Bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia: Nền tảng cho tăng trưởng 2 con số

Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ – Mạch máu của tăng trưởng hai con số”.

Giữ vững nguồn cung năng lượng trước những biến động lớn

Ngày 10/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ – Mạch máu của tăng trưởng hai con số”, đồng thời công bố Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026.

Diễn đàn do Báo Công Thương chủ trì, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Công Thương và các tập đoàn, doanh nghiệp năng lượng, gồm Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) tổ chức.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, Diễn đàn diễn ra sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 70-NQ/TW và Nghị quyết số 328/NQ-CP của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW.

Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia tiếp tục yêu cầu chuyển mạnh tư duy bảo đảm an ninh năng lượng từ “đủ cung” sang “an toàn – ổn định – tự chủ – bền vững”.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn phát biểu tại Diễn đàn.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030. Để đáp ứng yêu cầu đó, năng lượng phải đi trước một bước, tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế.

Nghị quyết số 70-NQ/TW đã xác định các mục tiêu cụ thể đến năm 2030, gồm tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 150–170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất các nguồn điện khoảng 183–236 GW hoặc có thể cao hơn tùy nhu cầu hệ thống; tổng sản lượng điện khoảng 560–624 tỷ kWh.

Cùng với đó, các cơ sở lọc dầu phải đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu trong nước; dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng. Đây là những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn tới.

Theo Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026 được công bố tại Diễn đàn, năm 2026 là năm hệ thống năng lượng Việt Nam chịu cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên 118,35 USD/thùng. Trong nước, nắng nóng lịch sử cùng hiện tượng El Niño đẩy phụ tải điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Báo cáo cho biết, trong số 177 quốc gia được khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 quốc gia, tương đương 57,6%, gặp khó khăn về năng lượng; chỉ 13 quốc gia giữ được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Trước hết, Việt Nam đã bảo đảm cung ứng đủ điện trong một năm có nhiều khó khăn. Công suất cực đại của hệ thống điện quốc gia lập kỷ lục 57.537 MW vào ngày 24/6/2026.

Hệ thống điện vượt qua ba đợt nắng nóng cực đoan mà không phải thực hiện cắt điện luân phiên. Điện sản xuất và nhập khẩu trong 9 tháng năm 2026 tăng 9,4%; ước cả năm đạt 356,2 tỷ kWh, tăng trên 10%.

Đối với xăng dầu, hai cơ sở lọc dầu trong nước vận hành vượt công suất thiết kế. Nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ một loại lên hơn mười loại, góp phần duy trì nguồn cung trong điều kiện tuyến vận tải chiến lược bị phong tỏa. Việt Nam chưa để xảy ra tình trạng thiếu hụt xăng dầu và chưa phải sử dụng xăng dầu dự trữ quốc gia.

Cùng với bảo đảm nguồn cung, giá năng lượng được duy trì trong tầm kiểm soát. Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Giá xăng bán lẻ trong nước ngày 26/10/2026 chỉ bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026 cũng chỉ rõ các khó khăn, thách thức đối với việc bảo đảm an ninh năng lượng. Tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng đã lên 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp năm 2025. Dự trữ xăng dầu mới đạt khoảng 60 ngày nhập ròng, thấp hơn mục tiêu 90 ngày; dầu thô chưa có dự trữ quốc gia. Trong khi đó, phụ tải điện miền Bắc tăng cao, nhiều dự án nguồn điện và lưới điện còn vướng mắc về cơ chế, mặt bằng và vốn đầu tư.

Trước những thách thức đặt ra, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhận định năm 2027 sẽ tiếp tục khó khăn và năm 2028 còn khó khăn hơn. Nhu cầu điện dự kiến tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026, trong khi các nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành.

Về nhiệm vụ bảo đảm cung ứng năng lượng trong thời gian tới, Bộ Công Thương xác định bảo đảm đủ điện trong các năm 2027-2028 và giai đoạn đến năm 2030 là nhiệm vụ trọng tâm. Đối với các công trình nguồn điện, lưới điện bắt buộc đưa vào vận hành trong năm 2027, Bộ yêu cầu xác định rõ các mốc tiến độ, tập trung triển khai, đồng thời xây dựng phương án dự phòng và giải pháp phòng ngừa rủi ro.

Cùng với đó, Bộ Công Thương đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ nguồn nhiên liệu, chuyển mạnh từ ứng phó sự việc sang chủ động quản trị rủi ro; đa dạng hóa thị trường, nguồn cung và tuyến vận tải nhập khẩu dầu thô, khí thiên nhiên hóa lỏng và than. Kế hoạch cung ứng nhiên liệu phải gắn với phương thức vận hành hệ thống điện, đồng thời xây dựng lộ trình nâng mức dự trữ xăng dầu quốc gia.

Chủ động nguồn than, dầu khí phục vụ sản xuất điện

Tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026, đại diện các tập đoàn năng lượng đã đề xuất những giải pháp bảo đảm nguồn nhiên liệu phục vụ sản xuất điện, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ năng lượng quốc gia trong quá trình chuyển dịch năng lượng.

Ông Trần Hải Bình, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV), cho biết, trong giai đoạn chuyển tiếp, nhiệt điện than tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cung ứng điện. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, công suất nhiệt điện than đến năm 2030 khoảng 31.055 MW, chiếm 13,1-16,9% tổng công suất các nguồn phát điện. Về dài hạn, các nhà máy nhiệt điện than được định hướng chuyển đổi sang sử dụng nhiên liệu sinh khối hoặc amoniac.

Ông Trần Hải Bình, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam.

Giai đoạn 2021-2025, TKV sản xuất 200,5 triệu tấn than sạch, Tổng công ty Đông Bắc sản xuất 31,4 triệu tấn. Tổng lượng than hai đơn vị cung cấp cho sản xuất điện đạt 225,4 triệu tấn, trong đó TKV cung cấp 186 triệu tấn và Tổng công ty Đông Bắc cung cấp 39,4 triệu tấn. Khối lượng than nhập khẩu tương ứng của hai đơn vị là 33,5 triệu tấn và 13,6 triệu tấn.

Năm 2026, TKV dự kiến sản xuất 36,7 triệu tấn than sạch, Tổng công ty Đông Bắc sản xuất 5,6 triệu tấn; tổng lượng than cung cấp cho sản xuất điện dự kiến đạt mức kỷ lục 50,8 triệu tấn. Đối với năm 2027, các nhà máy điện đề nghị ký hợp đồng với TKV khoảng 42 triệu tấn than. Để đáp ứng nhu cầu, TKV dự kiến nhập khẩu khoảng 11,4 triệu tấn phục vụ pha trộn.

Theo ông Trần Hải Bình, khả năng tăng sản lượng khai thác trong nước có hạn do các mỏ ngày càng xuống sâu, điều kiện địa chất phức tạp và chi phí sản xuất tăng. Vì vậy, TKV và Tổng công ty Đông Bắc tiếp tục đầu tư duy trì năng lực khai thác theo quy hoạch, nâng cao hiệu quả sàng tuyển, chế biến và kết hợp than nhập khẩu với than trong nước theo yêu cầu kỹ thuật của từng nhà máy điện.

Đối với nguồn than nhập khẩu, TKV định hướng tăng tỷ trọng hợp đồng dài hạn, kết hợp hợp đồng trung hạn và ngắn hạn; đa dạng hóa thị trường, nguồn hàng, tuyến vận chuyển.

Trong lĩnh vực dầu khí, ông Phạm Gia Minh, Phó Trưởng Ban Thăm dò và Khai thác Dầu khí thuộc Petrovietnam, nhấn mạnh yêu cầu tăng cường thăm dò, khai thác trong nước và phát triển các chuỗi khí – điện nhằm nâng cao năng lực tự chủ năng lượng.

Petrovietnam đang khai thác tại 36 mỏ dầu khí với 21 hợp đồng trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý. Năm 2025, tổng doanh thu của Tập đoàn đạt khoảng 1,105 triệu tỷ đồng, tương đương 9-10% GDP cả nước. Giai đoạn 2021-2025, Petrovietnam thu nổ 9.623 km² địa chấn 3D, thi công 46 giếng khoan, ghi nhận 8 phát hiện dầu khí mới, gia tăng trữ lượng 75,79 triệu tấn quy dầu trong và ngoài nước. Tập đoàn đưa 16 mỏ, công trình mới vào vận hành; tổng sản lượng khai thác đạt 51,98 triệu tấn dầu và 35,21 tỷ m³ khí về bờ.

Trong 9 tháng năm 2026, Petrovietnam gia tăng trữ lượng 13 triệu tấn quy dầu, đạt 75% kế hoạch; khai thác 6,66 triệu tấn dầu trong nước, đạt 85% kế hoạch Chính phủ giao; sản lượng khí về bờ đạt 4,82 tỷ m³, tương đương 80% kế hoạch. Lợi nhuận từ thăm dò, khai thác chiếm 24% tổng lợi nhuận Tập đoàn, trong khi vốn đầu tư cho lĩnh vực này chiếm khoảng 44% tổng vốn đầu tư.

Giai đoạn 2026-2030, Petrovietnam đặt mục tiêu gia tăng trữ lượng và khai thác mỗi năm 15-20 triệu tấn quy dầu, phấn đấu đưa 20 mỏ, công trình vào khai thác. Tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 14,23 tỷ USD, gồm 2,27 tỷ USD cho thăm dò, thẩm lượng và 11,96 tỷ USD cho phát triển mỏ.

Phát triển chuỗi khí – điện, nâng cao năng lực tự chủ năng lượng

Cùng với duy trì hoạt động khai thác, ông Phạm Gia Minh cho biết, Petrovietnam tập trung phát triển các chuỗi khí – điện trọng điểm quốc gia, nổi bật là Lô B và Cá Voi Xanh. Theo ông Phạm Gia Minh, đầu tư thăm dò, khai thác dầu khí mang tính dài hạn, khó tạo tăng trưởng ngay trong ngắn hạn nhưng có vai trò dẫn dắt công nghiệp khí, khí – điện và chế biến dầu khí.

Đối với chuỗi dự án khí Lô B, khâu thượng nguồn gồm dự án phát triển mỏ Lô B, 48/95 và 52/97, do Petrovietnam điều hành, với sự tham gia góp vốn của PVEP, MOECO và PTTEP. Tổng mức đầu tư là 6,61 tỷ USD. Khâu trung nguồn là dự án đường ống dẫn khí Lô B – Ô Môn, tổng mức đầu tư tương đương 1,277 tỷ USD; khâu hạ nguồn gồm các nhà máy điện Ô Môn I, II, III và IV.

Ông Phạm Gia Minh, Phó Trưởng Ban Thăm dò và Khai thác Dầu khí (Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam)

Dự án Lô B có tổng trữ lượng thu hồi dự kiến 112 tỷ m³ khí thô, cung cấp khoảng 5,06 tỷ m³ khí thô mỗi năm trong giai đoạn bình ổn cho các hộ tiêu thụ điện tại Tây Nam Bộ.

Tổng nguồn thu dự kiến của Chính phủ, không bao gồm điện, khoảng 22 tỷ USD; tổng nguồn thu dự kiến của Petrovietnam, PVEP và PVGas khoảng 11 tỷ USD. Chuỗi dự án phấn đấu đón dòng khí đầu tiên không muộn hơn quý III/2027; hiện đang thi công các giếng khoan phát triển mỏ đầu tiên.

Đối với chuỗi dự án khí – điện Cá Voi Xanh, tổng trữ lượng thu hồi dự kiến đạt 248 tỷ m³ khí thô, tương đương khoảng 150 tỷ m³ khí hydrocarbon. Trong giai đoạn bình ổn, dự án dự kiến cung cấp khoảng 7 tỷ m³ khí thô mỗi năm cho các hộ tiêu thụ điện tại miền Trung.

Tổng nguồn thu dự kiến của Chính phủ theo hợp đồng chia sản phẩm dầu khí, không bao gồm điện, trên 20 tỷ USD; của Petrovietnam và PVEP với tư cách nhà đầu tư trên 7 tỷ USD. Dự án dự kiến có dòng khí đầu tiên vào quý IV/2030.

Ngày 21/10/2026, Bộ Công Thương đã phê duyệt nội dung điều chỉnh hợp đồng chia sản phẩm dầu khí tại các lô 117, 118 và 119. Các nhà thầu cùng Petrovietnam đang hoàn thiện hồ sơ để Petronas sớm chính thức tiếp nhận vai trò người điều hành và tái khởi động chuỗi dự án. Petrovietnam cũng tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tiềm năng khí tại khu vực phía Bắc Vịnh Bắc Bộ, gắn với định hướng phát triển chuỗi khí – điện và hạ tầng khí khu vực phía Bắc.

Theo đại diện Petrovietnam, việc kết nối hạ tầng khí miền Trung với miền Nam và thúc đẩy phát triển ra phía Bắc sẽ từng bước hình thành mạng lưới hạ tầng khí trên phạm vi toàn quốc, nâng cao khả năng điều phối nguồn khí, tận dụng hạ tầng dùng chung và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, Petrovietnam tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong thăm dò, khai thác, xử lý và minh giải địa chấn, phát triển mỏ; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xây dựng cơ sở dữ liệu thăm dò – khai thác và nghiên cứu các dạng năng lượng mới. Cùng với đó, Tập đoàn chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đào tạo đội ngũ kế cận làm chủ công nghệ mới và thu hút chuyên gia đầu ngành.