 |
| Sản phẩm của các dự án khởi nghiệp xanh. Ảnh: T.H |
Từ thứ bỏ đi thành nguyên liệu mới
Vòng bán kết thứ ba và cũng là vòng bán kết cuối cùng của Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026 diễn ra trong hai ngày 19 và 20/9/2026, tại TP. Hồ Chí Minh đã quy tụ 39 ý tưởng, dự án đến từ 8 tỉnh, thành phố gồm An Giang, Cà Mau, Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, TP. Cần Thơ, TP. Hồ Chí Minh và Vĩnh Long.
Trước đó, các vòng bán kết khu vực phía Bắc và khu vực Miền Trung – Tây Nguyên được tổ chức tại Hà Nội và Đắk Lắk đã lựa chọn 19 ý tưởng, dự án của hai bảng A và B vào Chung kết.
Điểm nhấn tại vòng bán kết TP. Hồ Chí Minh là các dự án đã xây dựng chiến lược chế biến từ nguyên liệu vốn được xem là bỏ đi để tìm cách tạo thêm giá trị.
Chẳng hạn, dự án Nấm rơm Luân Nhàn. Dự án xây dựng mô hình trồng nấm rơm theo hướng tuần hoàn, sau đó tận dụng bã rơm để nuôi trùn quế, tạo phân hữu cơ và sinh khối phục vụ rau màu. Phần tàn dư thực vật tiếp tục được ủ và trả lại đất. Các rơm rạ sau thu hoạch không kết thúc ở cánh đồng mà tiếp tục được tái sử dụng.
Một hướng tiếp cận khác xuất hiện ở Áo giáp hạt giống. Rơm rạ và bã cà phê được sử dụng cùng nấm Trichoderma và keo hữu cơ lên men để tạo lớp bao quanh hạt giống. Sản phẩm hướng đến việc bảo vệ hạt trong quá trình bảo quản, hỗ trợ cây phát triển sau khi gieo và mở ra khả năng ứng dụng trong trồng rừng, phục hồi rừng và nông nghiệp.
Tư duy tương tự xuất hiện ở dự án Senlution, với vật liệu cách nhiệt sinh học từ thân sen; S2M Mango Vegan Leather, phát triển vật liệu da sinh học từ vỏ xoài; hay dự án sản xuất vật liệu và sản phẩm gia dụng từ trấu.
 |
| Các dự án tham dự vòng thi bán kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026. Ảnh: BTC |
Có dự án đi thẳng vào bài toán rác thải, như CirBE, định hướng xây dựng hạ tầng xử lý chất thải sinh học theo mô hình tuần hoàn. Dự án hướng tới xử lý rác mà không đốt, không chôn lấp, sau đó tạo ra nhiều dòng sản phẩm như mùn hữu cơ, nhiên liệu rắn thu hồi, hạt nhựa tái chế và chế phẩm vi sinh.
Theo bà Vũ Kim Anh, Phó Giám đốc Trung tâm BSA, phụ trách chương trình Khởi nghiệp Xanh, qua các vòng bán kết, Hội đồng Ban giám khảo đánh giá cao nhiều dự án ở miền núi, miền biển khi biết tận dụng tài nguyên bản địa, phụ phẩm nông nghiệp, ngư nghiệp để tạo ra sản phẩm có tính ứng dụng và khả năng thương mại hóa.
Một số dự án đồng thời quan tâm đến bảo vệ môi trường và tạo cơ hội cho các nhóm yếu thế như trẻ em, người khuyết tật, phụ nữ nông thôn. Những tín hiệu này cho thấy tư duy của người khởi nghiệp đang thay đổi, từ việc tìm một sản phẩm để bán sang tìm một vấn đề của cộng đồng để giải quyết bằng một mô hình kinh doanh có khả năng tồn tại.
Chế biến sâu, đưa sản phẩm ra thị trường
Theo ban tổ chức, ngoài các dự án trên, một nhóm dự án khác thể hiện hướng đi từ tài nguyên bản địa đến sản phẩm chế biến sâu, không dừng ở bán nguyên liệu thô.
Điển hình có dự án Nông nghiệp tái sinh – Nâng tầm giá trị hạt gạo Việt của Đồng Tháp bắt đầu từ bài toán rơm rạ sau thu hoạch, phân bò và sức ép lên đất canh tác. Dự án thiết kế chuỗi rơm rạ, phân bò thành phân hữu cơ vi sinh, đưa trở lại đồng ruộng để sản xuất lúa, sau đó tiếp tục chế biến hạt gạo thành cơm ăn liền. Công nghệ tiệt trùng Retort được tính đến để kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm ở nhiệt độ thường.
Tại An Giang, dự án Thốt nốt tươi đóng lon lựa chọn từ sản phẩm gắn với đời sống của đồng bào Khmer để phát triển thành sản phẩm chế biến và đóng lon, hướng tới thị trường đô thị, hệ thống F&B và các kênh phân phối hiện đại.
Tận dụng nguyên liệu sẵn có tại địa phương, dự án Cốt lẩu mắm VK đã sử dụng mắm cá linh An Giang và mắm cá phi Cà Mau làm nguyên liệu để tạo ra dạng cốt mắm cô đặc, rút ngắn thời gian chế biến món ăn đặc trưng Nam Bộ.
Công nghệ cũng được đưa vào những bài toán cụ thể trong từng dự án. EaAgri sử dụng AI để nhận diện dấu hiệu bệnh trên cây sầu riêng từ hình ảnh, kết hợp dữ liệu về vườn và nhật ký nông vụ để đưa ra khuyến nghị. Dự án đã có ứng dụng trên Google Play và ghi nhận những giao dịch thanh toán đầu tiên, đồng thời triển khai thử nghiệm với đại lý vật tư nông nghiệp và hợp tác xã.
 |
| Các Startup tham quan, chia sẻ các gian hàng giới thiệu sản phẩm Khởi nghiệp xanh. Ảnh: T.H |
Trong khi đó, Sen Bảo phát triển màng bọc thực phẩm sinh học từ phụ phẩm sen, kết hợp vật liệu bảo quản với cơ chế chỉ thị màu nhằm cảnh báo sự thay đổi của thực phẩm. Polyterra nghiên cứu bột tách kính sinh học từ gáo dừa và bột gỗ, hướng tới thay thế một loại vật liệu có nguồn gốc hóa dầu trong ngành kính.
Theo ban tổ chức, xuyên suốt các vòng bán kết Khởi nghiệp Xanh năm nay, yếu tố xã hội xuất hiện ngày càng rõ trong mô hình kinh doanh.
Một số dự án còn gắn sản phẩm với tạo sinh kế cho cộng đồng. Handmade với NaNi sử dụng nguồn vải deadstock để tạo ra các sản phẩm thời trang, phụ kiện và quà tặng doanh nghiệp; đồng thời tổ chức sản xuất theo hướng tạo sinh kế cho phụ nữ nội trợ, người khuyết tật và những lao động yếu thế tại địa phương.
Hàng thủ công mỹ nghệ dừa gia dụng tận dụng thân dừa già sau tái canh để làm đồ gia dụng, đồng thời liên kết gia công với các hộ gia đình làng nghề, tạo thêm thu nhập cho phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn và người khuyết tật nông thôn...
Các dự án khởi nghiệp được đầu tư phát triển, kỳ vọng không chỉ tăng giá trị cho các sản phẩm nông nghiệp, mà còn góp phần bảo vệ môi trường, tạo việc làm...
