Cơ hội để Việt Nam vươn lên trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu

VGC v1.0 bước đầu được ứng dụng trong USB lưu trữ an toàn cho các cơ quan Đảng, Nhà nước và Quốc phòng.

Tăng trưởng vượt trội, cơ hội từ làn sóng công nghệ mới

Ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đang đứng trước cơ hội nâng cao vị thế khi chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, nhu cầu chip phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), xe điện và trung tâm dữ liệu tăng mạnh. Từ một địa điểm thu hút đầu tư lắp ráp, kiểm thử, Việt Nam đang từng bước xây dựng nền tảng để tham gia sâu hơn vào hoạt động thiết kế và phát triển công nghệ.

Báo cáo From AI to EVs: How APAC Semiconductors Drive the Global Innovation Map do FedEx phối hợp với Frost & Sullivan công bố tháng 10/2026 cho thấy, xuất khẩu bán dẫn Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng kép 31,8%/năm giai đoạn 2006-2025, cao nhất trong 8 nền kinh tế được so sánh. Riêng năm 2023, kim ngạch xuất khẩu mạch tích hợp đạt 32,4 tỷ USD.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng cao chưa phản ánh đầy đủ vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị. Năm 2025, Việt Nam đứng thứ 7 trong nhóm 8 nền kinh tế được khảo sát về giá trị xuất khẩu bán dẫn, trong khi Đài Loan (Trung Quốc) dẫn đầu với khoảng 170 tỷ USD. Khoảng cách này cho thấy dư địa phát triển còn lớn, đặc biệt ở những công đoạn đòi hỏi năng lực công nghệ chuyên sâu.

Triển vọng ngành bán dẫn tiếp tục được thúc đẩy bởi làn sóng AI và chuyển đổi số toàn cầu. Theo FedEx và Frost & Sullivan, thế giới dự kiến xây dựng hơn 2.000 trung tâm dữ liệu mới trong giai đoạn 2026-2035. Sự phát triển của điện toán hiệu năng cao, mạng 5G và xe điện đang mở rộng nhu cầu đối với chip xử lý, chip nhớ cùng các giải pháp bán dẫn chuyên dụng.

Trong bức tranh đó, châu Á - Thái Bình Dương chiếm khoảng 58% doanh thu ngành bán dẫn toàn cầu. Đài Loan giữ thế mạnh về gia công chế tạo chip, Hàn Quốc nổi bật trong lĩnh vực chip nhớ, còn Nhật Bản dẫn đầu ở nhiều phân khúc vật liệu và thiết bị. Việt Nam đang củng cố vai trò trong hoạt động lắp ráp, đóng gói và kiểm thử, từng bước tham gia mạng lưới sản xuất khu vực.

Sự hiện diện của Intel tại TP. HCM và Amkor tại Bắc Ninh cho thấy sức hấp dẫn của Việt Nam đối với các tập đoàn công nghệ quốc tế. Đáng chú ý, việc Intel mở rộng hoạt động lắp ráp, kiểm thử chip máy chủ tại Việt Nam trong năm 2026 tiếp tục củng cố vị trí của quốc gia trong mạng lưới sản xuất toàn cầu, đồng thời mở ra cơ hội phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Dù vậy, thách thức lớn vẫn nằm ở khả năng chuyển hóa dòng vốn đầu tư thành năng lực công nghệ và giá trị gia tăng trong nước. Nếu doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu tham gia các công đoạn lắp ráp, kiểm thử, trong khi thiết kế, vật liệu và thiết bị phụ thuộc vào bên ngoài, lợi ích kinh tế thu được sẽ còn hạn chế. Đây là vấn đề cần được giải quyết trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Từ gia công đến làm chủ thiết kế, nâng vị thế trong chuỗi giá trị

Để nâng cấp vị trí trong chuỗi bán dẫn, Việt Nam cần lựa chọn những phân khúc có lợi thế, phù hợp với nguồn lực và năng lực công nghệ hiện có. Thiết kế vi mạch, đóng gói tiên tiến và phát triển chip chuyên dụng được xem là những hướng đi triển vọng, tạo điều kiện hình thành sản phẩm công nghệ có giá trị cao, từng bước mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp nội địa.

Từ góc độ nghiên cứu, TS. Đỗ Anh Tuấn, nhà khoa học chính tại Cơ quan Khoa học, Công nghệ và Nghiên cứu Singapore (A*STAR), nhấn mạnh Việt Nam cần tập trung vào một số phân khúc bán dẫn có thế mạnh, xây dựng năng lực chuyên sâu và phát triển nguồn nhân lực bền vững. Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực, tạo lợi thế cạnh tranh trong những lĩnh vực có tiềm năng.

Thực tế, những bước tiến trong nghiên cứu và thiết kế chip đã bắt đầu xuất hiện. Ngày 3/11/2026, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) và Ban Cơ yếu Chính phủ công bố chip bảo mật VGC v1.0 cùng nền tảng bán dẫn bảo mật đầu tiên do Việt Nam làm chủ thiết kế. Sự kiện đánh dấu bước tiến đáng chú ý trong quá trình phát triển công nghệ lõi.

Theo thông tin công bố, chip VGC v1.0 được phát triển trên tiến trình 28 nm, tích hợp khoảng 300 triệu bóng bán dẫn, có tốc độ mã hóa, giải mã nhanh gấp khoảng 15 lần giải pháp thuần phần mềm trong cùng tác vụ. Sản phẩm sử dụng nền tảng kiến trúc mở RISC-V, tạo tiền đề nghiên cứu và phát triển các thế hệ chip bảo mật tiếp theo.

Thành quả này cho thấy Việt Nam đã có những bước tiến cụ thể trong chuyển hóa năng lực nghiên cứu thành sản phẩm vi mạch. Dù chưa đồng nghĩa với việc làm chủ toàn bộ quy trình chế tạo bán dẫn, khả năng tự thiết kế chip chuyên dụng có ý nghĩa quan trọng, mở ra triển vọng phát triển các sản phẩm phục vụ an ninh, quốc phòng, công nghiệp và những lĩnh vực có nhu cầu bảo mật cao.

Từ kết quả bước đầu, yêu cầu tiếp theo là mở rộng năng lực thiết kế, thử nghiệm, thương mại hóa và phát triển thị trường cho sản phẩm công nghệ trong nước. Khi doanh nghiệp Việt Nam có thể tự nghiên cứu, phát triển và cung cấp những dòng chip đáp ứng nhu cầu thực tế, giá trị tạo ra sẽ từng bước chuyển dịch sang các khâu có hàm lượng tri thức cao hơn.

Ở góc độ nhân lực, TS. Lê Quang Đạm, Tổng Giám đốc Marvell Việt Nam, đánh giá cao lợi thế của kỹ sư Việt Nam về nền tảng toán học, tư duy logic và khả năng tiếp cận công nghệ. Tuy nhiên, để tham gia những dự án thiết kế chip phức tạp, đội ngũ kỹ sư cần được đào tạo chuyên sâu, tích lũy kinh nghiệm thực tế và tiếp cận các công cụ thiết kế hiện đại.

Cùng quan điểm, Giáo sư Gu-Yeon Wei, thuộc Trường Kỹ thuật và Khoa học ứng dụng John A. Paulson, Đại học Harvard (Hoa Kỳ), đề xuất Việt Nam phát triển hệ sinh thái bán dẫn đồng bộ, bao gồm trung tâm nghiên cứu và phát triển, trung tâm thiết kế vi mạch, chương trình học bổng gắn với việc làm và hạ tầng nghiên cứu dùng chung, tạo nền tảng phát triển công nghệ dài hạn.

Những định hướng này cho thấy đào tạo nhân lực cần song hành với phát triển năng lực nghiên cứu và khả năng ứng dụng. Việc đầu tư phòng thí nghiệm, phần mềm thiết kế vi mạch, cơ sở thử nghiệm và thúc đẩy hợp tác quốc tế sẽ giúp kỹ sư Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước phát triển các sản phẩm bán dẫn chuyên dụng.

Bên cạnh nhân lực, sự tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng có ý nghĩa quyết định. Các doanh nghiệp cần từng bước nâng cao năng lực cung ứng thiết bị, vật liệu, dịch vụ kỹ thuật, thiết kế và kiểm thử. Liên kết với các tập đoàn FDI sẽ tạo cơ hội tiếp nhận công nghệ, tích lũy kinh nghiệm quản trị, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và hình thành những nhà cung ứng có sức cạnh tranh.

Cùng với đó, hạ tầng nghiên cứu, nguồn điện ổn định và hệ thống logistics cần được phát triển đồng bộ. Đặc thù sản phẩm bán dẫn đòi hỏi độ chính xác cao, quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và thời gian giao hàng đáng tin cậy. Việc hoàn thiện các điều kiện nền tảng sẽ góp phần nâng sức hấp dẫn đầu tư, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Tăng trưởng xuất khẩu 31,8%/năm đã khẳng định bước phát triển đáng chú ý của Việt Nam trên bản đồ bán dẫn quốc tế. Tuy nhiên, thước đo thành công trong giai đoạn tới cần được thể hiện rõ hơn qua năng lực thiết kế, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa, số lượng sản phẩm công nghệ được thương mại hóa và sự trưởng thành của hệ sinh thái doanh nghiệp bán dẫn Việt Nam.

Từ những dự án đầu tư quy mô lớn đến sự ra đời của chip bảo mật VGC v1.0, Việt Nam đang có thêm cơ sở để tiến lên những nấc thang giá trị cao hơn. Cơ hội thoát khỏi vị trí gia công phụ thuộc vào khả năng kết nối dòng vốn, tri thức, nhân lực và năng lực nghiên cứu, từng bước chuyển lợi thế sản xuất thành sức mạnh công nghệ và vị thế cạnh tranh độc lập.