Gỡ áp lực vốn để giảm lãi suất, tiếp sức doanh nghiệp

Tọa đàm Giảm lãi suất: Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng 2 con số.

Giảm lãi suất phải đi đôi với kiểm soát chi phí và rủi ro tín dụng

Trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh ngày càng lớn. Lãi suất cho vay trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng đầu tư của doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc giảm chi phí vốn cần được đặt trong tổng thể yêu cầu bảo đảm thanh khoản, an toàn hệ thống và ổn định kinh tế vĩ mô.

Tại tọa đàm “Giảm lãi suất: Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng 2 con số” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam tổ chức chiều ngày 9/11, các chuyên gia nhận định dư địa giảm lãi suất vẫn hiện hữu, song phụ thuộc đáng kể vào khả năng cân đối nguồn vốn, kiểm soát nợ xấu và tiết giảm chi phí hoạt động của các tổ chức tín dụng.

Theo ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, lãi suất phản ánh quan hệ cung cầu vốn và chịu tác động của nhiều yếu tố kinh tế. Trong khi người gửi tiền kỳ vọng lợi tức cao, doanh nghiệp mong muốn tiếp cận nguồn vay chi phí thấp. Ngân hàng phải cân đối các lợi ích này để duy trì hoạt động an toàn.

Ông Đào Minh Tú cho rằng các tổ chức tín dụng cần tiếp tục tiết giảm chi phí quản lý, nâng cao hiệu quả hoạt động và chia sẻ một phần lợi nhuận để hỗ trợ khách hàng. Những cam kết giảm lãi suất cần được triển khai thực chất, gắn với công tác giám sát của Ngân hàng Nhà nước, bảo đảm doanh nghiệp được thụ hưởng chính sách hỗ trợ trong thực tế.

Phân tích sâu hơn, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni, cho rằng lãi suất cho vay được hình thành từ nhiều cấu phần, gồm chi phí huy động vốn, chi phí quản lý, dự phòng rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng. Trong đó, rủi ro tín dụng có thể trở thành lực cản đáng kể đối với nỗ lực giảm lãi suất.

Theo chuyên gia, khi một khoản vay chuyển từ nhóm 2 sang nhóm 3, tỷ lệ trích lập dự phòng tăng từ 5% lên 20%. Nếu tiếp tục chuyển sang nhóm 4, tỷ lệ này tăng lên 50%. Chất lượng tín dụng suy giảm buộc ngân hàng dành thêm nguồn lực dự phòng, khiến chi phí cho vay gia tăng, ngay cả khi lãi suất huy động đã giảm.

Đáng chú ý, tăng trưởng tín dụng quá nhanh có thể kéo theo nguy cơ phát sinh các khoản vay kém chất lượng. Khi nhu cầu vốn tăng mạnh, áp lực mở rộng dư nợ có thể khiến chi phí rủi ro gia tăng trong những giai đoạn tiếp theo. Theo TS. Nguyễn Tú Anh, giảm lãi suất bền vững đòi hỏi kiểm soát tốt chất lượng tín dụng và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh.

Cùng với kiểm soát rủi ro, xử lý nợ xấu được xem là giải pháp quan trọng để giảm chi phí vốn. Ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam, cho rằng nợ xấu khiến nguồn vốn bị ứ đọng, ngân hàng tiếp tục chịu chi phí huy động trong khi khả năng thu hồi vốn và lãi bị hạn chế.

Theo ông Trần Trung Dũng, cần đẩy nhanh tốc độ xử lý nợ xấu, hướng tới khả năng xử lý tương đương hoặc nhanh hơn tốc độ phát sinh nợ xấu mới. Các vướng mắc liên quan đến tài sản bảo đảm, thủ tục tố tụng và thi hành án cần được tháo gỡ đồng bộ, đồng thời phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch để nâng hiệu quả thu hồi vốn.

Khơi thông các kênh dẫn vốn, tạo dư địa giảm lãi suất dài hạn

Bên cạnh tiết giảm chi phí hoạt động, khả năng hạ lãi suất còn phụ thuộc vào sự cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. Khi tín dụng mở rộng nhanh hơn tiền gửi, ngân hàng phải tăng cạnh tranh huy động, tạo sức ép lên lãi suất đầu vào. Đây là thách thức đáng lưu ý khi nền kinh tế cần lượng vốn lớn để thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao.

Ông Phạm Phú Khôi, Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam, cho rằng cần đánh giá dư địa giảm lãi suất trong tổng thể các cân đối kinh tế vĩ mô. Việc mở rộng tín dụng phải gắn với ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và khả năng huy động nguồn lực. Đồng thời, cần phát triển các kênh vốn bổ sung để giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Theo đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cần được củng cố nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu vốn trung và dài hạn. Việc phát triển các quỹ đầu tư trái phiếu dài hạn, mở rộng lực lượng nhà đầu tư chuyên nghiệp và nâng cao tính minh bạch sẽ góp phần tạo nguồn vốn ổn định, hỗ trợ doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Đồng quan điểm, ông Đào Minh Tú lưu ý sự chênh lệch kỳ hạn giữa nguồn vốn huy động và cho vay đang tạo áp lực đối với các tổ chức tín dụng. Khi phần lớn tiền gửi có kỳ hạn ngắn, trong khi doanh nghiệp cần vốn đầu tư dài hạn, ngân hàng phải tính toán thêm chi phí thanh khoản và quản trị rủi ro, ảnh hưởng đến khả năng giảm lãi suất.

Ở góc độ điều hành, việc đẩy nhanh giải ngân đầu tư công cũng có thể góp phần hỗ trợ thanh khoản cho nền kinh tế. TS. Nguyễn Tú Anh phân tích, nguồn vốn được giải ngân sẽ chuyển đến các doanh nghiệp thực hiện dự án, sau đó tiếp tục lưu thông và quay trở lại hệ thống ngân hàng, góp phần cải thiện nguồn tiền gửi và giảm áp lực huy động vốn.

Cùng với đó, tín dụng cần được phân bổ phù hợp với khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế, ưu tiên các hoạt động sản xuất, kinh doanh có hiệu quả. Những khoản vay phục vụ vốn lưu động, xuất nhập khẩu và lĩnh vực có vòng quay vốn nhanh có thể giúp ngân hàng nâng hiệu quả sử dụng vốn, hạn chế rủi ro chênh lệch kỳ hạn và hỗ trợ thanh khoản.