Thúc đẩy chuyển dịch năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế

Các chuyên gia, diễn giả trao đổi tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ – Mạch máu của tăng trưởng hai con số”.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy phát triển điện gió ngoài khơi

Chia sẻ tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 do Bộ Công Thương tổ chức ngày 10/11, đại diện cơ quan quản lý, các hiệp hội, tổ chức quốc tế và chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về chính sách, hạ tầng và tài chính, thúc đẩy phát triển điện gió ngoài khơi, hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu năng lượng cho phát triển công nghiệp và tăng trưởng kinh tế.

Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), nhấn mạnh những định hướng chiến lược, giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, lộ trình triển khai dự án và phát triển chuỗi cung ứng công nghiệp năng lượng tái tạo tại Việt Nam.

Theo ông Trần Hoài Trang, Việt Nam có tiềm năng lớn về phát triển năng lượng tái tạo, trong đó tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi ước tính đạt khoảng 600.000 MW. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, ban hành kèm theo Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025, xác định mục tiêu công suất điện gió ngoài khơi phục vụ nhu cầu điện trong nước đạt khoảng 6.000–17.000 MW trong giai đoạn 2030–2035, định hướng đạt khoảng 113.000–139.000 MW vào năm 2050.

Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương).

Bên cạnh cung cấp điện sạch, điện gió ngoài khơi còn mở ra tiềm năng phát triển hydrogen xanh, amoniac xanh và các dạng năng lượng mới. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực có tính chất đặc thù, đòi hỏi quy mô vốn đầu tư lớn, thời gian chuẩn bị dài, công nghệ phức tạp và chịu sự quản lý của nhiều ngành, lĩnh vực.

Các dự án điện gió ngoài khơi liên quan trực tiếp đến điện lực, đầu tư, tài nguyên và môi trường, hàng hải, xây dựng, quốc phòng và an ninh.

Thời gian qua, hành lang pháp lý cho lĩnh vực này từng bước được hoàn thiện thông qua Luật Điện lực số 61/2024/QH15, Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị định số 272/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

Những quy định này góp phần tháo gỡ các vướng mắc trong công tác khảo sát, chuẩn bị đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư và tổ chức triển khai dự án.

Để nâng cao hiệu quả thực hiện, Bộ Công Thương tập trung phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp thể chế, trong đó chú trọng làm rõ trình tự, thủ tục, thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong từng giai đoạn.

Cùng với đó, các cơ quan chức năng tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện, sản lượng điện hợp đồng, phương án đấu nối và truyền tải, nhằm tạo môi trường đầu tư minh bạch, cân bằng lợi ích giữa các bên.

Việc phát triển điện gió ngoài khơi phải gắn với quy hoạch không gian biển, hạ tầng cảng biển, hạ tầng truyền tải, đồng thời bảo đảm hài hòa với các hoạt động kinh tế biển, quốc phòng, an ninh và môi trường.

Theo ông Trần Hoài Trang, chuyển từ hoàn thiện khung pháp lý sang triển khai các dự án cụ thể là khâu then chốt. Để thực hiện hiệu quả các quy hoạch, đầu tiên cần tập trung đẩy nhanh công tác khảo sát và chuẩn bị đầu tư.

Tiếp đó là bảo đảm đồng bộ giữa nguồn điện và lưới điện. Thứ ba là nâng cao hiệu quả huy động vốn và lựa chọn nhà đầu tư. Nhóm nhiệm vụ thứ tư là phát triển chuỗi cung ứng và công nghiệp hỗ trợ trong nước.

Theo lãnh đạo Cục Điện lực, Việt Nam đã có nền tảng nhất định trong các lĩnh vực cơ khí chế tạo, kết cấu thép, đóng tàu, dịch vụ dầu khí ngoài khơi, xây dựng công trình biển và sản xuất cáp điện.

Tuy nhiên, năng lực chế tạo turbine công suất lớn, cáp điện ngầm biển sâu, thiết bị lắp đặt chuyên dụng, tàu chuyên dụng và hạ tầng cảng phục vụ điện gió ngoài khơi vẫn cần tiếp tục được đầu tư phát triển.

Để từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng tái tạo có giá trị gia tăng cao, cần đẩy mạnh liên doanh, liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn công nghệ quốc tế nhằm tiếp nhận và làm chủ công nghệ.

Cùng với đó là đầu tư hạ tầng cảng biển, logistics, trung tâm công nghiệp phục vụ chế tạo, lắp ráp; đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và xây dựng lộ trình nội địa hóa phù hợp với năng lực thực tế.

Nhấn mạnh mục tiêu là đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thiết bị năng lượng trong khu vực và trên thế giới", ông Trần Hoài Trang khẳng định, Cục Điện lực sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện chính sách, tháo gỡ vướng mắc phát sinh và thúc đẩy đầu tư đồng bộ hạ tầng nguồn điện, lưới điện.

Hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, huy động nguồn vốn đầu tư

Nhìn từ góc độ Hiệp hội, TS. Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, đề cập những vấn đề đặt ra trong phát triển hệ thống điện, đặc biệt là cơ chế phân định rủi ro đầu tư, linh hoạt phụ tải và lựa chọn thứ tự ưu tiên phát triển các nguồn điện.

Theo TS. Nguyễn Anh Tuấn, một trong những vấn đề cần được quan tâm đối với các dự án năng lượng, đặc biệt là điện khí LNG, là nhận diện và phân định rõ rủi ro giữa các bên tham gia. Các dự án năng lượng thường có quy mô vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và chịu tác động từ nhiều yếu tố thị trường. Vì vậy, cơ chế chia sẻ rủi ro cần được cụ thể hóa, xác định rõ trách nhiệm và phạm vi rủi ro của từng bên.

Việc phân định rủi ro sẽ giúp nhà đầu tư có cơ sở đánh giá hiệu quả dự án, chủ động trong việc huy động vốn và triển khai đầu tư. Một vấn đề khác được đại diện Hiệp hội Năng lượng Việt Nam nhấn mạnh là đổi mới tư duy điều hành hệ thống điện.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, trước đây, quan điểm chủ đạo là nguồn cung phải linh hoạt để đáp ứng nhu cầu. Tuy nhiên, trong điều kiện cơ cấu nguồn điện ngày càng có sự tham gia lớn của năng lượng tái tạo, cần quan tâm hơn đến khả năng linh hoạt phụ tải. Điều này đòi hỏi các giải pháp quản lý nhu cầu sử dụng điện, điều chỉnh thời điểm tiêu thụ và khuyến khích khách hàng tham gia các chương trình điều chỉnh phụ tải.

Đối với phát triển nguồn điện, ông Nguyễn Anh Tuấn đề cập yêu cầu lựa chọn thứ tự ưu tiên phù hợp với điều kiện từng giai đoạn; đồng thời nghiên cứu hiệu quả kinh tế, kỹ thuật của các giải pháp lưu trữ năng lượng và thủy điện tích năng.

Theo đại diện Hiệp hội, để đạt được mục tiêu đề ra, thời gian tới cần ưu tiên tham mưu cho Chính phủ và Bộ Công Thương hoàn thiện thể chế, chính sách, tháo gỡ các điểm nghẽn trong phát triển năng lượng. Đồng thời, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng thực chất và linh hoạt, hỗ trợ phát triển điện gió, điện mặt trời kết hợp hệ thống lưu trữ, đồng thời quan tâm các giải pháp quản lý nhu cầu điện.

Các đại biểu thực hiện nghi thức công bố báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026.

Cùng với đó là hiện đại hóa hạ tầng lưới điện, đa dạng hóa nguồn lực đầu tư và thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Đồng thời, phát huy vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp với các đối tác, định chế tài chính trong nước và quốc tế, thúc đẩy kết nối nguồn vốn xanh và chuyển giao công nghệ.

Liên quan đến hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, cho biết Việt Nam đã trải qua các bước phát triển thị trường điện và hiện đang trong giai đoạn thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Tuy nhiên, thị trường điện vẫn còn những vấn đề cần giải quyết để thu hút sự tham gia của các đơn vị sản xuất điện, đặc biệt là các nhà đầu tư năng lượng tái tạo.

Theo ông Hà Đăng Sơn, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) được xây dựng nhằm giải quyết những vấn đề liên quan đến khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng của các dự án, đồng thời tạo điều kiện hình thành thêm các bên mua điện độc lập.

Cơ chế này có ý nghĩa đối với các nhà đầu tư năng lượng tái tạo trong việc tìm kiếm khách hàng, xây dựng phương án tài chính và triển khai dự án. Cùng với đó, cơ chế DPPA được xây dựng trên nguyên tắc giá điện phản ánh đúng, đủ chi phí thực tế của hệ thống điện.

Theo ông Hà Đăng Sơn, việc cung cấp điện chất lượng cao có những yêu cầu riêng về chi phí sản xuất và dịch vụ phụ trợ. Vì vậy, cần tính toán đầy đủ các yếu tố chi phí để bảo đảm hiệu quả vận hành thị trường.

Bên cạnh phát triển thị trường điện cạnh tranh, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực đầu tư hạ tầng năng lượng.

Theo chuyên gia Hà Đăng Sơn, một trong những rào cản lớn đối với doanh nghiệp trong triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng là khả năng tiếp cận nguồn vốn. Vì vậy, việc hoàn thiện chính sách, thúc đẩy các cơ chế tài chính và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng cần được triển khai đồng bộ với quá trình phát triển thị trường điện.

Phát triển năng lượng sạch, đáp ứng nhu cầu đầu tư công nghệ cao

Bà So Young Jang, Giám đốc cấp cao Hợp tác và Liên minh năng lượng của Hiệp hội Công nghiệp bán dẫn toàn cầu (SEMI), nhấn mạnh vai trò của nguồn điện sạch, ổn định và có giá cạnh tranh đối với việc thu hút đầu tư vào các ngành công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Theo đại diện SEMI, các nhà đầu tư bán dẫn quan tâm đến điều kiện thiết yếu như nguồn cung năng lượng sạch phải đầy đủ, bảo đảm khả năng mở rộng công suất năng lượng tái tạo phù hợp với nhu cầu điện công nghiệp. Giá điện cần cạnh tranh và có thể dự báo, bởi các doanh nghiệp bán dẫn thường xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn trong khoảng 10-20 năm.

Bên cạnh đó, khung chính sách phải rõ ràng, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận năng lượng tái tạo thông qua các cơ chế phù hợp, bao gồm hợp đồng mua bán điện trực tiếp và hợp đồng mua bán điện doanh nghiệp. Đồng thời, quy hoạch phát triển năng lượng tái tạo cần gắn với quy hoạch lưới điện và các trung tâm sản xuất công nghiệp có nhu cầu tiêu thụ điện lớn.

Chia sẻ kinh nghiệm Hàn Quốc, bà So Young Jang cho biết SEMI đã phối hợp với Chính phủ nước này thúc đẩy các giải pháp cung ứng năng lượng tái tạo cho ngành bán dẫn. Hàn Quốc đang xây dựng khung mua sắm năng lượng tái tạo với vai trò điều phối lớn hơn của Chính phủ, thông qua đấu giá cạnh tranh và các hợp đồng mua bán điện. SEMI cũng thúc đẩy phát triển các khu vực năng lượng tái tạo gần những cụm sản xuất bán dẫn, đồng bộ với đầu tư lưới điện và hạ tầng.

Đại diện SEMI nhận định, nhu cầu điện lớn của các ngành công nghiệp chưa đủ để hình thành nguồn cung năng lượng tái tạo tương ứng nếu thiếu cơ chế chính sách và quy hoạch phù hợp. Trong bối cảnh nhu cầu điện của ngành bán dẫn và trí tuệ nhân tạo tăng nhanh, hạ tầng lưới điện trở thành vấn đề then chốt.

Bà So Young Jang đề xuất Việt Nam tăng cường đối thoại về lưới điện và công nghệ, thúc đẩy phối hợp giữa chính sách công nghiệp, quy hoạch năng lượng tái tạo và phát triển lưới điện, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận nguồn điện sạch, đáp ứng yêu cầu thu hút đầu tư công nghệ cao.