổi, bảo vệ lợi thế cạnh tranh sớm hơn.

Việc tiếp nhận đơn chuyển sang Bộ phận Một cửa của Bộ Khoa học và Công nghệ kể từ ngày 5/1/2026 đặt ra yêu cầu tăng liên thông giữa các đầu mối. Quy trình số cần hỗ trợ nhận diện sai sót sớm, chuẩn hóa dữ liệu khi kê khai, minh bạch trạng thái xử lý, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân trong quá trình xác lập quyền sở hữu công nghiệp.

Theo Tổng Giám đốc WIPO Daren Tang, dịch vụ đăng ký sở hữu trí tuệ chất lượng cao cần lấy người sử dụng làm trọng tâm. Đích đến rộng hơn là giúp sáng chế được bảo vệ kịp thời, thương hiệu được xác lập vững chắc, tài sản trí tuệ thuận lợi chuyển giao, định giá, thương mại hóa, qua đó chuyển sức sáng tạo thành năng suất, giá trị gia tăng, động lực tăng trưởng.