 |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Ảnh: Hữu Thắng |
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, thước đo thành công là hàng hóa được lưu thông thuận lợi hơn, doanh nghiệp giảm được chi phí, người dân ở mọi vùng đều được phục vụ tốt hơn, quyền lợi được đảm bảo chắc chắn hơn và giá ngày càng rẻ hơn.
Phát triển đo lường phục vụ nâng cao tự chủ của nền kinh tế
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, sáng ngày 17/10, Quốc hội thảo luận tại Tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.
Phát biểu tại Tổ 1 (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, đây là hai lĩnh vực có sự phát triển nhanh, trong khi các quy định pháp luật chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn, đòi hỏi phải được nghiên cứu, sửa đổi một cách kỹ lưỡng, tổng thể.
Đối với lĩnh vực đo lường, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh tính chất chuyên môn sâu nhưng tác động trực tiếp đến đời sống nhân dân và năng lực phát triển của đất nước. Từ tiền điện, tiền nước đến chất lượng sản phẩm công nghệ, các giao dịch và hoạt động quản lý đều cần kết quả đo chính xác, đáng tin cậy.
Sai lệch trong đo lường không chỉ gây thiệt hại cho người dân, ảnh hưởng đến thị trường của doanh nghiệp mà còn có thể liên quan đến những quyết định quan trọng về sức khỏe, đời sống và việc xác định hành vi vi phạm pháp luật.
Thực tiễn đó cho thấy đo lường không đơn thuần là câu chuyện về thiết bị hay tiêu chuẩn kỹ thuật. Độ tin cậy của kết quả đo còn là cơ sở bảo đảm công bằng trong giao dịch, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị việc sửa đổi Luật Đo lường phải gắn với yêu cầu bảo đảm công bằng trong giao dịch, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực làm chủ công nghệ; đồng thời cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 38-CT/TW của Ban Bí thư.
Một trong những trọng tâm được đặt ra là phát triển năng lực đo lường phục vụ nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. “Muốn làm chủ công nghệ, doanh nghiệp phải có khả năng đo, kiểm chứng chất lượng sản phẩm. Nếu năng lực đo lường không theo kịp, hoạt động nghiên cứu khó chuyển hóa thành sản xuất, doanh nghiệp cũng khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Liên quan đến nội dung này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị làm rõ thứ tự ưu tiên, khả năng sử dụng chung và kết quả đầu tư đối với hệ thống tiêu chuẩn, đo lường và nền tảng số. Theo báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ, dự kiến nhu cầu ngân sách khoảng 9.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030 cho hệ thống tiêu chuẩn, đo lường và củng cố nền tảng số.
Với nguồn lực dự kiến lớn, hiệu quả đầu tư cần được đánh giá bằng năng lực đo lường được quốc tế thừa nhận, khả năng phục vụ doanh nghiệp và mức giảm chi phí dịch vụ. Việc đầu tư thiết bị phải gắn với đào tạo chuyên gia, kinh phí vận hành và nhu cầu sử dụng, tránh tình trạng thiết bị hiện đại nhưng không được khai thác hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực.
Giảm tiền kiểm nhưng không buông lỏng quản lý
Một nội dung quan trọng khác được của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập là đổi mới phương thức quản lý đo lường theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm có căn cứ và gắn với trách nhiệm cụ thể.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tán thành việc chuyển một số hoạt động dịch vụ đo lường sang cơ chế công bố năng lực và tự chịu trách nhiệm theo hướng dự thảo đề xuất. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ hoạt động dịch vụ tự nguyện theo nhu cầu thị trường với các hoạt động kiểm định, thử nghiệm bắt buộc phục vụ quản lý nhà nước.
Việc đơn giản hóa thủ tục phải đi cùng cơ chế giám sát thực chất. Công bố năng lực cần đơn giản, công khai, không trở thành một thủ tục xin chấp thuận dưới hình thức khác. Kiểm tra phải dựa trên rủi ro, có tiêu chí rõ ràng, tránh tình trạng doanh nghiệp tuân thủ tốt bị kiểm tra nhiều lần trong khi những nơi có dấu hiệu gian lận lại không được phát hiện kịp thời.
Đặc biệt, giảm tiền kiểm không đồng nghĩa với miễn các biện pháp kiểm soát bắt buộc đối với phương tiện đo. Việc miễn, giảm kiểm tra cần có căn cứ, xác định rõ trách nhiệm quyết định và kiểm soát, không để chính sách bị lợi dụng nhằm né tránh nghĩa vụ tuân thủ pháp luật.
Đối với chuyển đổi số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu phải đồng thời nâng cao độ tin cậy của kết quả đo và giảm chi phí thực hiện. Nền tảng số hoạt động đo lường cần được xác định là thành phần của nền tảng quản lý hạ tầng chất lượng quốc gia. Dữ liệu đã có cần được sử dụng lại phù hợp, tránh yêu cầu doanh nghiệp báo cáo trùng lặp cho nhiều cơ quan; việc cung cấp, chia sẻ dữ liệu phải gắn với bảo vệ bí mật kinh doanh và an toàn thông tin.
Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu “phải bảo vệ đến cùng quyền lợi của người dân khi có sai lệch, gian lận đo lường”.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, khi phát hiện đồng hồ điện, nước hoặc cột đo xăng dầu bị gian lận, cần xác định thời gian, phạm vi ảnh hưởng, số tiền thu sai và trách nhiệm hoàn trả, bồi thường. Không thể chỉ xử phạt vi phạm mà quyền lợi của người bị thiệt hại vẫn chưa được giải quyết.
Yêu cầu này cũng cần được tính đến trong những lĩnh vực liên quan đến thuốc chữa bệnh và hoạt động khám, chữa bệnh. Sai lệch do thiết bị hoặc phương pháp đo có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng không chỉ đến tài sản mà còn đến sức khỏe, tâm lý và đời sống của người dân.
Bưu chính phải trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số
Đối với dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, sửa luật lần này phải làm rõ vai trò của bưu chính trong hạ tầng thiết yếu của quốc gia, của nền kinh tế số. Đồng thời, cần nhìn nhận lại phạm vi điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của thương mại điện tử, logistics, giao nhận số và hoạt động xuyên biên giới.
Nếu trước đây bưu chính chủ yếu gắn với hoạt động chuyển phát truyền thống, thì hiện nay quá trình giao nhận hàng hóa có thể liên quan đến nhiều doanh nghiệp, nền tảng công nghệ và khâu trung gian. Các phương thức giao nhận mới, trong đó có sử dụng phương tiện bay không người lái (UAV), tiếp tục đặt ra yêu cầu mới đối với quản lý chất lượng dịch vụ và xác định trách nhiệm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị làm rõ ranh giới giữa bưu chính, vận tải, logistics và thương mại điện tử, bảo đảm phân định đúng chức năng quản lý nhà nước. Các hoạt động có liên quan không nhất thiết phải chịu cùng một cơ chế quản lý. Nếu phạm vi điều chỉnh không rõ, doanh nghiệp có thể phải đáp ứng nhiều lớp điều kiện cho cùng một hoạt động, trong khi cơ quan quản lý cũng khó phân định trách nhiệm.
Việc mở rộng không gian phát triển và khuyến khích ứng dụng công nghệ cần đi cùng với bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và ngăn chặn những kẽ hở có thể bị lợi dụng để vi phạm pháp luật.
Đối với phương thức quản lý, chuyển từ cấp phép sang đăng ký là hướng tích cực, nhưng phải đi cùng trách nhiệm rõ ràng và năng lực giám sát thực chất. “Hậu kiểm cần dựa trên mức độ rủi ro, chất lượng dịch vụ và tình hình tuân thủ, tránh kiểm tra dàn trải, chồng chéo. Đồng thời, không để những điều kiện đã được loại bỏ ở khâu cấp phép quay trở lại dưới hình thức xác nhận đăng ký.”
Một vấn đề khác được Người Đứng đầu Đảng, Nhà nước nhấn mạnh là bảo đảm dịch vụ bưu chính thiết yếu đến được với mọi người dân, đồng thời sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước.
Theo đó, pháp luật cần xác định rõ nguyên tắc lựa chọn phạm vi phục vụ, yêu cầu chất lượng, khả năng chi trả của người dân và trách nhiệm bảo đảm kinh phí. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý: “Không thể giao nghĩa vụ trên toàn quốc mà nguồn lực thực hiện lại thiếu chắc chắn”.
Đối với hoạt động bưu chính công ích, cần có cơ chế theo dõi riêng với hoạt động kinh doanh, làm rõ cách phân bổ chi phí dùng chung, tránh hỗ trợ trùng lặp hoặc sử dụng nguồn lực công ích để tạo lợi thế cạnh tranh trong kinh doanh. Hiệu quả phải được đánh giá từ chất lượng dịch vụ và lợi ích thực tế mà người dân được thụ hưởng, không chỉ từ số lượng điểm phục vụ được duy trì.
Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển, một bưu gửi có thể đi qua nhiều đơn vị và công đoạn khác nhau trước khi đến tay người nhận. Khi xảy ra thất lạc, hư hỏng hoặc tranh chấp, việc xác định trách nhiệm không thể trở thành gánh nặng cho khách hàng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tán thành nguyên tắc doanh nghiệp giao kết hợp đồng chịu trách nhiệm cuối cùng, đồng thời đề nghị cụ thể hóa nguyên tắc này bằng cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và bồi thường thuận tiện, có thời hạn rõ ràng.
Quy định về bồi thường cần hài hòa với đặc thù dịch vụ có số lượng giao dịch lớn, giá cước thấp, nhưng phải công khai giới hạn trách nhiệm trước khi giao kết hợp đồng. Đối với hàng hóa có giá trị cao, cần có lựa chọn khai giá và bảo hiểm phù hợp. Việc loại trừ trách nhiệm đối với thiệt hại gián tiếp cũng cần được cân nhắc kỹ, nhất là trong trường hợp cố ý gây thiệt hại.
Bên cạnh trách nhiệm đối với bưu gửi, các vấn đề liên quan đến hoạt động thu hộ, dữ liệu và những khâu trung gian cũng cần được quy định rõ, tránh áp dụng máy móc giới hạn bồi thường làm ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người sử dụng dịch vụ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh chuyển đổi số phải giúp nâng cao khả năng truy vết, cải thiện chất lượng và giảm chi phí. Việc kiểm tra, ngăn chặn hàng cấm, gian lận phải có căn cứ tương xứng với rủi ro, đồng thời bảo đảm bí mật thư tín và không gây ách tắc đối với hoạt động giao nhận hợp pháp.
Từ hai dự án luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu chung: Hoàn thiện pháp luật phải gắn chặt với điều kiện thi hành, trách nhiệm rõ ràng, nguồn lực đầy đủ và thủ tục khả thi. Các văn bản hướng dẫn cần được chuẩn bị đồng bộ để bảo đảm quá trình chuyển tiếp thuận lợi, không gây gián đoạn hoạt động hợp pháp của doanh nghiệp.
Đáng chú ý, yêu cầu giảm chi phí cần được đặt xuyên suốt trong quá trình xây dựng chính sách. Công nghệ mới, hạ tầng hiện đại và phương thức quản lý tiên tiến chỉ thực sự phát huy giá trị khi nâng cao chất lượng, tăng hiệu quả và đem lại lợi ích tương xứng cho người dân, doanh nghiệp.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Thước đo thành công là hàng hóa được lưu thông thuận lợi hơn và doanh nghiệp giảm được chi phí, người dân ở mọi vùng đều được phục vụ tốt hơn, quyền lợi được bảo đảm chắc chắn hơn và giá ngày càng rẻ hơn”.
