Nhà nước có thể chia sẻ 50% vốn PPP, vay ODA tập trung cho các dự án lớn, hiệu quả

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã tham gia giải trình, làm rõ một số nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm. Ảnh: VPQH

Nhà nước chia sẻ đến 50% tổng mức đầu tư, dự án PPP mới được đánh giá hiệu quả

Đề cập đến việc huy động nguồn lực xã hội thông qua phương thức PPP, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, huy động doanh nghiệp tham gia đầu tư các dự án, đặc biệt là hạ tầng giao thông, là hướng đi quan trọng và cũng là kinh nghiệm đã được nhiều nước phát triển trên thế giới.

Theo Phó Thủ tướng, hiện nay có 2 phương thức chủ yếu. Thứ nhất, giao doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng, sau đó tổ chức thu phí để hoàn vốn và có lợi nhuận. Thứ hai, Nhà nước đầu tư xây dựng rồi chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác, thu phí thông qua hình thức O&M. Việt Nam hiện cũng thực hiện theo 2 phương thức này.

Phó Thủ tướng cho biết, Luật PP hiện đã có nhiều chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư các dự án. Hiện Việt Nam chủ yếu triển khai theo phương thức giao doanh nghiệp tự đầu tư, xây dựng và thu phí hoàn vốn. Thời gian khai thác, thu phí của một dự án PPP thường vào khoảng trên dưới 20 năm.

Phó Thủ tướng lý giải, đây là khoảng thời gian doanh nghiệp có thể chấp nhận được, bởi 100% doanh nghiệp đầu tư PPP đều phải vay vốn ngân hàng, trong khi thời hạn cho vay của ngân hàng thường tối đa khoảng 10-20 năm. Do đó, doanh nghiệp phải sử dụng thêm nguồn vốn của mình để thực hiện dự án.

Một điểm đáng chú ý được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là cơ chế Nhà nước tham gia chia sẻ, hỗ trợ nhà đầu tư đã được quy định trong Luật PPP. Cụ thể, theo quy định hiện hành, Nhà nước có thể tham gia hỗ trợ nhà đầu tư với mức tối đa khoảng 50% tổng mức đầu tư; trong những trường hợp đặc biệt, mức này có thể lên tới 70%.

Phó Thủ tướng cho biết: “Chúng ta chủ yếu là phổ biến 50%”.

Phó Thủ tướng phân tích, trước đây, nhiều dự án PPP gặp khó khăn về hiệu quả nếu tính đúng, tính đủ chi phí trong điều kiện doanh nghiệp phải tự bỏ toàn bộ vốn đầu tư. Đây cũng là nguyên nhân khiến một số dự án phát sinh khó khăn và đến nay vẫn đang phải xử lý.

Với cơ chế mới, mức hỗ trợ của Nhà nước được xem xét tùy theo vị trí, đặc điểm và hiệu quả của từng dự án. Qua đánh giá bước đầu, Phó Thủ tướng cho rằng, hầu hết các dự án PPP mới hiện nay đều có hiệu quả nhờ cơ chế Nhà nước tham gia chia sẻ nguồn lực với doanh nghiệp.

Đối với hình thức O&M, Bộ Xây dựng đang triển khai và dự kiến thời gian tới sẽ thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí tại một số dự án, đặc biệt là một số đoạn tuyến trên cao tốc Bắc - Nam. Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng đang phối hợp triển khai nội dung này.

Theo Phó Thủ tướng, hình thức này có thể thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp bởi nhà đầu tư không phải đối mặt với các rủi ro liên quan đến giải phóng mặt bằng, thi công hay biến động giá trong quá trình xây dựng.

Đồng thời, Luật PPP cũng đã có quy định về cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu. Trường hợp doanh thu thấp hơn mức dự kiến, trong khoảng từ 75% đến dưới 90%, Nhà nước có thể xem xét hỗ trợ bằng ngân sách; trong những trường hợp đặc biệt, Nhà nước có thể mua lại dự án.

Huy động ODA phải tính toán kỹ hiệu quả, giải ngân đầu tư công phấn đấu đạt 100%

Về huy động vốn ODA, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Việt Nam hiện đã là quốc gia “tốt nghiệp ODA”. Trong khi nhu cầu vốn phục vụ phát triển còn rất lớn, Việt Nam không còn được tiếp cận các nguồn vốn ODA giá rẻ như trước đây.

Tuy nhiên, dư địa vay nợ của Việt Nam hiện vẫn còn tương đối lớn. Các chỉ tiêu về nợ công, trần nợ công, vay nước ngoài và nợ Chính phủ đều đang ở mức thấp so với giới hạn Quốc hội cho phép.

Do đó, theo Phó Thủ tướng, việc tiếp tục huy động vốn ODA cùng với các nguồn lực khác để phục vụ phát triển kinh tế là rất cần thiết. Tuy nhiên, cách tiếp cận phải thay đổi, đặt yêu cầu hiệu quả và an toàn lên hàng đầu.

“Chúng ta không còn là một quốc gia được nhận các khoản ODA giá thấp nữa cho nên chúng ta phải tính toán đầy đủ chi phí”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đặc biệt, việc rà soát các điều kiện liên quan đến thi công, lựa chọn nhà thầu cần được thực hiện kỹ lưỡng, bảo đảm khoản vay được sử dụng hiệu quả và an toàn.

Chính phủ cũng đã chỉ đạo đánh giá hiệu quả kinh tế của từng dự án, tập trung vốn vay vào những dự án mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội và hiệu quả tài chính, ưu tiên một số dự án lớn thay vì đầu tư dàn trải như trước đây.

Đối với giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt để phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch vốn năm 2026, qua đó đóng góp thêm 1,7% tăng trưởng kinh tế, phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm 2026.

Đánh giá kết quả giải ngân 10 tháng, Phó Thủ tướng cho biết tỷ lệ đạt khoảng 74%. Đây là kết quả rất tích cực, đặc biệt trong bối cảnh năm đầu tiên của nhiệm kỳ.

Phó Thủ tướng cũng lưu ý cần nhìn nhận đúng bản chất số liệu giải ngân, nhất là yếu tố tạm ứng vốn cho nhà thầu.

Phó Thủ tướng giải thích, năm 2026 là năm đầu tiên của nhiệm kỳ, sau khi ký hợp đồng, các nhà thầu được tạm ứng 30% giá trị theo quy định, đặc biệt đối với những dự án lớn, nhằm có nguồn lực mua nguyên vật liệu và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai thi công. “Chuyện đó là rất bình thường, không có gì là bất thường cả”, Phó Thủ tướng khẳng định.

Đối với một số ít khoản tạm ứng còn tồn đọng từ năm trước, Chính phủ cũng đã có chỉ đạo quyết liệt để xử lý.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu giải ngân phải bảo đảm thực chất, gắn với tiến độ triển khai dự án và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế năm 2026.