Chuyển từ bảo hộ sang tài sản hóa, thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, thích ứng AI

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, lần sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ này cần chuyển trọng tâm từ bảo hộ quyền sang tài sản hóa, thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ. Ảnh: VPQH

Thúc đẩy khai thác thương mại, tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ

Phát biểu tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ sáng ngày 24/9, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, lần sửa đổi Luật này có ý nghĩa quan trọng, tập trung chuyển trọng tâm từ bảo hộ quyền sang tài sản hóa, thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời thích ứng với công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo Chủ tịch Quốc hội, cải cách thủ tục hành chính cần được thực hiện gắn với chuyển đổi số toàn diện. Việc rút ngắn thời gian xử lý phải đi cùng đầu tư về nguồn lực con người và hạ tầng số, trong đó có hệ thống AI hỗ trợ thẩm định và kết nối dữ liệu.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị nghiên cứu quy định rõ trách nhiệm, chế tài trong trường hợp cơ quan nhà nước chậm thời hạn xử lý; đồng thời tăng hiệu quả hậu kiểm để tránh việc cấp dễ dãi. Cơ chế thẩm định nhanh cần được nghiên cứu theo hướng ưu tiên các lĩnh vực chiến lược như công nghệ xanh, bán dẫn, AI, dược phẩm, thay vì áp dụng tràn lan.

Một trọng tâm khác được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là thúc đẩy khai thác thương mại và tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ. Theo đó, cần sớm có hướng dẫn thống nhất, minh bạch về sở hữu trí tuệ, nhất là đối với các tài sản vô hình như phần mềm, dữ liệu và thương hiệu số. Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nếu thiếu cơ chế rõ ràng, ngân hàng và nhà đầu tư vẫn có tâm lý e ngại khi sử dụng sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm.

Ông đề nghị nghiên cứu chính sách ưu đãi thuế, tín dụng rõ ràng hơn cho doanh nghiệp sở hữu trí tuệ để góp vốn, đồng thời tăng cường đào tạo cho kế toán, kiểm toán viên về hạch toán sở hữu trí tuệ, tránh tình trạng tài sản có nhưng không ghi nhận được. “Đây là một lĩnh vực rất mới, thành ra vấn đề bồi dưỡng, đào tạo là hết sức quan trọng”, Chủ tịch nhấn mạnh.

Tạo hành lang pháp lý cho AI, nâng năng lực thực thi

Đề cập yêu cầu thích ứng với kinh tế số, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý cần có những quy định phù hợp với quá trình khai thác các sản phẩm phi vật thể, làm rõ ranh giới với quyền tác giả đối với phần mềm và các giao dịch liên quan, qua đó hạn chế tranh chấp, chồng chéo.

Đặc biệt, AI được Chủ tịch Quốc hội xác định là một trong những điểm đột phá cần được quan tâm trong quá trình hoàn thiện pháp luật sở hữu trí tuệ.

“Đây là bước tiến quan trọng trong việc tạo hành lang pháp lý an toàn cho phát triển AI trong nước, đồng thời giữ vững nguyên tắc tác giả là con người, phù hợp với thông lệ quốc tế hiện nay”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản nền tảng số trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Đồng thời, cần kiểm soát chặt hơn việc đăng ký nhãn hiệu chứa tên quốc gia Việt Nam, tránh trường hợp hàng hóa từ nước thứ nhất vào Việt Nam rồi được cấp nhãn hiệu để xuất sang nước khác.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, Chính phủ thống nhất phạm vi sửa đổi Luật tập trung vào 3 nhóm vấn đề. Ảnh: VPQH

Đánh giá về Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là bước tiến lớn, đúng hướng chiến lược, chuyển sở hữu trí tuệ từ “lá chắn bảo vệ” thành “động lực tăng trưởng”. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc nhiều vào các nghị định hướng dẫn, nhất là những nội dung về AI, định giá sở hữu trí tuệ và năng lực thực thi của cơ quan quản lý.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ quan tâm ban hành nhanh nghị định về AI, tham vấn rộng rãi cộng đồng công nghệ và chủ sở hữu quyền. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống định giá sở hữu trí tuệ chuẩn mực, cơ sở dữ liệu giao dịch công khai và đầu tư vào nhân sự công nghệ phục vụ thẩm định để đáp ứng các thời hạn mới.

Tiếp tục rà soát, bảo đảm không tạo khoảng trống pháp lý

Phát biểu giải trình, tiếp thu tại phiên họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, Chính phủ thống nhất phạm vi sửa đổi tập trung vào 3 nhóm vấn đề: Đơn giản hóa thủ tục hành chính; cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện và thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về giống cây trồng.

Theo Phó Thủ tướng, việc sửa đổi nhằm tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động đăng ký, xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết; đồng thời kiện toàn bộ máy quản lý theo hướng tập trung, thống nhất đầu mối.

“Việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh là tạo điều kiện thực chất cho người dân, doanh nghiệp nhưng không làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đồng thời cho rằng cần có cơ chế kiểm soát, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, không tạo khoảng trống pháp lý và bảo đảm hoạt động bảo hộ, thực thi quyền đối với giống cây trồng được liên tục trong quá trình chuyển giao chức năng.

Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến tại phiên họp, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội bảo đảm chất lượng, tiến độ. Những vấn đề còn lại sẽ tiếp tục được rà soát, trong đó có việc sửa Luật Trồng trọt để phù hợp với việc chuyển giao chức năng quản lý nhà nước về bảo hộ giống cây trồng.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với phạm vi sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, tập trung vào 3 nội dung chính nêu trên.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, rà soát bảo đảm tính thống nhất với các luật liên quan, đồng thời rà soát hệ thống văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành để bảo đảm việc điều chỉnh đồng bộ, khả thi.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, trên cơ sở hồ sơ hoàn chỉnh, cơ quan thẩm tra sẽ tiếp tục hoàn thiện báo cáo để trình Quốc hội xem xét. Hồ sơ cần làm rõ phạm vi sửa đổi lần này, những nội dung đã từng sửa đổi và phương hướng sửa đổi trong thời gian tới, qua đó tạo cơ sở để Quốc hội thảo luận, xem xét dự án Luật tại kỳ họp thứ 2.