Chuyển đổi số tài chính không chỉ là thêm dịch vụ mới, mà phải vận hành an toàn

Toàn cảnh Diễn đàn. Ảnh: Hương Quỳnh.

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt – Anh 2026 với chủ đề “Công nghệ tài chính, ổn định tài chính và khả năng chống chịu hệ thống”, do Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp với Hội Hữu nghị Việt – Anh và các đối tác tổ chức ngày 3/11 tại Hà Nội, TS. Nguyễn Thị Hồng Thúy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế cho biết, chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính đang có những thay đổi đáng chú ý.

Nếu trước đây công nghệ chủ yếu được ứng dụng trong ngân hàng điện tử, thanh toán trực tuyến và tự động hóa quy trình, thì hiện nay đã tham gia sâu vào hoạt động tín dụng, đầu tư, quản trị rủi ro và quá trình ra quyết định.

Trí tuệ nhân tạo (AI) được sử dụng để phát hiện gian lận, chấm điểm tín dụng, quản lý danh mục đầu tư và cá nhân hóa dịch vụ. Trong khi đó, ngân hàng mở, các nền tảng kết nối dữ liệu và điện toán đám mây giúp các tổ chức tài chính mở rộng dịch vụ, nâng cao hiệu quả hoạt động.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc ngày càng lớn vào công nghệ cũng khiến những rủi ro về an ninh mạng, dữ liệu và vận hành trở nên phức tạp hơn.

Đáng chú ý, một sự cố công nghệ có thể không chỉ làm gián đoạn giao dịch mà còn ảnh hưởng đến thanh khoản, uy tín của tổ chức tài chính, thậm chí tác động đến sự ổn định của hệ thống.

Theo bà Thúy, ngay cả một tổ chức có hệ thống an ninh mạng tốt vẫn có thể gặp rủi ro nếu phụ thuộc quá lớn vào một nhà cung cấp công nghệ, dữ liệu thiếu kết nối hoặc nhân sự chưa đủ khả năng xử lý khi xảy ra sự cố.

Điều này cho thấy, yêu cầu quản trị rủi ro đang thay đổi, từ kiểm soát từng nguy cơ riêng lẻ sang bảo đảm khả năng chống chịu của cả hệ thống.

Vấn đề không chỉ là ngăn chặn sự cố, mà còn là khi sự cố xảy ra, các tổ chức tài chính có thể tiếp tục cung cấp những dịch vụ quan trọng, hạn chế thiệt hại và khôi phục hoạt động nhanh đến mức nào.

TS. Nguyễn Thị Hồng Thúy nhấn mạnh: “Một hệ thống tài chính muốn duy trì khả năng cạnh tranh phải không ngừng đổi mới. Nhưng đổi mới chỉ có thể tạo ra giá trị lâu dài nếu đi cùng với quản trị rủi ro hiệu quả, một khuôn khổ thể chế thích ứng và khả năng duy trì các dịch vụ thiết yếu khi xảy ra gián đoạn”.

Bên cạnh yêu cầu bảo đảm hoạt động liên tục, sự phát triển nhanh của các mô hình tài chính mới cũng đặt ra thách thức đối với công tác quản lý.

Công nghệ và mô hình kinh doanh mới thường phát triển nhanh hơn tốc độ hoàn thiện của pháp luật. Vì vậy, chính sách cần chuyển từ quản lý mang tính phản ứng sang quản lý thích ứng, vừa hỗ trợ đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn cho người sử dụng dịch vụ và hệ thống tài chính.

Trong đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được đề cập như một giải pháp giúp doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ mới trong phạm vi nhất định, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý theo dõi, đánh giá rủi ro và hoàn thiện chính sách.

TS. Nguyễn Thị Hồng Thúy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế. Ảnh: Quỳnh Hương.

Đối với AI, vấn đề không chỉ là ứng dụng công nghệ nhanh đến đâu mà còn phải bảo đảm chất lượng dữ liệu, khả năng giải thích các quyết định tự động, bảo vệ quyền riêng tư và xác định rõ trách nhiệm khi phát sinh sai sót.

Ở góc độ nghiên cứu thị trường, TS. Mattia Bevilacqua, Trường Quản lý thuộc Đại học Liverpool (Vương quốc Anh) cho rằng, thông tin bất lợi thường khiến thị trường tài chính biến động mạnh hơn so với thông tin tích cực.

Khi xuất hiện thông tin tiêu cực, nhà đầu tư có xu hướng lo ngại thua lỗ, tăng cường bán tài sản hoặc tìm kiếm các biện pháp phòng ngừa rủi ro. Nếu tâm lý này lan rộng, biến động thị trường có thể gia tăng.

Dẫn các nghiên cứu về VN-Index, chuyên gia cho biết hiện tượng thông tin tiêu cực tác động mạnh hơn thông tin tích cực cũng được ghi nhận tại thị trường chứng khoán Việt Nam.

TS. Mattia Bevilacqua đề cập yêu cầu phát triển các công cụ cảnh báo sớm, giúp cơ quan quản lý và tổ chức tài chính nhận diện nguy cơ trước khi thị trường biến động mạnh.

Trong bối cảnh thông tin được truyền tải gần như tức thời qua mạng xã hội và các nền tảng số, những thông tin bất lợi có thể làm gia tăng tâm lý lo ngại, khiến rủi ro lan truyền nhanh hơn. Vì vậy, việc công bố thông tin minh bạch, kịp thời và chủ động truyền thông khi thị trường biến động cũng có vai trò quan trọng đối với ổn định tài chính.

Theo TS. Nguyễn Thị Hồng Thúy, khả năng chống chịu không có nghĩa là tránh được mọi cú sốc, mà là có đủ năng lực nhận diện sớm, thích ứng nhanh và phục hồi tốt hơn khi rủi ro xảy ra.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với quá trình phát triển tài chính số tại Việt Nam: cùng với mở rộng các sản phẩm, dịch vụ mới, cần chú trọng hạ tầng công nghệ an toàn, quản trị dữ liệu, năng lực nhân sự và các công cụ giám sát rủi ro.

Diễn đàn đồng thời mở ra cơ hội trao đổi kinh nghiệm giữa Việt Nam và Vương quốc Anh trong phát triển công nghệ tài chính, quản trị rủi ro, đào tạo nhân lực và hoàn thiện chính sách, hướng tới xây dựng hệ thống tài chính vừa đổi mới, vừa có khả năng ứng phó trước những biến động ngày càng phức tạp.