Bài cuối: Kiến tạo “động lực của động lực”, hiện thực hóa khát vọng Việt Nam

Những chuyển động của nền kinh tế Việt Nam thời gian qua đang tạo thêm cơ sở thực tiễn cho định hướng đổi mới mô hình phát triển đất nước. Ảnh Lê Toàn.

Từ bốn nguyên tắc đến “động lực của động lực”

Đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam đang đứng trước một bài toán chưa từng có tiền lệ.

Nhìn lại quá trình 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, nền kinh tế chỉ có 2 năm đạt mức tăng trưởng GDP trên 9% và chưa từng chạm ngưỡng 2 con số. Trong khi đó, kinh tế thế giới tiếp tục biến động nhanh, bất định, khó lường, cạnh tranh chiến lược gia tăng, những rủi ro về thương mại, năng lượng, tài chính và chuỗi cung ứng đặt ra thách thức với cường độ ngày càng lớn, rất khó dự báo.

Liệu Việt Nam có đủ nguồn lực để duy trì tăng trưởng cao liên tục? Làm thế nào để vừa thúc đẩy đầu tư, sản xuất, tiêu dùng, vừa kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô? Và quan trọng hơn, tăng trưởng bằng cách nào để không đánh đổi chất lượng và sự phát triển bền vững?

Những băn khoăn ấy không phải không có cơ sở. Song, khó khăn không làm thay đổi quyết tâm chiến lược của Đảng, mà càng đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ hơn về tư duy và phương thức phát triển.

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: “Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng thấp”. Đồng thời, nhấn mạnh yêu cầu kiên trì mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững, thực chất với bốn nguyên tắc cốt lõi: Tăng trưởng thực chất - Ổn định kinh tế vĩ mô - Huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực - Lấy đời sống Nhân dân làm thước đo thành quả phát triển.

Bốn nguyên tắc ấy xác lập những điều kiện xuyên suốt để Việt Nam tăng trưởng nhanh, nhưng không bằng mọi giá, phát huy nguồn lực, nhưng phải bảo đảm hiệu quả, hướng tới phát triển kinh tế gắn với nâng cao đời sống Nhân dân.

Đáng chú ý, ngay sau khi định hình bốn nguyên tắc, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra yêu cầu mang tính chiến lược: Để tạo “động lực của động lực” cho phát triển, Trung ương cần sớm xây dựng Nghị quyết về mô hình phát triển đất nước trong giai đoạn mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Chỉ hơn 4 tháng sau, ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam.

Nếu mục tiêu tăng trưởng 2 con số thể hiện khát vọng bứt phá, bốn nguyên tắc cốt lõi xác lập những yêu cầu phải tuân thủ, thì Nghị quyết số 19-NQ/TW đã tiến thêm một bước quan trọng: định hình mô hình phát triển mới, tạo dựng năng lực tăng trưởng dài hạn cho Đất nước.

Nghị quyết xác định mô hình phát triển Việt Nam trong thời kỳ mới với 5 đặc trưng: Tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập.

Đó là một Việt Nam có nền kinh tế tự chủ, sức chống chịu mạnh mẽ trước những biến động bên ngoài; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo làm động lực chủ yếu; phát triển nhanh nhưng hài hòa với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống Nhân dân.

Điểm cốt lõi của mô hình mới là chuyển từ tăng trưởng dựa nhiều vào vốn, tài nguyên, lao động chi phí thấp sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ, năng suất và năng lực sáng tạo.

Theo đó, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam không thể chỉ dựa vào chi phí lao động hay quy mô đầu tư. Doanh nghiệp phải từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng; nền kinh tế phải hình thành những doanh nghiệp dẫn dắt, ngành công nghiệp chiến lược và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đặc biệt, đổi mới mô hình phát triển phải bắt đầu từ đổi mới thể chế và quản trị quốc gia, chuyển từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo, dẫn dắt phát triển; tạo môi trường để nguồn lực, công nghệ và sức sáng tạo được phát huy hiệu quả.

Như vậy, trong các chỉ đạo của Đảng, một mạch tư duy phát triển ngày càng rõ nét: Kiên định mục tiêu tăng trưởng cao, xác lập những nguyên tắc nền tảng và chủ động kiến tạo mô hình phát triển mới để hiện thực hóa khát vọng Đất nước.

Những động lực mới đang hình thành từ thực tiễn

Những chuyển động của nền kinh tế Việt Nam trong năm 2026 đang bước đầu tạo thêm cơ sở thực tiễn cho định hướng đổi mới mô hình phát triển Đất nước.

Tăng trưởng kinh tế duy trì đà tích cực, hoạt động sản xuất, đầu tư, thương mại tiếp tục mở rộng. Quan trọng hơn, những nỗ lực cải cách thể chế, phát triển hạ tầng chiến lược, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước tạo lập những điều kiện mới cho phát triển.

Đáng chú ý, những tín hiệu tích cực không chỉ đến từ các động lực tăng trưởng truyền thống, mà còn xuất hiện rõ hơn trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và những ngành công nghiệp mới.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, doanh thu công nghiệp công nghệ số đến hết quý III/2026 đạt hơn 5,38 triệu tỷ đồng, tăng 32,1% so với cùng kỳ. Hạ tầng số tiếp tục được mở rộng, với mạng 5G phủ sóng gần 92% dân số, tạo nền tảng để thúc đẩy kinh tế số, đổi mới phương thức quản trị và nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Nhưng có lẽ, những minh chứng sinh động hơn về sự chuyển dịch mô hình phát triển đang đến từ chính các doanh nghiệp Việt Nam. Những câu chuyện đầy tự hào trong năm 2026 như: Viettel khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao đầu tiên tại Việt Nam; FPT công bố thành lập nhà máy kiểm thử, đóng gói tiên tiến chip bán dẫn, đồng thời hợp tác với Viettel phát triển hệ sinh thái bán dẫn trong nước; VinFast tiếp tục mở rộng sản xuất, thị trường ô tô điện trong và ngoài nước... cho thấy khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào những ngành công nghiệp đòi hỏi công nghệ và năng lực tổ chức sản xuất ở trình độ cao.

Dù ở những lĩnh vực khác nhau, các chuyển động này đều phản ánh một xu hướng đáng chú ý: Doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước chuyển từ tiếp nhận, ứng dụng công nghệ sang nghiên cứu, phát triển, làm chủ sản phẩm và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đó cũng chính là những biểu hiện ban đầu của mô hình phát triển dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mà Nghị quyết số 19-NQ/TW hướng tới.

Đó là những thành tựu ban đầu. Để khẳng định sự thành công của mô hình phát triển mới, thì doanh thu công nghệ tăng cao phải đi cùng việc làm chủ công nghệ lõi; mở rộng sản xuất và xuất khẩu mà phần giá trị gia tăng do doanh nghiệp trong nước tạo ra phải vượt trội.

Song hành với những bước tiến về kinh tế, khoa học và công nghệ là nỗ lực cải cách thể chế, tháo gỡ rào cản lâu nay kìm hãm sự phát triển. Đây cũng là lĩnh vực được Đảng xác định là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, đòi hỏi phải có những đột phá thực chất để giải phóng nguồn lực và khơi dậy sức sáng tạo của toàn xã hội.

Riêng trong năm 2026, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Cùng với việc tiếp tục sắp xếp, hoàn thiện tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, những cải cách này hướng tới giảm chi phí tuân thủ, mở rộng không gian phát triển và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, cải cách thể chế không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm thủ tục hay tháo gỡ những vướng mắc trước mắt. Tinh thần xuyên suốt Nghị quyết số 19-NQ/TW là phải đổi mới căn bản phương thức quản trị quốc gia, chuyển từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo, dẫn dắt phát triển, đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh và động lực thúc đẩy tăng trưởng.

Đáng chú ý, quyết tâm đổi mới mô hình phát triển còn được thể hiện qua những hoạt động đối ngoại cấp cao liên tiếp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong thời gian gần đây. Các chuyến công tác tại những đối tác lớn không chỉ mở rộng quan hệ hợp tác, mà còn hướng tới thu hút đầu tư chất lượng cao, kết nối các trung tâm tri thức, công nghệ và mở rộng không gian phát triển cho Việt Nam.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn Bloomberg TV ngày 21/9/2026 tại New York (Hoa Kỳ), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã làm rõ cơ sở của mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm giai đoạn 2026 - 2030. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, mục tiêu này được xác lập trên cơ sở nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng về năng lực nội tại, tầm nhìn phát triển dài hạn và bối cảnh quốc tế. Niềm tin vào khả năng hiện thực hóa mục tiêu đến từ quyết tâm của cả hệ thống chính trị, sự cam kết mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước và sự đồng lòng, ủng hộ của Nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp. Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định Việt Nam đã xác lập mô hình phát triển trên nền tảng tự lực, tự cường, tự chủ chiến lược và hội nhập quốc tế sâu rộng; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm đột phá chiến lược, tạo bước chuyển căn bản về chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và sức cạnh tranh quốc gia.

Nhìn lại những hoài nghi ban đầu về tính khả thi của mục tiêu tăng trưởng 2 con số, có thể thấy quyết tâm của Đảng không chỉ thể hiện ở việc kiên định khát vọng phát triển, mà quan trọng hơn là từng bước xác lập rõ con đường để hiện thực hóa khát vọng ấy.

Từ bốn nguyên tắc cốt lõi đến Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, một mạch tư duy chiến lược ngày càng được định hình rõ nét, tạo sự thống nhất giữa mục tiêu, nguyên tắc và phương thức thực hiện. Những kết quả kinh tế, khoa học, công nghệ năm 2026 tuy mới là bước khởi đầu, nhưng đang tạo dựng những tiền đề quan trọng cho chặng đường phía trước.

Đích đến cũng đã được xác định: năm 2030 hoàn thành các nền tảng của mô hình phát triển mới; năm 2035 cơ bản hoàn thành quá trình chuyển đổi; hướng tới năm 2045 đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao.

Từ nay đến những dấu mốc ấy, điều quyết định không chỉ là huy động được bao nhiêu nguồn lực, mà là chuyển hóa nguồn lực thành năng lực phát triển như thế nào. Và trên hành trình ấy, sức mạnh không chỉ đến từ những quyết sách chiến lược, mà còn từ sự đồng lòng, chung sức của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và Nhân dân.

Nhớ lại thông điệp gửi Nhân dân cả nước ngày 30/6/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm từng khẳng định: “Đội ngũ chúng ta đã chỉnh tề, hàng lối đã ngay ngắn, cả dân tộc cùng hành quân vươn tới tương lai rực rỡ của đất nước, vì hạnh phúc của nhân dân, vì một Việt Nam phát triển bền vững”.

Lời khẳng định ấy không chỉ thể hiện tinh thần sẵn sàng bước vào giai đoạn phát triển mới, mà còn gợi mở khí thế của một dân tộc đang hội tụ ý chí, khát vọng và sức mạnh để vươn tới những mục tiêu lớn lao. Khi đường hướng đã rõ, mục tiêu đã xác định, những nguyên tắc đã được định hình, điều cần thiết hơn bao giờ hết chính là quyết tâm hành động, biến từng chủ trương thành kết quả, từng nguồn lực thành động lực và từng cơ hội thành bước tiến của Đất nước.

Sau cùng, đích đến của khát vọng tăng trưởng 2 con số chính là kiến tạo một mô hình phát triển mới, xây dựng nền kinh tế tự chủ, hiện đại, có năng suất và sức cạnh tranh cao; đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, nơi mọi thành quả tăng trưởng thực sự được chuyển hóa thành chất lượng cuộc sống ngày càng tốt đẹp của Nhân dân.