Bài 1: Đánh thức “kho” nguồn lực lớn từ khu vực tư nhân

Tăng trưởng cao phải dựa trên năng suất, sức cạnh tranh

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên. Đi cùng tốc độ là những yêu cầu cao hơn về chất lượng: đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng trên 55%; năng suất lao động tăng khoảng 8,5%/năm; kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD.

Thông điệp về quyết tâm theo đuổi tốc độ tăng trưởng cao tiếp tục được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Hội nghị Trung ương 4, khóa XIV. Theo đó, mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số là đòi hỏi khách quan từ yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, gắn với khát vọng vươn lên của dân tộc.

Tinh thần được đặt ra rất rõ: "Việt Nam phải kiên trì mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững, thực chất".

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 4, khóa XIV.

Riêng năm 2027, Trung ương thống nhất phấn đấu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, CPI bình quân khoảng 4,5%, giữ vững ổn định vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn. Đây được xác định là năm tăng tốc, bứt phá, tạo đà, tạo thế, tạo lực cho những năm tiếp theo. Tăng trưởng cao phải dựa trên năng suất, sức cạnh tranh, năng lực tự chủ cùng nền tảng ổn định lâu dài.

Đáng chú ý, trong thông điệp về huy động nguồn lực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt trọng tâm vào hiệu quả chuyển hóa nguồn lực sau huy động. Vốn phải được đưa vào sản xuất, kinh doanh, tạo thêm việc làm, bổ sung năng lực phát triển. Điểm nghẽn thể chế phải được tháo gỡ song hành với nâng khả năng hấp thụ vốn, bảo đảm hạ tầng, năng lượng, nhân lực, thúc đẩy đầu tư tư nhân, củng cố sức mua, phát triển doanh nghiệp trong nước.

Đây cũng chính là điểm mấu chốt của bài toán tăng trưởng 2 con số. Nền kinh tế cần thêm nguồn lực, song quy mô vốn huy động sẽ khó tạo nên bước nhảy về tăng trưởng nếu nguồn lực chậm đi vào sản xuất hoặc phân bổ vào những khu vực tạo giá trị gia tăng thấp. Tốc độ tăng trưởng vì vậy phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng đưa vốn tới nơi có thể tạo thêm năng suất, công nghệ, việc làm, thị trường cùng năng lực sản xuất mới.

Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV tiếp tục cụ thể hóa định hướng này khi đặt ra nhiệm vụ chuyển đổi mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh cơ cấu lại các ngành, lĩnh vực, phát triển các khu vực doanh nghiệp cùng những mô hình kinh tế mới. Qua đó, doanh nghiệp, doanh nhân được đặt vào vị trí quan trọng trong cấu trúc phát triển giai đoạn 2026-2030.

Nhu cầu nguồn lực mới cho chặng đường tăng trưởng mới

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số đặt ra yêu cầu huy động nguồn lực ở quy mô lớn hơn, đồng thời đòi hỏi các dòng vốn phải được chuyển hóa nhanh thành năng lực sản xuất, kinh doanh, công nghệ và hạ tầng. Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách có giới hạn, việc khơi thông tiềm năng từ khu vực kinh tế tư nhân được xem là một trong những “chìa khóa” để mở rộng dư địa phát triển của nền kinh tế.

Áp lực huy động nguồn lực cho giai đoạn phát triển mới được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh tại phiên họp tại hội trường Quốc hội ngày 31/10/2026.

Theo Bộ trưởng, để duy trì tốc độ tăng trưởng trên 10% trong giai đoạn 2026-2030, quy mô nguồn lực huy động cho nền kinh tế cần tăng khoảng 2,21 lần so với giai đoạn 2021-2025. Đây là yêu cầu lớn, đặt ra nhiệm vụ mở rộng các kênh huy động vốn, đồng thời nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực trong toàn nền kinh tế.

“Cùng với việc phát huy hiệu quả nguồn lực ngân sách, cần tiếp tục phát triển thị trường vốn, đa dạng hóa các kênh huy động vốn trung và dài hạn, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, đồng thời khẳng định khi các dòng vốn được dẫn tới những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, nguồn lực xã hội sẽ được chuyển hóa thành đầu tư, đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu trước Quốc hội. Ảnh: quochoi.vn.

Ở góc độ thị trường vốn, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia cho rằng, Việt Nam cần khoảng 1.500 tỷ USD vốn đầu tư trong giai đoạn 2026-2030 để đáp ứng yêu cầu phát triển. Trong đó, khu vực Nhà nước chỉ có thể đáp ứng khoảng 20-22%, phần lớn nguồn lực còn lại cần được huy động từ khu vực tư nhân trong nước, vốn quốc tế và các kênh ngoài ngân sách.

Theo TS. Cấn Văn Lực, một điểm nghẽn hiện nay là nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, trong khi các kênh huy động vốn dài hạn chưa phát huy tương xứng. Tín dụng ngân hàng đang cung ứng khoảng 51% tổng lượng vốn của nền kinh tế, trong khi vốn huy động qua thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp mới chiếm khoảng 13-14%.

Điều này cho thấy yêu cầu tiếp tục phát triển thị trường vốn, tạo thêm những kênh dẫn vốn ổn định để doanh nghiệp có điều kiện đầu tư dài hạn.

Từ góc nhìn chính sách tài chính, TS. Lê Thị Thùy Vân, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) nhận định, trong bối cảnh nhu cầu vốn cho phát triển ngày càng lớn, việc khai thác hiệu quả nguồn lực trong nước, đặc biệt từ khu vực kinh tế tư nhân, có ý nghĩa quan trọng.

Hiện khu vực này đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước, sử dụng khoảng 82% tổng số lao động. “Cùng với khoảng 5 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân tạo thành một lực lượng sản xuất, kinh doanh rộng khắp, hiện diện trong hầu hết các lĩnh vực của nền kinh tế”, TS. Lê Thị Thùy Vân khẳng định.

Doanh nghiệp tư nhân trở thành lực lượng tạo năng lực phát triển mới

Quy mô đóng góp hiện nay cho thấy kinh tế tư nhân đã trở thành một nguồn lực quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của khu vực này không chỉ nằm ở số thu ngân sách, mà ở khả năng đưa nguồn lực xã hội trở lại nền kinh tế thông qua đầu tư mở rộng sản xuất, phát triển công nghệ, xây dựng hạ tầng và hình thành những năng lực cạnh tranh mới.

Một chỉ dấu rõ nét là đóng góp ngân sách của doanh nghiệp tư nhân. Bảng xếp hạng 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam năm 2025 (VNTAX 200) ghi nhận tổng số nộp gần 1 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 37% tổng thu ngân sách. Trong đó, 99 doanh nghiệp tư nhân đóng góp gần 400.000 tỷ đồng, chiếm 39% tổng số nộp của bảng xếp hạng, chỉ thấp hơn khu vực doanh nghiệp nhà nước 4 điểm phần trăm.

Cơ cấu 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam năm 2025. Thiết kế có sự hỗ trợ của AI.

Đáng chú ý, Vingroup lần đầu đứng đầu bảng xếp hạng với số nộp ngân sách 148.773 tỷ đồng. Quy mô này tương đương khoảng 5,6% tổng thu ngân sách cả nước năm 2025, cho thấy một số doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã tích lũy được năng lực tài chính ở quy mô lớn, đủ khả năng tạo tác động đáng kể tới nguồn lực phát triển chung.

Đặt trong tương quan đầu tư, số nộp ngân sách của Vingroup cũng xấp xỉ tổng vốn đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh mà doanh nghiệp này đang triển khai. Một doanh nghiệp tư nhân vừa tạo nguồn thu lớn cho ngân sách, vừa có khả năng tham gia những dự án hạ tầng quy mô lớn cho thấy vị thế của khu vực này đã có sự thay đổi đáng kể.

Theo GS.TSKH. Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế và Chính trị thế giới, sự trưởng thành của khu vực tư nhân được phản ánh rõ qua mức đóng góp ngân sách ngày càng tăng. Tuy nhiên, theo ông, sức mạnh lớn hơn của doanh nghiệp tư nhân nằm ở lượng vốn được tái đầu tư vào nền kinh tế thông qua mở rộng sản xuất, phát triển công nghệ, nâng cao năng suất và tạo thêm việc làm.

Vai trò này thể hiện rõ trong cơ cấu đầu tư toàn xã hội. Trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội ước đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1% so với cùng kỳ. Trong đó, khu vực ngoài Nhà nước thực hiện 1.649,2 nghìn tỷ đồng, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, tăng 14% so với cùng kỳ năm trước.

Cơ cấu đầu tư toàn xã hội trong 9 tháng năm 2026. Thiết kế có sự hỗ trợ của AI.

Tỷ trọng hơn một nửa tổng vốn đầu tư cho thấy nguồn lực tư nhân đã trở thành một dòng vốn quan trọng của quá trình phát triển. Khi yêu cầu tăng trưởng tiếp tục được nâng lên, khả năng huy động và chuyển hóa nguồn lực từ doanh nghiệp, người dân và thị trường vốn sẽ quyết định đáng kể tới dư địa tăng trưởng trong những năm tới.

Cùng với sự gia tăng về quy mô, diện mạo của khu vực tư nhân cũng đang thay đổi. Việt Nam đã hình thành một số doanh nghiệp, tập đoàn tư nhân có thương hiệu, năng lực quản trị và khả năng tham gia những lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn, công nghệ cao như công nghiệp, hạ tầng, bán lẻ, dịch vụ, công nghệ. Một bộ phận doanh nghiệp đã từng bước mở rộng ra thị trường quốc tế, tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Sự chuyển động này cũng lý giải vì sao Nghị quyết số 68-NQ/TW xác định phát triển kinh tế tư nhân nhanh, bền vững, hiệu quả, chất lượng cao là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, đồng thời mang tính chiến lược lâu dài. Yêu cầu đặt ra hiện nay là tiếp tục phát huy tiềm năng, giải phóng sức sản xuất, khơi thông và sử dụng hiệu quả nguồn lực trong nhân dân để tạo thêm những động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Từ nguồn lực lớn đến năng lực tăng trưởng mới

Nguồn lực lớn chưa đồng nghĩa với khả năng tạo ra tốc độ tăng trưởng tương ứng. Khoảng cách từ tiềm lực tới tăng trưởng phụ thuộc vào khả năng kết nối, phân bổ, hấp thụ vốn cũng như sức mạnh của chính doanh nghiệp.

PGS.TS. Lê Quốc Lý, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, mục tiêu tăng trưởng 2 con số là đòi hỏi khách quan nếu Việt Nam muốn bứt khỏi bẫy thu nhập trung bình, nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu, củng cố năng lực cạnh tranh quốc gia. Yêu cầu mới đồng nghĩa với việc tư duy phát triển cần chuyển từ “duy trì tăng trưởng” sang “kiến tạo đột phá phát triển”.

Theo PGS.TS. Lê Quốc Lý, ba khu vực gồm kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài cần được đặt trong một chiến lược phát triển có tính cộng hưởng. Kinh tế nhà nước đảm nhiệm vai trò dẫn dắt, mở đường ở những lĩnh vực chiến lược; kinh tế tư nhân phát huy tính năng động trong tạo ra của cải, việc làm; khu vực FDI cần nâng chất lượng để tăng khả năng lan tỏa công nghệ, quản trị, kết nối chuỗi giá trị toàn cầu.

PGS.TS. Lê Quốc Lý, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

“Khi các khu vực có thể bổ trợ cho nhau, sức mạnh của nền kinh tế sẽ vượt khỏi tổng lượng vốn huy động đơn thuần. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng đưa vốn, công nghệ, lao động, đất đai, dữ liệu, tri thức kinh doanh tới những nơi sử dụng hiệu quả nhất, từ đó chuyển hóa thành năng suất cùng giá trị cao hơn”, PGS.TS. Lê Quốc Lý nhấn mạnh.

Với khu vực tư nhân, yêu cầu ấy càng cấp thiết. Doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược đầu tư dài hạn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo, tăng liên kết với doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nhà nước, các tập đoàn lớn để từng bước tham gia sâu vào mạng sản xuất, chuỗi cung ứng. Việc lựa chọn những thị trường ngách, đầu tư công nghệ để xác lập vị trí trong từng công đoạn cũng mở ra con đường để doanh nghiệp Việt nâng dần giá trị tạo ra.

TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội nhận định những định hướng mới đang tạo niềm tin chính sách rõ hơn cho cộng đồng doanh nghiệp. Từ góc độ khu vực tư nhân, đã xuất hiện chuyển động tích cực về tâm thế đầu tư, đổi mới quản trị, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ, tìm kiếm thị trường mới. Doanh nghiệp ngày càng được đặt vào vị trí động lực chiến lược của tăng trưởng.

Song để tiềm lực ấy thực sự tạo thành sức kéo đủ lớn cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số, bài toán phía trước còn rộng hơn câu chuyện khuyến khích doanh nghiệp bỏ thêm vốn. Theo TS. Mạc Quốc Anh, cần tạo được môi trường để vốn tư nhân muốn đi vào đầu tư dài hạn; những doanh nghiệp có năng lực có thể tiếp cận dự án lớn; doanh nghiệp nhỏ có cơ hội tham gia chuỗi của các tập đoàn; công nghệ được hấp thụ nhanh hơn; nguồn lực trong dân cư có thêm những kênh đi vào sản xuất, kinh doanh.

Ở chiều ngược lại, cộng đồng doanh nghiệp cũng đứng trước yêu cầu nâng chuẩn chính mình. Mục tiêu tăng trưởng cao mở ra thị trường, cơ hội đầu tư, dư địa kinh doanh lớn hơn, đồng thời đặt doanh nghiệp trước sức ép về năng suất, quản trị, công nghệ, nhân lực, năng lực cạnh tranh.

“Nguồn lực tư nhân chỉ có thể trở thành động lực tăng trưởng khi doanh nghiệp đủ khả năng tiếp nhận, sử dụng, nhân lên giá trị của nguồn lực đó”, TS. Mạc Quốc Anh khẳng định.

Bởi vậy, huy động nguồn lực kinh tế tư nhân cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số thực chất là một bài toán hai chiều: “mở đường để nguồn lực được đưa vào nền kinh tế, đồng thời nâng năng lực để doanh nghiệp sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn”. Khi dòng vốn gặp được cơ hội đầu tư, công nghệ gặp được doanh nghiệp có khả năng hấp thụ, doanh nghiệp trong nước kết nối được với những chuỗi giá trị lớn, tiềm lực tích tụ trong khu vực tư nhân mới có thể chuyển thành năng lực tăng trưởng thực sự.

Đó cũng là điểm khởi đầu cho một yêu cầu lớn hơn trong giai đoạn 2026-2030 là huy động nguồn lực phải gắn với hiệu quả phân bổ, đầu tư phải tạo thêm năng lực sản xuất, tăng trưởng phải được nâng đỡ bằng năng suất cùng sức cạnh tranh. Trong hành trình hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số, khu vực kinh tế tư nhân vừa là một nguồn lực cần được khơi dậy, vừa là lực lượng cần được tạo điều kiện để vươn lên mạnh hơn.

(Còn tiếp)