34 dự án khởi nghiệp xanh tìm hướng đi mới từ nông sản bản địa và phụ phẩm

Sản phẩm của các dự án khởi nghiệp xanh thu hút sự quan tâm của khách trong và ngoài nước. Ảnh: T.H

Ngày 31/10 và 1/11/2026, tại Hội trường Thống Nhất TP. Hồ Chí Minh, vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 - năm 2026 do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao phối hợp cùng Công ty Cổ phần Vinamit, Tập đoàn Trung Nguyên Legend, Công ty TNHH Cỏ May Sa Đéc, Mạng lưới Khởi nghiệp Xanh cùng các đơn vị đồng hành tổ chức diễn ra với sự tham gia của 34 dự án đến từ 18 tỉnh, thành phố.

Nâng giá trị nông sản từ lợi thế bản địa

Trong 34 dự án vào chung kết, miền Bắc có 9 dự án, miền Trung - Tây Nguyên có 10 dự án và miền Nam có 15 dự án. Các mô hình thể hiện sự đa dạng về nguồn nguyên liệu, cách tiếp cận thị trường và giải pháp kinh doanh, trong đó nổi bật là hướng chế biến nông sản, thực phẩm để gia tăng giá trị.

Nhiều dự án lựa chọn khai thác nguyên liệu địa phương như thốt nốt tươi đóng lon, bơ hạt điều Thuận Thiên, Magic Banana, mứt me Kim Anh, đa dạng hóa sản phẩm từ cây chè gay, mứt chanh dây sấy dẻo và nước cốt chanh dây mật ong rừng,...

Điểm chung của các mô hình là đưa nguyên liệu bản địa vào chế biến, hoàn thiện sản phẩm và xây dựng thương hiệu, thay vì chỉ tiêu thụ nguyên liệu thô. Qua đó, mở rộng khả năng bảo quản, phân phối và tiếp cận những nhóm khách hàng mới.

Đáng chú ý, dự án “Đa dạng hóa sản phẩm từ cây chè gáy” của thí sinh Lê Thảo My (Nghệ An) hướng đến phục hồi giống chè bản địa tại thôn Cao Sơn, xã Y Xuân.

Đại diện các dự án khởi nghiệp xanh vào vòng chung kết. Ảnh: T.H

Trước đây, người dân chủ yếu thu hái cành chè bán thô với giá thấp, khiến nhiều vườn chè bị bỏ hoang. Sau 3 năm triển khai, dự án đã phục hồi vùng chè theo hướng hữu cơ, liên kết với 11 hộ dân trên diện tích 10 ha.

Thay vì thu hái cành, dự án chuyển sang thu hái búp, chế biến thành các dòng lục trà, hồng trà, bạch trà và matcha; đồng thời phát triển dịch vụ tiệc trà văn hóa, workshop trải nghiệm nghệ thuật pha trà.

Trong 10 tháng năm 2026, doanh số bán thử nghiệm đạt 568 triệu đồng, tỷ lệ khách hàng mua lại khoảng 50%. Theo tính toán của nhóm, mô hình có thể giúp thu nhập người trồng chè tăng khoảng 4,5-5 lần so với phương thức thu hái cành truyền thống. Giá thu mua búp tươi ở mức 30.000 đồng/kg, biên lợi nhuận chế biến khoảng 80%.

Biến phụ phẩm thành tài nguyên, ứng dụng công nghệ xanh

Đáng chú ý, một số dự án nổi bật với việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, tái sử dụng vật liệu và phát triển giải pháp giảm chất thải.

Trong nhóm này, Coffeenergy phát triển ý tưởng pin từ bã cà phê; dự án tận dụng vỏ sầu riêng để sản xuất than sinh học, giấm gỗ và phân bón hữu cơ; lưới xanh hướng đến tái sử dụng lưới đánh cá. Bên cạnh đó còn có BioWraps Solutions, DMCBiochar với công nghệ nhiệt phân gián tiếp tuần hoàn chuyển hóa phụ phẩm nông nghiệp thành Biochar và GreenLayer Materials sử dụng bột vỏ dừa.

Các mô hình cho thấy phụ phẩm không chỉ là chất thải cần xử lý mà còn có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho những chuỗi sản xuất mới. Tuy nhiên, để thương mại hóa hiệu quả, các dự án cần bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng sản phẩm, chi phí thu gom, vận chuyển và khả năng vận hành ở quy mô lớn.

Ở nhóm công nghệ và nền tảng số, EA Agri phát triển hệ sinh thái nông nghiệp thông minh; Chợ Cà Phê xây dựng nền tảng hạ tầng số; Creain hướng đến mô hình nền tảng kinh tế sáng tạo; VA ECO ROASTERY phát triển giải pháp rang cà phê thông minh, phát thải thấp.

Những dự án này mở rộng phạm vi khởi nghiệp xanh từ phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường sang ứng dụng công nghệ trong tổ chức sản xuất, kết nối thị trường và nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu. Khả năng giải quyết nhu cầu thực tế, thu hút người dùng, kiểm soát chi phí và tạo doanh thu sẽ quyết định khả năng phát triển của các mô hình.

Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao trao Thư cảm ơn các doanh nghiệp tham gia chương trình. Ảnh: T.H

Đồng hành cùng các dự án, bà Vũ Kim Anh, Phó Giám đốc BSA, phụ trách Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh cho biết, Trung tâm BSA tổ chức nhiều chương trình tập huấn, tọa đàm và khóa học chuyên đề về phát triển sản phẩm, thiết kế bao bì, truyền thông số, mở rộng thị trường; đồng thời triển khai các chương trình xúc tiến, tạo cơ hội cho doanh nghiệp khởi nghiệp bán hàng và tiếp cận người tiêu dùng.

Thông qua các hoạt động này, các dự án từng bước hoàn thiện sản phẩm, nâng cao năng lực kinh doanh, kết nối chuyên gia và doanh nghiệp, tạo thêm cơ hội đưa sản phẩm ra thị trường.

Từ lợi thế nguyên liệu bản địa, giải pháp môi trường đến ứng dụng công nghệ, điểm chung của các dự án khởi nghiệp xanh là nỗ lực chuyển hóa tài nguyên và ý tưởng thành giá trị kinh tế. Khả năng thương mại hóa, tổ chức sản xuất và xây dựng thị trường sẽ là yếu tố quyết định sức sống lâu dài của mỗi mô hình.