80% giao dịch lên kênh số nhưng rủi ro ngày càng nhiều hơn

Thanh toán số đang vào giai đoạn nhanh hơn nhưng phải an toàn hơn. Ảnh minh họa: AI

Chia sẻ tại sự kiện “Đổi mới Tài chính thế giới 2026” (WFIS 2026) do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với tổ chức trong 2 ngày 19-20/5/2026, ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho biết, xu hướng thanh toán toàn cầu đang chuyển từ dịch vụ đơn lẻ sang hệ sinh thái số kết nối toàn diện với nhiều xu hướng mới như siêu ứng dụng (super apps), thanh toán qua ứng dụng tại POS (thiết bị chấp nhận thanh toán), AI tác nhân (agentic payments), thanh toán xuyên biên giới thời gian thực...

Theo Báo cáo Worldpay GPR 2026, thanh toán qua ứng dụng hiện chiếm khoảng 37% giá trị POS toàn cầu và dự kiến tăng lên 46% vào năm 2030. Trong khi đó, nhiều quốc gia ASEAN đang thúc đẩy kết nối mã QR và thanh toán tức thời xuyên biên giới nhằm mở rộng khả năng thanh toán quốc tế.

Ông Lê Anh Dũng cho biết, AI hiện cũng đang chuyển từ vai trò công cụ hỗ trợ sang tác nhân vận hành có khả năng tự động thực hiện nhiều nhiệm vụ như hỗ trợ giao dịch, chăm sóc khách hàng và giám sát an ninh mạng. Cùng với blockchain và tài sản số, xu hướng này được đánh giá sẽ tiếp tục định hình lại hệ sinh thái thanh toán toàn cầu trong thời gian tới.

Đối với Việt Nam, theo NHNN, trên 95% tổ chức tín dụng đã và đang triển khai chiến lược chuyển đổi số, trong khi gần 80% giao dịch tài chính tại Việt Nam đã được thực hiện qua kênh số. Thanh toán số đang tăng trưởng nhanh cả về quy mô hạ tầng lẫn mức độ phổ cập dịch vụ. Hiện cả nước có hơn 21.000 máy ATM, hơn 864.000 POS, 83 ngân hàng triển khai Internet Banking, 53 ngân hàng triển khai Mobile Banking và 52 tổ chức trung gian thanh toán được cấp phép.

Đáng chú ý, hơn 70% tổ chức tín dụng tại Việt Nam đã ứng dụng AI nhằm tối ưu quy trình vận hành và nâng cao trải nghiệm khách hàng. AI hiện được sử dụng trong nhiều hoạt động như chấm điểm tín dụng, eKYC, phát hiện gian lận, chống rửa tiền và giám sát an ninh mạng.

Theo đại diện lãnh đạo Vụ Thanh toán, sự phát triển nhanh của thanh toán số đang mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân, đồng thời thúc đẩy tài chính toàn diện và kinh tế số. Tuy nhiên, đi cùng với đó là rủi ro ngày càng lớn về lừa đảo tài chính, tấn công mạng và giả mạo danh tính trên môi trường số.

“Thanh toán phải nhanh hơn nhưng đồng thời cũng phải an toàn hơn. AI và dữ liệu giúp tăng tốc trải nghiệm nhưng phải đi kèm bảo vệ khách hàng. Đổi mới không thể đánh đổi ổn định tài chính và niềm tin xã hội”, ông Lê Anh Dũng nhấn mạnh.

Liên quan đến, vấn đề an ninh mạng và khả năng chống chịu của hệ thống tài chính, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, Việt Nam đang nổi lên là một trong những thị trường tài chính số phát triển nhanh nhất Đông Nam Á. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển nhanh là áp lực lớn hơn về quản trị rủi ro và an ninh mạng.

Theo TS. Đào Minh Tú, các cuộc tấn công mạng hiện không chỉ nhắm vào hệ thống kỹ thuật mà đang chuyển mạnh sang khai thác dữ liệu và giả mạo danh tính bằng AI.

Dẫn Báo cáo Rủi ro An ninh mạng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Visa công bố tháng 4/2026, lãnh đạo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết các cuộc tấn công ứng dụng AI đang gia tăng nhanh cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Trong khi đó, Báo cáo Triển vọng An ninh mạng Toàn cầu 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho thấy 65% tổ chức lớn hiện coi lỗ hổng từ bên thứ ba và chuỗi cung ứng là thách thức lớn nhất đối với khả năng phục hồi an ninh mạng.

Từ góc nhìn thực tiễn triển khai, nhiều chuyên gia cho rằng ngành ngân hàng hiện không chỉ cạnh tranh về sản phẩm hay lãi suất, mà đang cạnh tranh trực tiếp về trải nghiệm số, tốc độ xử lý dịch vụ và an ninh bảo mật thông tin.

Theo ông Trần Anh Nghĩa, Giám đốc Công nghệ thông tin VietBank, an toàn thông tin hiện không còn là trách nhiệm riêng của bộ phận IT mà đã trở thành vấn đề sống còn của toàn bộ tổ chức. Chi phí xử lý hậu quả sau một sự cố an ninh mạng thường lớn hơn nhiều lần chi phí đầu tư phòng ngừa ban đầu.

Trong khi đó, ông Nguyễn Khoa, Giám đốc An ninh thông tin kiêm Giám đốc Hạ tầng Timo Vietnam cho rằng, nhiều tổ chức hiện đã có hệ thống giám sát nhưng vẫn gặp khó khăn khi xảy ra sự cố thực tế do thiếu khả năng phối hợp và kịch bản phục hồi hệ thống.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thanh toán số và AI đang phát triển nhanh, bài toán của ngành tài chính - ngân hàng không còn chỉ là tăng tốc công nghệ, mà là xây dựng được hệ sinh thái thanh toán vừa thuận tiện, vừa đủ an toàn để duy trì niềm tin của khách hàng trong môi trường số.