Xuất khẩu rau quả tạo động lực đóng góp tăng trưởng kinh tế 2 con số năm 2026

9 tháng năm 2026, xuất khẩu ngành rau quả đạt 7,28 tỷ USD, tăng 18,8% so với cùng kỳ

Hình thành thêm ngành hàng tỷ USD, mở rộng dư địa tăng trưởng

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số năm 2026, xuất khẩu tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sản xuất, tạo việc làm và gia tăng nguồn thu cho nền kinh tế. Trong đó, rau quả đang nổi lên là ngành hàng có nhiều tiềm năng đóng góp nhờ tốc độ tăng trưởng tích cực, khả năng khai thác thị trường và dư địa nâng cao giá trị sản phẩm cùng sự đa dạng của nhiều mặt hàng.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam đạt khoảng 8,6 tỷ USD. Trong 9 tháng năm 2026, xuất khẩu đạt 7,28 tỷ USD, tăng 18,8% so với cùng kỳ; cả năm được dự báo có thể đạt 9,5-10 tỷ USD. Kết quả này cho thấy sức bật của ngành hàng, đồng thời tạo cơ sở để ngành rau quả tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng xuất khẩu, mở rộng sản xuất nông nghiệp và thúc đẩy hoạt động của các ngành công nghiệp chế biến, vận tải, logistics.

Đánh giá cao về lợi thế xuất khẩu của ngành rau qua, song để duy trì tốc độ tăng trưởng và tạo thêm đóng góp thực chất cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, các chuyên gia ngành nông nghiệp cho rằng, ngành rau quả không chỉ dựa vào mở rộng diện tích hoặc những cơ hội thị trường nhất thời mà quan trọng hơn là phải hình thành thêm các ngành hàng xuất khẩu quy mô tỷ USD, có năng lực cạnh tranh dài hạn, qua đó đa dạng hóa cơ cấu sản phẩm và giảm phụ thuộc vào một số mặt hàng chủ lực như sầu riêng, chuối, thanh long, xoài, mít.

Hiện, ngành rau quả ngoài những sản phẩm đã khẳng định vị thế, Việt Nam vẫn còn nhiều ngành hàng giàu tiềm năng như chanh leo, dứa và bưởi. Vấn đề đặt ra là cần được đầu tư bài bản về giống, tổ chức sản xuất, chế biến và thị trường, khi giải quyết tốt những yếu tố này các sản phẩm tiềm năng hoàn toàn có thể trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao kim ngạch xuất khẩu và giá trị gia tăng của ngành nông nghiệp nói chung và ngành rau quả nói riêng.

Một ví dụ rõ nét là ngành chuối có khả năng gia tăng giá trị mà không nhất thiết phải mở rộng tương ứng diện tích canh tác. Hiện, Việt Nam có khoảng 163.000 ha chuối, nhưng kim ngạch xuất khẩu năm 2025 mới chỉ đạt gần 420 triệu USD. Để hướng tới mục tiêu xuất khẩu 1 tỷ USD, ngành chuối cần chuẩn hóa vùng trồng đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, đồng thời nâng sản lượng thương phẩm xuất khẩu và giá xuất khẩu từ cải thiện chất lượng, phát triển thị trường có giá trị cao. Còn nếu ngành chuối chuẩn hóa được 30% diện tích hiện có thì kim ngạch xuất khẩu có thể vượt 2 tỷ USD. Những điều này cho thấy dư địa tăng trưởng của ngành rau quả không chỉ nằm ở quy mô sản xuất mà còn ở khả năng nâng tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn, cải thiện năng suất thương phẩm và giá trị xuất khẩu trên mỗi đơn vị diện tích.

Do đó để hiện thực hóa mục tiêu này, khoa học công nghệ, đặc biệt là nghiên cứu và phát triển giống cây trồng, cần trở thành nền tảng nâng cao sức cạnh tranh. Giống cây quyết định trực tiếp đến năng suất, chất lượng, khả năng thích ứng với điều kiện sản xuất và yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, dịch bệnh diễn biến phức tạp, việc làm chủ những giống cây có đặc tính vượt trội sẽ tạo lợi thế chiến lược, giúp ngành hàng ổn định nguồn cung và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Thực tế, Nhà nước thời gian qua đã có nhiều chủ trương thúc đẩy phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó nghiên cứu, phát triển giống cây trồng được xác định là nhiệm vụ quan trọng đến năm 2030. Bên cạnh đầu tư nghiên cứu giống mới, cần xây dựng cơ chế đánh giá, công nhận những giống đã chứng minh hiệu quả trong thực tiễn, có khả năng tạo lợi thế cạnh tranh ở quy mô ngành hàng. Từ đó, rút ngắn được khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng, đưa thành tựu khoa học công nghệ vào sản xuất trên diện rộng.

Hình thành các chuỗi liên kết bền vững lan tỏa giá trị tăng trưởng

Giống cây trồng được xem là nền tảng tạo ra sản phẩm có chất lượng thì chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ chính là điều kiện để phát huy lợi thế với quy mô lớn. Do đó để phát triển những ngành hàng xuất khẩu tỷ USD, Việt Nam cần tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, chuyên nghiệp, bảo đảm ổn định về sản lượng, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn.

Hiện, Việt Nam không thiếu doanh nghiệp nông nghiệp với tiềm lực tài chính, khoa học công nghệ, kinh nghiệm tổ chức sản xuất và phát triển thị trường. Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng chuyển giao kỹ thuật, liên kết với hợp tác xã và nông dân để xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Nhà nước cũng đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy liên kết giữa các chủ thể trong sản xuất và tiêu thụ nông sản.Tuy nhiên, liên kết sản xuất vẫn chưa thực sự bền chặt. Sản xuất còn phân tán, quy mô nhỏ, thiếu đồng nhất về chất lượng; quan hệ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân ở nhiều nơi chưa có sự ràng buộc đủ mạnh về trách nhiệm và lợi ích. Khi giá cả hoặc thị trường biến động, nguy cơ phá vỡ hợp đồng, đứt gãy nguồn cung vẫn hiện hữu. Điều này làm gia tăng chi phí sản xuất, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong thực hiện đơn hàng và hạn chế khả năng mở rộng xuất khẩu.

Vì vậy, phát triển chuỗi liên kết cần cơ chế chính sách đủ hiệu quả để bảo đảm hài hòa lợi ích, trách nhiệm và cam kết của các bên. Trong đó, doanh nghiệp cần giữ vai trò dẫn dắt về thị trường, công nghệ, tổ chức sản xuất và kiểm soát chất lượng; hợp tác xã là đầu mối tập hợp nông dân, tổ chức vùng nguyên liệu; người sản xuất được bảo đảm đầu ra và quyền lợi tương xứng với trách nhiệm tuân thủ quy trình.

Trước mắt, mỗi ngành hàng rau quả có tiềm năng xuất khẩu lớn cần xây dựng ít nhất một mô hình liên kết thí điểm do doanh nghiệp đầu tàu dẫn dắt. Việc lựa chọn doanh nghiệp cần căn cứ vào năng lực tài chính, trình độ khoa học công nghệ, khả năng tổ chức sản xuất, quản lý chất lượng và phát triển thị trường. Đồng thời doanh nghiệp có cam kết đầu tư dài hạn, đủ khả năng kết nối vùng nguyên liệu với hệ thống phân phối trong nước và quốc tế.

Cùng với đó, Nhà nước cần phát huy vai trò kiến tạo, điều phối và hỗ trợ, đặc biệt thông qua chính sách tín dụng ưu đãi cho các thành phần tham gia chuỗi trên cơ sở hợp đồng liên kết với doanh nghiệp đầu tàu. Việc hỗ trợ cần gắn với trách nhiệm, nghĩa vụ và mức độ thực hiện cam kết của từng chủ thể. Cách làm này sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng đầu tư, hợp tác xã và nông dân tiếp cận tốt hơn với vốn, công nghệ và thị trường, qua đó hình thành những vùng nguyên liệu có quy mô và chất lượng ổn định.

Sơ chế, chế biến sau thu hoạch cũng là yêu cầu không thể thiếu.

Ngoài ra, đầu tư hạ tầng bảo quản, sơ chế, chế biến và logistics sau thu hoạch cũng là yêu cầu không thể thiếu. Đây là mắt xích giúp giảm tổn thất, kéo dài thời gian bảo quản, nâng cao giá trị sản phẩm và đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu. Khi vùng nguyên liệu, công nghệ chế biến và hệ thống phân phối được kết nối đồng bộ, ngành rau quả sẽ có điều kiện chuyển từ xuất khẩu sản phẩm thô sang sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Với đà tăng trưởng, xuất khẩu rau quả đang trở thành một động lực quan trọng của khu vực nông nghiệp và hoạt động xuất khẩu năm 2026. Tuy nhiên, đóng góp lớn hơn cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số không chỉ được quyết định bởi kim ngạch trước mắt mà còn phụ thuộc vào khả năng nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh dài hạn. Phát triển thêm những ngành hàng rau quả xuất khẩu tỷ USD trên nền tảng khoa học công nghệ, giống cây trồng lợi thế và chuỗi liên kết bền vững sẽ giúp ngành rau quả tạo động lực tăng trưởng mới, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số năm 2026 và những năm tiếp theo.