Sửa Luật Sở hữu trí tuệ: Bảo đảm chất lượng giám định khi bỏ điều kiện kinh doanh

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, chất lượng hoạt động giám định sau khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh sẽ được quản lý theo cơ chế hậu kiểm. Ảnh: VPQH

Cắt giảm thủ tục gắn với giảm thời gian, chi phí thực hiện

Đại biểu Vũ Minh Đạo (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu) tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ nhằm tháo gỡ vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo đại biểu, Chính phủ đề xuất cắt giảm 18 thủ tục hành chính và 5 điều kiện đầu tư kinh doanh. Đại biểu đồng tình với định hướng này, song đề nghị làm rõ lợi ích thực tế của từng nội dung cắt giảm.

“Cắt giảm thủ tục phải gắn với giảm thời gian và chi phí thực hiện”, đại biểu nhấn mạnh.

Đối với Điều 97 dự thảo Luật, đại biểu đề nghị làm rõ việc thay đổi thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng bằng thủ tục sửa đổi văn bằng bảo hộ sẽ giảm được giấy tờ nào, thời gian bao lâu và chi phí bao nhiêu.

Đồng thời, cần quy định nguyên tắc không yêu cầu cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu mà cơ quan giải quyết có thể khai thác; công khai thời hạn xử lý, tiến độ và trách nhiệm giải quyết hồ sơ.

Về Điều 175, đại biểu đề nghị chỉnh lý quy định tiếp nhận đơn theo hướng kiểm tra tính đầy đủ của tài liệu, tránh cách diễn đạt có thể dẫn đến đặt thêm điều kiện ngay từ khâu tiếp nhận.

Đại biểu Vũ Minh Đạo (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu) tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Ảnh: VPQH

Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hoá) cũng tán thành việc sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ, đánh giá cao việc tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội.

Theo đại biểu, pháp luật sở hữu trí tuệ thời gian qua đã có những bước tiến về bảo hộ và khai thác thương mại. Tuy nhiên, thủ tục và năng lực thực thi vẫn còn hạn chế.

“Một quyền được công nhận nhưng khó chuyển nhượng, khó bảo vệ thì giá trị đối với người sáng tạo vẫn bị hạn chế”, đại biểu Bùi Văn Dũng nêu.

Đại biểu đồng tình việc sửa đổi lần này cần tập trung tháo gỡ những vướng mắc, đồng bộ với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư năm 2026 về dịch vụ giám định và kiện toàn quản lý quyền đối với giống cây trồng.

Theo đại biểu, phạm vi sửa đổi không rộng nhưng phải làm rõ trách nhiệm, tránh để doanh nghiệp phải chờ đợi hướng dẫn.

Bỏ điều kiện kinh doanh, cần tăng cường cơ chế hậu kiểm

Cùng quan tâm về giám định sở hữu trí tuệ, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) tán thành việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ.

Theo đại biểu, vấn đề đặt ra hiện nay không còn là giữ hay bỏ điều kiện kinh doanh, mà là thay thế bằng cơ chế nào để bảo đảm độ tin cậy của kết luận giám định khi chuyển từ tiền kiểm sang thông báo và công khai.

Đại biểu cho biết, qua rà soát dự thảo nghị định, nhiều nội dung nghiệp vụ đã được dự kiến quy định khá cụ thể. Những nội dung mang tính kỹ thuật có thể giao Chính phủ quy định.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị thể hiện ngay trong Điều 201 3 nguyên tắc quan trọng. Trước hết, bảo đảm tính độc lập và phòng ngừa xung đột lợi ích. Luật cần xác lập nguyên tắc người giám định phải độc lập, không có lợi ích liên quan đến vụ việc; các trường hợp cụ thể phải từ chối giám định giao Chính phủ quy định.

Bên cạnh đó, đối với hồ sơ và dữ liệu điện tử, Luật cần đặt ra yêu cầu về tính xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất và kiểm chứng. Phương pháp thu thập, lưu giữ, xác thực dữ liệu có thể giao Chính phủ quy định, bởi trong môi trường số, đây là điều kiện trực tiếp quyết định độ tin cậy của kết luận giám định.

Nguyên tắc thứ ba là cần có căn cứ rõ ràng trong Luật về trách nhiệm hậu kiểm của cơ quan quản lý nhà nước. Khi đã bỏ điều kiện đầu vào, cơ chế quản lý phải vận hành theo chuỗi: thông báo, công khai, báo cáo, hậu kiểm và xử lý vi phạm.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) tán thành việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ. Ảnh: VPQH

Đại biểu cũng đề nghị rà soát kỹ dự thảo nghị định để bảo đảm thống nhất với Luật khi Thẻ giám định viên không còn là điều kiện hành nghề; làm rõ trách nhiệm bồi thường khi kết luận giám định sai theo nguyên tắc lỗi và pháp luật dân sự, tránh quy định theo hướng chỉ phát sinh trách nhiệm khi có lỗi cố ý.

Đối với việc xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ và giá trị thiệt hại, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị phân định rõ với pháp luật về giá, thẩm định giá, tránh hình thành một cơ chế định giá song song thiếu chuẩn mực thống nhất.

Cũng thảo luận về vấn đề này, đại biểu Vũ Minh Đạo đề nghị bổ sung vào Luật nguyên tắc kiểm soát xung đột lợi ích, nghĩa vụ từ chối giám định khi không bảo đảm tính độc lập, khách quan, nhất là trường hợp người giám định đang đại diện cho một bên trong chính vụ việc đó.

Theo đại biểu, kết luận giám định cần thể hiện rõ căn cứ, phương pháp và dữ liệu sử dụng, đồng thời có cơ chế kiểm chứng, giám định lại và trách nhiệm bồi thường theo quy định khi kết luận sai gây thiệt hại.

Đại biểu Bùi Văn Dũng cũng đề nghị bổ sung quy định về việc từ chối giám định khi người giám định có quyền, lợi ích liên quan đến đối tượng, vụ việc giám định hoặc có lý do khác ảnh hưởng đến tính khách quan của kết luận.

Đại biểu cho rằng, việc nâng nguyên tắc này lên Luật là cần thiết trong bối cảnh mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ giám định. Chẳng hạn, người đang đại diện cho một bên tranh chấp không thể đồng thời giám định chính vụ việc đó.

Đối với việc hướng dẫn thi hành, đại biểu đề nghị Chính phủ cụ thể hóa cách kiểm chứng kết luận, xử lý kết quả mâu thuẫn và trách nhiệm bồi thường; đồng thời giữ ranh giới với giám định tư pháp, không tái lập điều kiện kinh doanh đã bãi bỏ.

Làm rõ các nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, chất lượng hoạt động giám định sau khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh sẽ được quản lý theo cơ chế hậu kiểm, thông qua nghĩa vụ cung cấp thông tin và cơ chế tự chịu trách nhiệm.

Các quy định về trình tự, thủ tục xử lý xung đột lợi ích và bồi thường thiệt hại sẽ được quy định chi tiết tại các nghị định.

Bộ trưởng khẳng định cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ bảo đảm 3 nội dung: Hoàn thiện các quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành có hiệu lực đồng bộ với Luật; bảo đảm quy định chuyển tiếp không làm gián đoạn hoạt động hợp pháp của tổ chức, cá nhân; tổ chức hướng dẫn, tập huấn kịp thời khi Luật có hiệu lực.

“Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật, trình Quốc hội xem xét thông qua”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.