Mở dư địa mới cho thương mại biên giới Việt Nam - Lào - Trung Quốc

Các đại biểu tham quan gian hàng trong khuôn khổ Hội nghị “Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc năm 2026”. Ảnh: Cục Xúc tiến thương mại

Phát huy lợi thế cửa khẩu, khơi thông dòng chảy hàng hóa

Ngày 18/9/2026, tại tỉnh Điện Biên, Bộ Công Thương phối hợp với UBND tỉnh Điện Biên tổ chức Hội nghị “Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc năm 2026” với chủ đề “Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc”.

Phát biểu chào mừng, ông Lò Văn Cương, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên nhấn mạnh, khu vực miền Bắc có vị trí địa kinh tế quan trọng, là đầu mối giao thông, cửa ngõ giao thương của Việt Nam với Trung Quốc, Lào và các thị trường trong khu vực. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của khu vực phía Bắc đạt trên 380 tỷ USD, chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước.

Khu vực này có nhiều tiềm năng phát triển sản xuất, công nghiệp, chế biến, năng lượng, dịch vụ, du lịch và xuất nhập khẩu. Nhiều địa phương đã hình thành các khu, cụm công nghiệp, vùng sản xuất chuyên canh và chuỗi sản xuất với các nhóm hàng đa dạng như điện tử, chế tạo máy, may mặc, nông, lâm sản, thủ công mỹ nghệ và các sản phẩm truyền thống.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên cho rằng, bên cạnh những kết quả đạt được, một số tiềm năng, lợi thế, nhất là tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc, vẫn chưa được khai thác tương xứng. Hạ tầng kinh tế, giao thông kết nối còn khó khăn; việc ứng dụng chuyển đổi số, tăng trưởng xanh trong phát triển kinh tế cần tiếp tục được đẩy mạnh.

Do đó, việc tăng cường kết nối giao thương giữa miền Bắc Việt Nam với các tỉnh Bắc Lào và các tỉnh của Trung Quốc có ý nghĩa quan trọng, vừa khai thác hiệu quả hơn tiềm năng, lợi thế của các địa phương, vừa góp phần xây dựng khu vực biên giới hòa bình, ổn định và phát triển.

Là địa phương có trên 455 km đường biên giới tiếp giáp với cả Lào và Trung Quốc, Điện Biên có vị trí đặc thù trong kết nối thương mại khu vực. Tỉnh có Cửa khẩu quốc tế Tây Trang, Cửa khẩu quốc gia Huổi Puốc, Cửa khẩu phụ Si Pa Phìn kết nối với Lào và cửa khẩu A Pa Chải - Long Phú kết nối với tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Cùng với đó, Cảng hàng không Điện Biên đã được nâng cấp, mở rộng, đang khai thác các tuyến bay kết nối với Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tạo thêm điều kiện phát triển giao thương, dịch vụ và du lịch.

Theo lãnh đạo tỉnh Điện Biên, những lợi thế về vị trí địa lý, hệ thống cửa khẩu và hạ tầng giao thông tạo cơ sở để tỉnh phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại biên giới, dịch vụ logistics và hình thành các tuyến lưu chuyển hàng hóa liên vùng, xuyên biên giới.

Việc từng bước hoàn thiện các tuyến giao thông đối ngoại, trong đó có tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang và các tuyến kết nối đến cửa khẩu, được kỳ vọng góp phần giảm khoảng cách, thời gian và chi phí vận chuyển hàng hóa, tạo điều kiện thu hút đầu tư vào kho bãi, logistics, chế biến, phân phối và các dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu.

Cùng với phát triển hạ tầng, Điện Biên định hướng gắn thương mại biên giới và xuất nhập khẩu với phát triển vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số, thương mại xanh và logistics. Các sản phẩm có tiềm năng như cà phê, chè, mắc ca, gạo Điện Biên, cao su và các sản phẩm OCOP được xác định là nguồn hàng quan trọng phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.

Từ nay đến năm 2030, tỉnh tập trung đẩy nhanh các dự án hạ tầng giao thông đối ngoại, nâng cấp hạ tầng cửa khẩu; thu hút đầu tư phát triển sản xuất hàng hóa tập trung, bền vững; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh; đồng thời tiếp tục cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút đầu tư.

Đưa số hóa và xanh hóa vào từng mắt xích chuỗi cung ứng

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương cho rằng, thương mại quốc tế đang trải qua quá trình chuyển đổi sâu sắc. Sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng cùng những yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, phát triển bền vững, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn đang tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu.

“Chuyển đổi số và thương mại xanh không còn là lựa chọn mang tính xu hướng, mà đang trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp và của từng địa phương”, ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh.

Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại cho rằng, đối với hoạt động giao thương biên mậu, việc hiện đại hóa logistics cửa khẩu, phát triển cửa khẩu thông minh, áp dụng thương mại điện tử xuyên biên giới và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn là những yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu chi phí và xây dựng chuỗi giá trị bền vững.

Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương cho rằng, thương mại quốc tế đang trải qua quá trình chuyển đổi sâu sắc. Ảnh: Cục Xúc tiến thương mại

Tại hội nghị, các đại biểu đã tập trung trao đổi về hành lang kinh tế và logistics xanh; kết nối hạ tầng logistics, kho ngoại quan, vận tải đa phương thức; chuyển đổi số trong quản lý cửa khẩu; hải quan số, chứng từ điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt; thương mại điện tử xuyên biên giới, truy xuất nguồn gốc và marketing số quốc tế.

Các đại biểu đến từ Việt Nam, Lào và Trung Quốc cũng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, nhu cầu hợp tác và những giải pháp nhằm tăng cường kết nối, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa qua biên giới.

Đáng chú ý, từ góc độ phát triển dài hạn, Bộ Công Thương đặt vấn đề chuyển cách tiếp cận từ tập trung vào lưu lượng hàng hóa qua cửa khẩu sang phát triển toàn bộ hệ sinh thái thương mại phía sau cửa khẩu.

“Muốn thúc đẩy thương mại biên giới phát triển bền vững, chúng ta không thể chỉ tập trung vào lưu lượng hàng hóa qua cửa khẩu, mà phải quan tâm đến toàn bộ hệ sinh thái phía sau cửa khẩu”, ông Vũ Bá Phú nêu rõ.

Hệ sinh thái này bao gồm vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến, tiêu chuẩn chất lượng, thương hiệu, logistics, kho bãi, cửa khẩu, dữ liệu, thương mại điện tử và thị trường tiêu thụ.

Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương đề nghị các địa phương tăng cường liên kết vùng, liên kết địa phương và doanh nghiệp; nâng cao năng lực hoạt động cửa khẩu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong thương mại biên giới; nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng của hàng hóa xuất khẩu; đồng thời chủ động chuyển đổi xanh và phát triển logistics xanh.

Đối với Điện Biên, ông Vũ Bá Phú đề nghị tỉnh tiếp tục phát huy lợi thế của các cửa khẩu Tây Trang, Huổi Puốc và A Pa Chải; tăng cường kết nối với các địa phương của Lào, Trung Quốc và các tỉnh trong vùng Tây Bắc.

“Điện Biên không chỉ cần xác định mình là địa phương có cửa khẩu, mà cần hướng tới trở thành địa phương kết nối các dòng chảy thương mại, dịch vụ và du lịch xuyên biên giới”, ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh.

Một nội dung quan trọng khác của hội nghị là tạo không gian để doanh nghiệp Việt Nam, Lào và Trung Quốc trực tiếp trao đổi về nhu cầu thị trường, kinh nghiệm sản xuất, kinh doanh và cơ hội hợp tác. Khu vực trưng bày sản phẩm tại Hội nghị giới thiệu các sản phẩm tiêu biểu, sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu của các địa phương, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp xúc, tìm hiểu đối tác, quảng bá sản phẩm và mở rộng giao thương.

Phát biểu kết luận, ông Vũ Bá Phú cho rằng kết quả của Hội nghị cần được thể hiện bằng những quan hệ hợp tác cụ thể sau sự kiện. Doanh nghiệp ba nước cần tiếp tục duy trì kết nối, tăng cường trao đổi thông tin thị trường, tìm kiếm cơ hội hợp tác đầu tư, liên doanh, liên kết sản xuất và phân phối, từng bước chuyển từ quan hệ mua - bán đơn thuần sang hợp tác dài hạn trong chuỗi giá trị.

Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, cơ quan xúc tiến thương mại và hiệp hội ngành hàng đổi mới phương thức hỗ trợ doanh nghiệp, lấy nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và yêu cầu của thị trường làm trung tâm.

Hội nghị Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc năm 2026 qua đó mở thêm không gian kết nối giữa cơ quan quản lý, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam - Lào - Trung Quốc; góp phần thúc đẩy thương mại biên giới theo hướng hiện đại, số hóa và xanh hơn, đồng thời tạo thêm cơ hội hợp tác, đầu tư và phát triển chuỗi cung ứng xuyên biên giới trong khu vực.