Không dùng ngân sách hỗ trợ bưu chính công ích để bù đắp, trợ giá hoạt động kinh doanh

Toàn cảnh họp Quốc hội sáng ngày 13/11/2026.

Ngân sách không thể bù đắp toàn bộ chi phí bưu chính công ích

Sáng ngày 13/11, thảo luận tại hội trường về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ cơ chế bảo đảm nguồn lực cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập tại địa bàn khó khăn; đồng thời hoàn thiện quy định hạch toán tách biệt, phân bổ chi phí dùng chung và kiểm soát nguy cơ sử dụng nguồn lực công ích để bù chéo cho hoạt động kinh doanh thương mại.

Góp ý về cơ chế bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập quy định tại Điều 30 dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cho rằng, đây là chính sách có ý nghĩa, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong bảo đảm mọi người dân được tiếp cận các dịch vụ bưu chính thiết yếu với mức thu hợp lý.

Theo dự thảo, dịch vụ bưu chính phổ cập được cung cấp trên phạm vi toàn quốc, mức thu đối với từng loại dịch vụ được áp dụng thống nhất và không cao hơn giá bình quân trên thị trường đối với dịch vụ bưu chính thương mại tương đương.

Theo khoản 3 Điều 30 dự thảo, Nhà nước thực hiện chính sách bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập thông qua cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp được chỉ định duy trì mạng lưới bưu chính công cộng và cung cấp dịch vụ bưu chính công ích. Ngân sách nhà nước hỗ trợ chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí nhân công tại các điểm phục vụ bưu chính phù hợp với quy mô tối thiểu của mạng và đáp ứng yêu cầu chất lượng dịch vụ.

Đánh giá quy định này hướng đến hỗ trợ duy trì các điểm phục vụ của mạng bưu chính công cộng, đại biểu cho rằng, để một bưu gửi đến được với người dân tại địa bàn khó khăn, không chỉ cần có điểm phục vụ mà còn phải duy trì tuyến kết nối vận chuyển và bảo đảm tần suất phục vụ phù hợp.

Chi phí của các công đoạn này có thể chịu tác động đáng kể bởi khoảng cách, điều kiện địa lý và sản lượng bưu gửi. Doanh nghiệp có thể trang trải chi phí kết nối, vận chuyển từ mức thu dịch vụ và các nguồn thu hợp pháp khác.

Vì vậy, theo đại biểu, việc dự thảo Luật không liệt kê các khoản chi này trong nguyên tắc hỗ trợ ngân sách không đồng nghĩa với việc không có nguồn để thực hiện. Vấn đề quan trọng là cần làm rõ các nguồn lực hiện có có đủ đáp ứng nghĩa vụ phổ cập trong những điều kiện phục vụ khác nhau hay không.

Từ phân tích trên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ phương án cân đối chi phí duy trì tuyến kết nối, vận chuyển và tần suất phục vụ tại địa bàn khó khăn; trong đó, phần nào được bù đắp từ mức thu dịch vụ, phần nào từ các nguồn hợp pháp khác.

Đồng thời, cần có giải pháp trong trường hợp các nguồn này vẫn không đủ để bảo đảm nghĩa vụ phổ cập và duy trì chất lượng phục vụ.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cho rằng ngân sách nhà nước không thể bù đắp toàn bộ chi phí vận hành hoặc thay thế trách nhiệm nâng cao hiệu quả của doanh nghiệp. Ảnh: VPQH

Đại biểu nhấn mạnh, ngân sách nhà nước không thể bù đắp toàn bộ chi phí vận hành hoặc thay thế trách nhiệm nâng cao hiệu quả của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần làm rõ cách xử lý khi thực hiện nhiệm vụ phổ cập tại địa bàn đặc thù mà chi phí hợp lý vượt quá khả năng bù đắp từ các nguồn được phép, trên cơ sở công khai, minh bạch và có kiểm soát.

Trên cơ sở đánh giá tác động, nếu các cơ chế hiện có đã đủ để xử lý vấn đề thì cần làm rõ trong hồ sơ dự án luật và quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết. Trường hợp cần hỗ trợ thêm những chi phí cần thiết mà nguyên tắc tại khoản 3 Điều 30 chưa bao quát, đại biểu đề nghị nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định với phạm vi cụ thể, phù hợp khả năng cân đối ngân sách.

Bên cạnh nguồn lực, đại biểu cũng lưu ý cần quan tâm đến khả năng tiếp cận dịch vụ thực tế của người dân. Bởi một địa bàn có điểm phục vụ chưa chắc mọi người dân đều có thể tiếp cận thuận tiện, nhất là ở nơi cư dân phân tán hoặc việc đi lại phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, giao thông.

Việc hỗ trợ từ ngân sách cần gắn với nhiệm vụ được giao, có phương thức xác định chi phí và kiểm tra kết quả phục vụ nhằm tránh hỗ trợ trùng lặp.

Không để nguồn lực công ích tạo lợi thế cho hoạt động kinh doanh

Cũng quan tâm đến cơ chế tài chính cho bưu chính công ích và kiểm soát bù chéo tại các Điều 18 đến Điều 35, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) đánh giá cao những chỉnh lý tích cực của dự thảo Luật, nhất là việc chuyển từ cấp phép sang đăng ký, tăng cường hậu kiểm, bổ sung trách nhiệm cuối cùng của doanh nghiệp giao kết hợp đồng, đồng thời làm rõ hơn cơ chế công ích, quản trị dữ liệu và quản lý bưu chính theo rủi ro.

Đối với cơ chế tài chính, đại biểu ghi nhận dự thảo đã yêu cầu doanh nghiệp được chỉ định theo dõi riêng hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh ngoài công ích; không sử dụng kinh phí hỗ trợ của Nhà nước để bù đắp hoặc trợ giá trực tiếp cho hoạt động kinh doanh, đồng thời chịu kiểm toán và giám sát.

Tuy nhiên, theo đại biểu, những quy định này chưa đủ để kiểm soát nguồn lực công. Cụ thể, Điều 28 cho phép hỗ trợ mạng bưu chính công cộng thông qua đầu tư, bổ sung vốn điều lệ và các hình thức khác; Điều 30 tiếp tục quy định hỗ trợ khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công.

Trong thực tế, một điểm phục vụ, kho, hệ thống công nghệ, phương tiện hoặc lao động có thể đồng thời phục vụ hoạt động công ích và kinh doanh thương mại. Do đó, chỉ theo dõi riêng dòng tiền chưa đủ để xác định chi phí trực tiếp, chi phí thực sự của nghĩa vụ công ích, cũng như chưa kiểm soát được lợi thế gián tiếp từ tài sản, hạ tầng được Nhà nước hỗ trợ.

Dẫn kinh nghiệm của Liên minh châu Âu, đại biểu cho biết, nhà cung cấp dịch vụ phổ cập phải duy trì tài khoản riêng giữa dịch vụ thuộc và ngoài nghĩa vụ phổ cập; chi phí chung được phân bổ khách quan, nhất quán và có thể kiểm tra nhằm xác định đúng chi phí nghĩa vụ công, hạn chế trợ cấp chéo.

Từ đó, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị nghiên cứu sửa đổi điểm đ khoản 2 Điều 35 theo hướng quy định rõ yêu cầu hạch toán tách biệt doanh thu, chi phí, tài sản và nguồn lực Nhà nước hỗ trợ đối với hoạt động bưu chính công ích và hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi công ích.

Đồng thời, chi phí dùng chung cần được phân bổ theo tiêu thức khách quan, nhất quán, có thể kiểm tra; không sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp nguồn lực công ích để bù chéo, trợ giá, tạo lợi thế cho hoạt động kinh doanh cạnh tranh.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, dự thảo Luật đã rà soát, chỉnh lý theo hướng Nhà nước đảm bảo cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập cho mọi cá nhân, tổ chức trên phạm vi toàn quốc. Ảnh: VPQH

Đối với quy định hỗ trợ khấu hao tài sản cố định và nhân công tại điểm phục vụ, đại biểu cho rằng, cách tiếp cận này dễ tính toán nhưng vẫn thiên về đầu vào, trong khi nghĩa vụ công ích cần được xác định từ phạm vi phục vụ, tiêu chuẩn chất lượng và chi phí hợp lý phát sinh.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc xác định mức hỗ trợ trên cơ sở phạm vi nghĩa vụ công ích, tiêu chuẩn chất lượng, quy mô tối thiểu của mạng bưu chính công cộng và chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh do thực hiện nghĩa vụ; đồng thời loại trừ các khoản chi đã được ngân sách nhà nước hoặc nguồn hợp pháp khác bảo đảm.

Theo đại biểu, quy định này không thay thế pháp luật về ngân sách mà Luật Bưu chính chỉ xác định nguyên tắc chuyên ngành về nghĩa vụ được hỗ trợ, căn cứ tính hỗ trợ và yêu cầu không hỗ trợ trùng lặp. Việc lập dự toán, phân bổ, thanh toán và quyết toán vẫn thực hiện theo pháp luật về ngân sách.

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú cho rằng, các quy định cần được quy định chặt chẽ, bảo đảm đồng bộ giữa cơ chế hỗ trợ mạng bưu chính công cộng, căn cứ xác định mức hỗ trợ và cơ chế hạch toán, kiểm toán chống bù chéo.

Làm rõ ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, dự thảo Luật đã rà soát, chỉnh lý theo hướng Nhà nước đảm bảo cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập cho mọi cá nhân, tổ chức trên phạm vi toàn quốc với mức thu hợp phù hợp thông qua cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp bưu chính được duy trì mạng bưu chính công cộng và cung cấp các dịch vụ công.

Dự thảo Luật cũng quy định doanh nghiệp phải theo dõi riêng hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính công ích, không sử dụng kinh phí hỗ trợ của Nhà nước dành cho hoạt động công ích để bù đắp chi phí hoặc trợ giá tiếp cho các hoạt động kinh doanh, đảm bảo cạnh tranh lành mạnh trên thị trường bưu chính.

Bộ trưởng khẳng định, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan hoàn thiện dự án Luật, chuẩn bị văn bản hướng dẫn và tổ chức triển khai, đảm bảo không gián đoạn hoạt động của các doanh nghiệp.