Phiên trả lời chất vấn thể hiện rõ bản lĩnh và tư duy điều hành của Bộ trưởng Bộ Tài chính

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trong phiên chất vấn và trả lời chất vấn ngày 12/11.

Phóng viên: Xin cho biết đánh giá của ông về nội dung trả lời chất vấn và những thông điệp điều hành của Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn sáng 12/11/2026?

PGS.TS. Ngô Trí Long: Qua theo dõi phiên chất vấn sáng 12/11, tôi có chung nhận xét với nhiều đại biểu Quốc hội: Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã có một phiên trả lời chất vấn thành công, thể hiện rõ bản lĩnh, năng lực chuyên môn, tư duy quản lý và tinh thần trách nhiệm của người đứng đầu ngành Tài chính.

Điều đáng ghi nhận là dù Bộ trưởng mới đảm nhiệm cương vị từ tháng 4/2026, trong khi Bộ Tài chính quản lý một lĩnh vực hết sức rộng lớn, liên quan trực tiếp đến nhiều cân đối vĩ mô và hoạt động của toàn bộ nền kinh tế. song qua phần trả lời có thể thấy Bộ trưởng nắm rất chắc vấn đề, hiểu rõ thực tiễn, trả lời đúng trọng tâm, đi thẳng vào nội dung đại biểu quan tâm, không né tránh, không vòng vo và có những giải pháp cụ thể.

Theo tôi, phần trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Tài chính có ba điểm nổi bật.

Thứ nhất, trả lời có trọng tâm, đi vào bản chất vấn đề. Chẳng hạn, khi được hỏi về tình trạng chậm giải ngân đầu tư công, Bộ trưởng không chỉ nêu những khó khăn khách quan mà thẳng thắn chỉ ra khâu yếu nhất là tổ chức thực hiện, đặc biệt là công tác chuẩn bị dự án. Đây là cách tiếp cận đúng, bởi nếu không xác định được điểm nghẽn thực chất thì khó đưa ra giải pháp hiệu quả.

Thứ hai, thể hiện khả năng bao quát và tư duy điều hành có hệ thống. Từ đầu tư công, vốn ODA, hợp tác công tư (PPP), quản lý thuế thương mại điện tử đến hỗ trợ doanh nghiệp và huy động vốn quốc tế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đều phân tích khá rõ thực trạng, nguyên nhân và hướng xử lý. Đặc biệt, những vấn đề chuyên môn phức tạp được trình bày tương đối dễ hiểu, có số liệu và ví dụ minh họa, giúp đại biểu và cử tri nắm được bản chất vấn đề.

PGS.TS. Ngô Trí Long, Chuyên gia kinh tế

Thứ ba, thể hiện tinh thần cầu thị, trách nhiệm và sự thẳng thắn. Tôi đánh giá cao việc Bộ trưởng không chỉ nói đến thành tích mà còn nhìn nhận những tồn tại như chậm hoàn thuế, bất cập trong giải ngân, tình trạng mua bán hóa đơn và các khó khăn của doanh nghiệp. Cách trả lời đó tạo cảm giác người đứng đầu không đứng ngoài những hạn chế của Ngành mình quản lý mà chủ động nhận diện để tìm giải pháp khắc phục.

Một điểm đáng chú ý nữa là Bộ trưởng từng đảm nhiệm cương vị Tổng Kiểm toán Nhà nước. Kinh nghiệm này, theo tôi, là lợi thế quan trọng giúp ông tiếp cận các vấn đề tài chính không chỉ từ góc độ huy động và phân bổ nguồn lực mà còn từ yêu cầu kiểm soát, giám sát, chống thất thoát, lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Tôi cho rằng, thông điệp nổi bật của phiên chất vấn là quản lý tài chính quốc gia phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý nguồn thu, nhiệm vụ chi sang tư duy huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển, đồng thời bảo đảm kỷ luật tài chính và an toàn kinh tế vĩ mô.

Tất nhiên, một phiên trả lời chất vấn tốt mới là bước khởi đầu. Điều cử tri và doanh nghiệp mong đợi nhất là những cam kết, giải pháp đó phải được hiện thực hóa bằng kết quả cụ thể. Nhưng xét về năng lực nắm bắt vấn đề, phương pháp trả lời và tư duy điều hành, tôi đánh giá Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đã tạo được ấn tượng tích cực, thể hiện sự tự tin và khả năng làm chủ lĩnh vực phụ trách.

Phóng viên: Trong phần trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Tài chính, theo ông, đâu là những quan điểm, giải pháp nổi bật nhất, thể hiện rõ tư duy và định hướng điều hành chính sách tài chính trong giai đoạn tới?

PGS.TS. Ngô Trí Long: Theo tôi, điểm đáng chú ý trong phần trả lời chất vấn của Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn là không nhìn nhận chính sách tài chính đơn thuần dưới góc độ thu ngân sách, chi ngân sách mà đặt trong mối quan hệ tổng thể giữa huy động nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Có bốn quan điểm đáng chú ý:

Thứ nhất, huy động nguồn lực phải đi đôi với hiệu quả sử dụng và an toàn tài chính quốc gia. Đây là quan điểm rất quan trọng. Bộ trưởng khẳng định nhu cầu vốn cho phát triển là rất lớn, nhưng không vì thế mà huy động bằng mọi giá. Đối với vốn vay nước ngoài và phát hành trái phiếu quốc tế, phải cân nhắc chi phí vốn, thời hạn vay, khả năng trả nợ và mức độ an toàn nợ công.

Tôi đánh giá cao cách tiếp cận này. Bởi vấn đề không phải chỉ là huy động được bao nhiêu vốn, mà quan trọng hơn là sử dụng vốn vào đâu, hiệu quả như thế nào và có tạo ra năng lực sản xuất mới hay không. Tăng trưởng nhanh nhưng đánh đổi bằng mất cân đối tài chính và nghĩa vụ nợ quá lớn thì không thể bền vững.

Theo đánh giá của chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã có một phiên trả lời chất vấn thành công.

Thứ hai, đổi mới tư duy huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là khu vực tư nhân. Trong phần trả lời về PPP, Bộ trưởng đề cập đến những cơ chế hỗ trợ chuẩn bị dự án, bù đắp khoảng trống tài chính và phát triển nguồn vốn dài hạn. Đây là cách tiếp cận đáng chú ý, vì nhiều dự án hạ tầng thiết yếu có ý nghĩa kinh tế - xã hội lớn nhưng thời gian thu hồi vốn dài, khó hấp dẫn nhà đầu tư nếu thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý.

Theo tôi, Nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy tự mình đầu tư sang tư duy sử dụng nguồn lực công để dẫn dắt, khơi thông và huy động hiệu quả nguồn lực tư nhân. Tuy nhiên, phải bảo đảm minh bạch phương án tài chính, phân chia lợi ích và rủi ro công bằng, tránh tình trạng Nhà nước gánh phần lớn rủi ro trong khi lợi ích lại không tương xứng.

Thứ ba, cải cách quản lý thuế theo hướng hiện đại, công bằng và giảm chi phí tuân thủ. Bộ trưởng nhấn mạnh việc liên thông dữ liệu, định danh người nộp thuế, quản lý giao dịch thương mại điện tử và thực hiện cơ chế khấu trừ, nộp thuế thay qua các nền tảng.

Đây là hướng đi phù hợp với sự phát triển của kinh tế số. Quản lý thuế hiện đại không thể chỉ dựa vào kiểm tra thủ công mà phải dựa trên dữ liệu, công nghệ và quản lý rủi ro. Nhưng điều quan trọng không kém là phải tạo thuận lợi cho người nộp thuế, không để yêu cầu chống thất thu trở thành gánh nặng thủ tục đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Thứ tư, chuyển từ ưu đãi đầu tư dàn trải sang hỗ trợ có điều kiện, gắn với hiệu quả thực chất. Tôi đặc biệt quan tâm đến quan điểm của Bộ trưởng về việc thu hút đầu tư nước ngoài phải gắn với chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và tạo cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị.

Đây là tư duy đúng trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt. Thu hút được nhiều vốn FDI là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là nền kinh tế Việt Nam nhận được bao nhiêu giá trị gia tăng, công nghệ, kỹ năng quản trị và năng lực sản xuất mới.

Tựu trung, tôi cho rằng định hướng điều hành đáng ghi nhận là chính sách tài chính không chỉ nhằm bảo đảm cân đối ngân sách mà phải trở thành công cụ kiến tạo phát triển; vừa khơi thông nguồn lực, vừa kiểm soát rủi ro, vừa nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Phóng viên: Những giải pháp này có ý nghĩa như thế nào đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn tới? Đâu là những giải pháp cần được ưu tiên để hiện thực hóa mục tiêu này, thưa ông?

PGS.TS. Ngô Trí Long: Tôi cho rằng những giải pháp Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đề cập có ý nghĩa rất quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn tới. Bởi muốn tăng trưởng đạt từ 10% trở lên, nền kinh tế không thể chỉ dựa vào mở rộng đầu tư, tăng tín dụng hoặc kích thích tổng cầu trong ngắn hạn mà phải đồng thời nâng cao năng suất, hiệu quả phân bổ nguồn lực và năng lực sản xuất của nền kinh tế.

Trước hết, đầu tư công tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc tạo dựng kết cấu hạ tầng và dẫn dắt đầu tư xã hội. Theo số liệu được công bố tại phiên chất vấn, đến hết tháng 10/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 708.500 tỷ đồng, tương đương 74,1% kế hoạch. Đây là kết quả tích cực nhưng khối lượng vốn cần tiếp tục giải ngân vẫn còn lớn.

Theo tôi, đẩy nhanh giải ngân là cần thiết, nhưng giải ngân nhanh phải đi đôi với hiệu quả đầu tư. Không thể coi việc chi hết vốn là thành công nếu công trình chậm đưa vào sử dụng, đội vốn, chất lượng thấp hoặc không tạo ra hiệu quả kinh tế - xã hội tương xứng.

Vì vậy, ưu tiên đầu tiên phải là tháo gỡ những điểm nghẽn thực chất trong chuẩn bị dự án, giải phóng mặt bằng, đấu thầu, tổ chức thi công và thanh quyết toán. Đồng thời, cần kiên quyết điều chuyển vốn khỏi những dự án không có khả năng triển khai sang những dự án có tiến độ tốt, hiệu quả cao.

Ưu tiên thứ hai là khơi thông nguồn lực của khu vực kinh tế tư nhân. Để đạt tăng trưởng 2 con số, ngân sách nhà nước không thể và cũng không nên gánh phần lớn nhu cầu vốn đầu tư phát triển.

Cần hoàn thiện cơ chế PPP, phát triển thị trường vốn dài hạn, giảm chi phí tuân thủ, bảo đảm quyền tài sản và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư. Một đồng vốn ngân sách nếu được sử dụng đúng chỗ không chỉ tạo ra giá trị trực tiếp mà còn có thể thu hút thêm nhiều đồng vốn xã hội. Đó mới là hiệu quả dẫn dắt cần hướng tới.

Ưu tiên thứ ba là nâng cao chất lượng thu hút và sử dụng vốn đầu tư. Các dự án lớn về đường sắt, năng lượng, hạ tầng số và công nghiệp công nghệ cao không chỉ cần vốn mà còn phải gắn với chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp trong nước và nâng cao năng suất lao động. Đây mới là nền tảng của tăng trưởng cao và bền vững.

Ưu tiên thứ tư là tiếp tục cải cách mạnh mẽ thể chế tài chính, thuế và thủ tục hành chính, giảm chi phí thực tế cho doanh nghiệp. Cần lấy thời gian giải quyết thủ tục, tốc độ hoàn thuế, khả năng tiếp cận vốn và mức độ hài lòng của doanh nghiệp làm những thước đo quan trọng về hiệu quả cải cách.

Cuối cùng, phải đặc biệt coi trọng ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm an toàn nợ công và kỷ luật ngân sách. Tăng trưởng 2 con số không có nghĩa là chấp nhận mọi rủi ro để tăng trưởng bằng mọi giá.

Tôi cho rằng, điểm tích cực trong tư duy điều hành của Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn là đã nhìn nhận rõ mối quan hệ giữa huy động nguồn lực, sử dụng hiệu quả nguồn lực và bảo đảm an toàn tài chính quốc gia. Có thể khái quát thành ba yêu cầu cốt lõi: huy động đúng nguồn lực, phân bổ đúng địa chỉ và sử dụng đạt hiệu quả cao nhất.

Tôi kỳ vọng với sự am hiểu chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và tinh thần trách nhiệm đã thể hiện tại phiên chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn sẽ tiếp tục có những giải pháp quyết liệt, góp phần đưa chính sách tài chính trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững trong giai đoạn tới.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!