Nông nghiệp mở động lực tăng trưởng mới

Những năm qua, nông nghiệp được xem là “bệ đỡ” của nền kinh tế nhờ vai trò bảo đảm an ninh lương thực. (Ảnh có sự hỗ trợ của AI)

Từ “bệ đỡ” sang động lực tăng trưởng

Những năm qua, nông nghiệp được xem là “bệ đỡ” của nền kinh tế nhờ vai trò bảo đảm an ninh lương thực, tạo việc làm và duy trì ổn định kinh tế - xã hội. Song với yêu cầu tăng trưởng ngày càng cao, ngành nông nghiệp không chỉ sản xuất đủ còn phải tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị, đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và đóng góp lớn hơn cho tăng trưởng.

Giai đoạn 2021-2025 cho thấy nền tảng chuyển đổi đã được củng cố. Năm 2025, GDP toàn ngành tăng khoảng 4%, cao hơn mục tiêu 2,5-3%/năm. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tăng bình quân 10,5%/năm, vượt hơn hai lần mục tiêu ban đầu. Kết quả này cho thấy việc chuyển đổi đã đưa ngành nông nghiệp không chỉ bảo đảm nhu cầu trong nước mà còn đóng góp đáng kể vào thương mại và tăng trưởng của nền kinh tế.

Đáng chú ý, hiệu quả nông nghiệp đang lan tỏa tới khu vực nông thôn. Thu nhập bình quân của người dân nông thôn năm 2025 đạt khoảng 59 triệu đồng, tăng gần 1,5 lần so với năm 2020. Sự chuyển dịch này gắn với phát triển sản xuất hàng hóa, ngành nghề nông thôn và liên kết giữa nông dân, hợp tác xã với doanh nghiệp.

Trong chuyển dịch, lợi thế cạnh tranh của nông nghiệp chuyển từ tài nguyên và lao động sang chất lượng, công nghệ, thương hiệu và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn. Thực tế chứng minh, ngành lúa gạo, cà phê, hạt tiêu, hạt điều, trái cây và nhiều ngành hàng đã khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Điều này khẳng định dư địa tăng trưởng của nông nghiệp nằm nhiều hơn ở giá trị gia tăng thay vì chỉ gia tăng sản lượng đơn thuần.

Trong lâm nghiệp, Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới về xuất khẩu lâm sản, thứ 2 châu Á và dẫn đầu Đông Nam Á; Có được vị trí này một phần nhờ sản phẩm đồ gỗ đã được mở rộng tới nhiều quốc gia. Hiện sản phẩm đồ gỗ của Việt Nam đang có mặt tại hơn 140 quốc gia. Đặc biệt, những năm gần đây tín chỉ carbon rừng ngày càng được quan tâm. Năm 2025 đã có 10,3 triệu tín chỉ carbon rừng được bán. Điều này đã mở ra hướng phát triển kinh tế mới trong khai thác từ rừng.và gắn tăng trưởng với mục tiêu giảm phát thải.

Nâng năng suất, gia tăng giá trị để tạo dư địa tăng trưởng

Bước vào giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số điều này đặt ra yêu cầu ngành nông nghiệp chuyển đổi mô hình tăng trưởng trở nên cấp thiết hơn. Trong bối cảnh hiện nay khi đất đai, lao động và tài nguyên có giới hạn nếu nông nghiệp tiếp tục phát triển dựa vào mở rộng quy mô gia tăng sản lượng sẽ khó tạo được bứt phá. Theo các chuyên gia, nông nghiệp cần chú trọng gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị để đạt được giá trị này ngành cần đẩy mạnh hơn nữa trong việc nâng cao năng suất, ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chế biến chế biến sâu, đa dạng hóa mở rộng thị trường và nâng cao tổ chức lại chuỗi giá trị.

Sầu riêng một trong những mặt hàng đem lại giá trị xuát khẩu cao, gia tăng giá trị cho doanh nghiệp và người trồng.

Trong kế hoạch phát triển, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GDP khoảng 3,6-4%/năm; thu nhập cư dân nông thôn tăng gấp 2,5-3 lần so với năm 2020 và tỷ lệ che phủ rừng duy trì ở mức 42%. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, trọng tâm không chỉ là tăng sản lượng mà phải nâng hiệu quả của từng đơn vị đất đai, lao động và vốn đầu tư, đồng thời tổ chức lại sản xuất theo vùng chuyên canh, gắn với địa lý, truy xuất nguồn gốc và xây dựng mã số vùng trồng, vùng nuôi ... đáp ứng yêu cầu thị trường, thực hiện chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm theo hướng xanh, ít phát thải và bền vững .

Từ yêu cầu phát triển, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp thông minh và sản xuất phát thải thấp ngày càng được chú trọng. Công nghệ số, AI, IoT, dữ liệu sản xuất và truy xuất nguồn gốc có thể nâng năng lực dự báo, kiểm soát chất lượng, tối ưu đầu vào và kết nối cung - cầu. Khi dữ liệu được liên thông từ vùng nguyên liệu đến nhà máy và thị trường, khả năng quản trị chuỗi được nâng lên, giảm rủi ro và tăng tính minh bạch của sản phẩm.

Bên canh việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chế biến sâu cũng được đánh giá là một trong những khâu có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm. Việc xuất khẩu nguyên liệu giúp mở rộng thị trường song khó tạo ra giá trị tối đa nếu thiếu thương hiệu và sản phẩm chế biến. Do đó, tăng tỷ trọng chế biến sâu sẽ giúp kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng hóa sản phẩm, tiếp cận phân khúc giá trị cao và giảm phụ thuộc vào biến động giá nguyên liệu. Mặt khác, trong quá trình chuyển đổi này cững tạo thêm việc làm, hoạt động công nghiệp và dịch vụ logistics tại khu vực nông thôn.

Việc tận dụng hiệu quả các ưu đãi từ Hiệp định FTA mang lại sẽ giúp các mặt hàng nông nghiệp nâng sức cạnh tranh, mở rộng thị trường cho nông sản Việt Nam, khi những ưu đãi thuế quan trở thành lợi thế các sản phẩm nông sản Việt đã đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Điều này cho thấy việc tận dụng hiệu quả các FTA sẽ đồng nghĩa với nâng cấp năng lực sản xuất, quản trị và tiêu chuẩn hóa toàn bộ chuỗi giá trị.

Trong dài hạn, mục tiêu đến năm 2050 đặt ra xây dựng Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có nền nông nghiệp hàng đầu thế giới, đồng thời hình thành khu vực nông thôn văn minh, xanh, sạch và đáng sống. Để đạt mục tiêu này, ngành nông nghiệp cần tiếp tục chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào khai thác nguồn lực sang nâng cao năng suất, ứng dụng khoa học công nghệ và tạo giá trị gia tăng.

Với việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng, mở ra động lực tăng trưởng mới trong nông nghiệp không chỉ làm thay đổi một ngành kinh tế đó còn là một phần trong quá trình tái cấu trúc động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Nông nghiệp với năng suất được nâng lên, chế biến sâu phát triển, công nghệ được ứng dụng rộng hơn và thị trường được khai thác hiệu quả, điều này có thể tạo thêm giá trị, nâng thu nhập cho người nông dân, nông thôn và đóng góp bền vững hơn vào mục tiêu tăng trưởng giai đoạn 2026-2030. Từ những thay đổi trong sản xuất, ngành nông nghiệp tiếp tục trở thành trụ đỡ của nền kinh tế, đảm bảo an ninh năng lượng.