Giải bài toán năng lượng xanh cho các khu công nghiệp

Sử dụng khí thiên nhiên (LNG, CNG) là một trong những giải pháp năng lượng được tính đến nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng tại các khu công nghiệp.

Nhu cầu năng lượng tăng khi mở rộng không gian công nghiệp

Theo báo cáo của Ban Quản lý Khu kinh tế (KKT) tỉnh Hà Tĩnh, địa phương hiện có 2 KKT, gồm KKT Vũng Áng và KKT cửa khẩu quốc tế Cầu Treo, với tổng cộng 194 dự án đầu tư. Trong đó, KKT Vũng Áng có 163 dự án, gồm 106 dự án trong nước với tổng vốn đăng ký khoảng 296.000 tỷ đồng và 57 dự án có vốn đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký 16,31 tỷ USD. KKT cửa khẩu quốc tế Cầu Treo có 31 dự án, trong đó 29 dự án trong nước với tổng vốn 2.630 tỷ đồng và 2 dự án nước ngoài với tổng vốn 10,6 triệu USD.

Hai KKT có tính chất và định hướng phát triển khác nhau. Nếu KKT Vũng Áng tập trung vào các ngành luyện kim, năng lượng, chế biến, chế tạo, logistics và dịch vụ cảng biển, thì KKT cửa khẩu quốc tế Cầu Treo được định hướng trở thành trung tâm giao lưu kinh tế, thương mại, xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ của khu vực phía Tây tỉnh.

Đối với hệ thống KCN, Hà Tĩnh đã có 9 KCN được thành lập. Theo danh mục quy hoạch chi tiết trong báo cáo của Ban Quản lý, địa phương dự kiến phát triển thêm 14 KCN với tổng diện tích khoảng 3.655 ha. Trong số này, có những khu vực đã được nhà đầu tư đề xuất, những khu vực được bổ sung vào quy hoạch tỉnh và những khu vực nằm trong KKT Vũng Áng và phần mở rộng.

Quy mô phát triển này đặt ra yêu cầu phải chuẩn bị năng lực cung ứng năng lượng tương ứng với từng giai đoạn mở rộng công nghiệp. Đáng chú ý, các KCN của Hà Tĩnh đang ở những trạng thái phát triển khác nhau. Vũng Áng 1 có tỷ lệ lấp đầy 92%, Vinhomes Vũng Áng đạt 82%, Gia Lách đạt 80%; trong khi Phú Vinh đạt 35% và Bắc Thạch Hà giai đoạn 1 đạt 18%. Một số KCN khác như Hoành Sơn, Gia Lách mở rộng, Bắc Hồng Lĩnh đang trong quá trình xây dựng hạ tầng, thu hút đầu tư; Hưng Long đang thực hiện giải phóng mặt bằng.

Sự khác biệt này cho thấy bài toán năng lượng không chỉ đặt ra đối với những KCN đã có hoạt động sản xuất, mà còn cần được tính toán ngay từ giai đoạn chuẩn bị hạ tầng, quy hoạch và thu hút đầu tư. Với các KCN đang hoạt động, yêu cầu là bảo đảm nguồn cung phù hợp với nhu cầu sản xuất hiện hữu. Còn với các KCN đang hình thành hoặc nằm trong danh mục quy hoạch, đây là cơ hội để tích hợp các giải pháp năng lượng ngay từ đầu, hạn chế những bất cập có thể phát sinh trong quá trình vận hành sau này.

Không có mô hình chung cho mọi khu công nghiệp

Đa số các KCN có sự đa dạng rất lớn về ngành nghề, quy mô và điều kiện hạ tầng, từ đó, đặt ra nhu cầu năng lượng không đồng nhất. Đơn cử như tại KKT Vũng Áng, các ngành luyện kim, gang thép, chế biến, chế tạo và hoạt động cảng biển là những lĩnh vực có vai trò quan trọng. Bên cạnh các cơ sở sản xuất hiện hữu, danh mục quy hoạch còn đề cập KCN Formosa quy mô 622 ha, khu công nghiệp kết hợp trung tâm dữ liệu 274 ha và một số khu công nghiệp, kho tàng khác. Đây là những định hướng phát triển có thể làm gia tăng yêu cầu đối với hạ tầng năng lượng trong tương lai.

Trong khi các ngành công nghiệp nặng đặt ra yêu cầu về nguồn nhiên liệu và năng lượng phù hợp với hoạt động sản xuất; các lĩnh vực chế biến, chế tạo lại cần bảo đảm điều kiện vận hành ổn định. Bên cạnh đó, các dự án trung tâm dữ liệu cũng được xác định là một nhóm có nhu cầu năng lượng đáng chú ý trong định hướng phát triển.

Điều này cho thấy không thể áp dụng một mô hình cung ứng năng lượng đồng nhất cho tất cả các khu công nghiệp. Việc lựa chọn nguồn năng lượng, phương thức cung cấp và giải pháp chuyển đổi cần căn cứ vào đặc thù sản xuất, điều kiện hạ tầng và nhu cầu của từng khu vực, từng doanh nghiệp.

Nếu chỉ tập trung vào việc phát triển thêm nguồn cung, bài toán chuyển đổi năng lượng tại các KCN vẫn chưa được giải quyết toàn diện. Một hướng tiếp cận khác là nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, liên kết giữa các cơ sở sản xuất và từng bước hình thành mô hình KCN sinh thái, kinh tế tuần hoàn; đồng thời, thúc đẩy cộng sinh công nghiệp, tận dụng nhiệt thải và phụ phẩm. Đây là cách tiếp cận nhằm giảm lãng phí nguồn lực, mở ra khả năng sử dụng hiệu quả hơn các dòng năng lượng và nguyên liệu trong hoạt động sản xuất.

Cụ thể hóa định hướng này, rất cần đến vai trò của các ban quản lý KKT, KCN, thực hiện việc điều phối, kết nối doanh nghiệp với nhà cung cấp năng lượng, đồng thời ưu tiên các dự án xanh. Vai trò này đặc biệt quan trọng trong việc gắn kết nhu cầu phát triển công nghiệp với quá trình chuẩn bị hạ tầng năng lượng, tạo điều kiện để các bên kết nối và tìm kiếm phương án phù hợp.

Mục tiêu của chuyển đổi năng lượng không chỉ là thay đổi cơ cấu nhiên liệu hay bổ sung các nguồn năng lượng mới. Điều quan trọng hơn là hình thành được hệ thống năng lượng có khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp trong dài hạn, vừa bảo đảm an ninh năng lượng, kiểm soát chi phí, vừa từng bước giảm phát thải.