 |
| Các chuyên gia tham gia thảo luận tại Hội thảo. |
Tại Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026 diễn ra ngày 22/10, đại diện cơ quan quản lý, các ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ đã đưa ra nhiều cảnh báo về những rủi ro mới với các hành vi gian lận tài chính.
Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, trong 8 tháng năm 2026, giao dịch thanh toán qua Internet đạt hơn 4,4 tỷ lượt, với giá trị 81,1 triệu tỷ đồng, tăng lần lượt 46,57% về số lượng và 21,77% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.
Giao dịch qua điện thoại di động đạt 14 tỷ lượt, với giá trị 58,4 triệu tỷ đồng, tăng tương ứng 35,33% và 2,39%. Thanh toán qua mã QR đạt 311 triệu giao dịch, với giá trị 274,2 nghìn tỷ đồng.
Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho biết, mỗi ngày, hệ thống ngân hàng xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.
Quy mô giao dịch lớn cùng mức độ kết nối ngày càng sâu rộng với các đối tác trong hệ sinh thái số đang đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo đảm an toàn hệ thống. Một sự cố tại một bộ phận có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, uy tín và niềm tin khách hàng.
Đáng chú ý, theo Phó Thống đốc, các cuộc tấn công mạng hiện nay không chỉ nhắm vào tài khoản khách hàng mà tin tặc còn có thể tìm cách chiếm đoạt tiền của chính ngân hàng.
Từ thực tế một số trường hợp giao dịch bất thường phát sinh vào ban đêm, với số lượng và giá trị tăng đột biến, ông Phạm Tiến Dũng yêu cầu các tổ chức tín dụng phải thực hiện đồng thời giám sát an ninh mạng và giám sát hoạt động giao dịch. Trách nhiệm bảo đảm an toàn không chỉ thuộc về bộ phận công nghệ thông tin mà còn liên quan trực tiếp đến các bộ phận nghiệp vụ, vận hành và quản lý giao dịch.
Cảnh báo về các phương thức tấn công mới, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an cho biết, hoạt động tấn công vào hệ thống thông tin của các tổ chức tài chính, ngân hàng đang có dấu hiệu chuyên nghiệp hóa, tổ chức chặt chẽ và mang tính xuyên quốc gia.
Đặc biệt, tội phạm có thể lợi dụng AI để tạo tin nhắn giả mạo, sử dụng công nghệ deepfake giả danh người có chức vụ, quyền hạn nhằm dẫn dắt nạn nhân và chiếm đoạt tài khoản. Ngay cả các biện pháp xác thực sinh trắc học cũng không loại trừ hoàn toàn rủi ro khi đối tượng có thể sử dụng hình ảnh tĩnh hoặc video ngắn để tìm cách vượt qua quy trình xác thực.
Đại diện A05 cũng lưu ý những hạn chế trong công tác truy vết, phối hợp xử lý và ngăn chặn dòng tiền sau khi xảy ra sự cố. Vì vậy, các ngân hàng cần tăng cường giám sát giao dịch bất thường, xây dựng phương án ứng phó và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng.
Từ phía doanh nghiệp công nghệ, ông Harmon Wang, Tổng Giám đốc StreamCube Technology cho rằng, gian lận tài chính ngày càng có tổ chức và chuyên nghiệp hóa. Các đối tượng có thể phân chia nhiều công đoạn, từ tiếp cận nạn nhân, thực hiện hành vi lừa đảo đến tiếp nhận, luân chuyển và tẩu tán dòng tiền. Vì thế, công tác phòng, chống gian lận cần được triển khai theo mô hình hệ sinh thái, với sự phối hợp giữa ngân hàng, nhà mạng viễn thông, cơ quan công an và doanh nghiệp công nghệ.
Trong khi AI có thể bị lợi dụng để thực hiện các hành vi gian lận, công nghệ này cũng đang được các ngân hàng ứng dụng để nhận diện rủi ro, phân tích giao dịch bất thường và bảo vệ tài sản khách hàng.
Theo TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, AI đã vượt ra ngoài những ứng dụng ban đầu như nhận diện khách hàng điện tử (eKYC) hay trả lời tự động, từng bước tham gia sâu hơn vào hoạt động thẩm định tín dụng, cá nhân hóa dịch vụ và quản trị rủi ro.
Việc ứng dụng AI giúp nhiều ngân hàng tiết kiệm từ 20 - 40% chi phí vận hành. Đồng thời, kết hợp AI với các hệ thống giám sát rủi ro tập trung, trong đó có hệ thống SIMO của NHNN, đã hỗ trợ phát hiện, ngăn chặn nhiều giao dịch nghi ngờ. Hệ thống SIMO đã giúp khoảng 2 triệu lượt khách hàng tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau cảnh báo, với tổng số tiền liên quan là 76.000 tỷ đồng.
Từ thực tiễn triển khai tại các ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc TPBank cho biết, ngân hàng đã ứng dụng hơn 60 giải pháp AI tại 13 khối nghiệp vụ, đồng thời phát triển mô hình an ninh ba lớp “Phòng - Chống - Phản ứng nhanh” nhằm bảo vệ dòng tiền theo thời gian thực. Đối với hoạt động nội bộ, 450 cán bộ công nghệ thông tin của TPBank ứng dụng AI xuyên suốt vòng đời phát triển phần mềm, giúp giảm 50% thời gian xử lý và tăng năng suất 2 - 3 lần.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Hưng cũng cảnh báo về hiện tượng “ảo giác AI”, khi hệ thống tạo ra những thông tin sai lệch nhưng được diễn đạt thuyết phục. Công nghệ này còn có nguy cơ bị lợi dụng để thực hiện các cuộc tấn công mạng, do đó việc ứng dụng phải đi kèm các biện pháp kiểm soát và thẩm định chuyên môn.
Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Công Thương, Phó Trưởng ban Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo VietinBank cho biết, ngân hàng đang ưu tiên sử dụng AI để tối ưu quy trình vận hành, tự động hóa xử lý hồ sơ và hỗ trợ nhân viên nắm bắt nhu cầu khách hàng. Tuy nhiên, AI hiện chỉ đóng vai trò hỗ trợ xử lý hồ sơ và đưa ra gợi ý. Trách nhiệm thẩm định và quyết định cuối cùng vẫn thuộc về cán bộ ngân hàng, không thể chuyển sang AI.
Tại Nam A Bank, ông Nguyễn Vĩnh Tuyên, Phó Tổng Giám đốc ngân hàng cho biết, đơn vị đang hướng tới mô hình “bảo mật thông minh”, ứng dụng AI để nhận diện rủi ro theo thời gian thực, xác thực thích ứng và chủ động ngăn chặn gian lận trước khi gây thiệt hại cho khách hàng. Ngân hàng kết hợp định danh điện tử eKYC, xác thực sinh trắc học, VNeID, công nghệ chống giả mạo và bảo mật đa lớp nhằm cân bằng giữa sự thuận tiện và an toàn trong giao dịch.
Vì thế, theo các chuyên gia, các ngân hàng cần giám sát liên tục, phân tích hành vi, phát hiện bất thường và khai thác thông tin về các mối đe dọa để ứng phó kịp thời. Bên cạnh khả năng phòng vệ, các tổ chức tín dụng phải đầu tư đầy đủ cho hệ thống dự phòng, bảo đảm duy trì các dịch vụ thiết yếu và khôi phục hoạt động khi hệ thống chính gặp sự cố.
