Quảng Ninh đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, tạo động lực tăng trưởng mới

Quảng Ninh đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, tạo động lực tăng trưởng mới.

Mang lại nguồn thu quan trọng cho địa phương

Phát triển công nghiệp văn hóa đang trở thành xu hướng quan trọng đối với những địa phương sở hữu nguồn tài nguyên di sản và du lịch phong phú. Tại Quảng Ninh, phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ là câu chuyện bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống mà còn là bước chuyển trong tư duy phát triển, từ khai thác tài nguyên sẵn có sang kiến tạo những sản phẩm sáng tạo có khả năng tạo doanh thu, việc làm và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Nghị quyết số 30-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định mục tiêu phát triển Quảng Ninh trở thành trung tâm du lịch kết nối khu vực và thế giới, trung tâm công nghiệp văn hóa và du lịch biển đảo đẳng cấp. Chương trình hành động của tỉnh thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cũng đặt mục tiêu xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh, gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm và kinh tế đô thị.

Những định hướng này đang tạo cơ sở để Quảng Ninh từng bước hình thành một hệ sinh thái kinh tế văn hóa, trong đó di sản là nền tảng, sáng tạo là động lực và công nghệ là công cụ mở rộng giá trị. Nếu trước đây sức hấp dẫn của tỉnh Quảng Ninh chủ yếu được tạo nên bởi cảnh quan thiên nhiên và hệ thống di tích, thì hiện nay các sản phẩm nghệ thuật, trải nghiệm văn hóa và dịch vụ giải trí đang trở thành những yếu tố mới giúp gia tăng sức cạnh tranh của điểm đến.

Quảng Ninh sở hữu hệ thống di sản phong phú và độc đáo bậc nhất cả nước. Vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới; cùng với đó là các giá trị văn hóa, lịch sử tại Yên Tử, khu di tích nhà Trần, Bạch Đằng và nhiều lễ hội, nghệ thuật dân gian, tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống.

Đặc biệt, sự giao thoa của nhiều cộng đồng dân tộc đã tạo cho Quảng Ninh một không gian văn hóa đa dạng. Lễ cấp sắc của người Dao, nghi lễ then cổ của người Tày, lễ hội Soóng cọ, lễ cầu mùa của người Sán Chỉ cùng nhiều phong tục, tập quán và tri thức bản địa là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch cộng đồng và trải nghiệm.

Điểm khác biệt của công nghiệp văn hóa nằm ở khả năng tạo thêm giá trị từ những nguồn lực đã có. Một di sản không chỉ phục vụ tham quan mà có thể trở thành chất liệu cho nghệ thuật biểu diễn, phim ảnh, thiết kế, sản phẩm lưu niệm, ẩm thực, lễ hội, nội dung số và các chương trình trải nghiệm. Khi được tổ chức thành sản phẩm chuyên nghiệp, cùng một nguồn tài nguyên có thể tạo ra nhiều tầng giá trị và mở rộng chuỗi dịch vụ đi kèm.

Quảng Ninh đang từng bước thể hiện hướng đi này thông qua việc phát triển các chương trình nghệ thuật và giải trí quy mô lớn. Các concert được tổ chức tại địa phương dần trở thành một sản phẩm thu hút du khách, đưa nghệ thuật biểu diễn từ hoạt động văn hóa đơn thuần trở thành một cấu phần của kinh tế du lịch.

Cùng với concert, nhiều chương trình nghệ thuật đường phố được tổ chức tại Bãi Cháy, khu phố đi bộ, trên du thuyền và các không gian du lịch. Đáng chú ý, show diễn thực cảnh “Đi tìm dấu ngọc” kết hợp văn hóa bản địa với công nghệ âm thanh, ánh sáng và trình diễn đa phương tiện đã tạo ra trải nghiệm đa giác quan cho du khách.

Sự xuất hiện của những sản phẩm này cho thấy Quảng Ninh đang chuyển dần từ cạnh tranh bằng tài nguyên sang cạnh tranh bằng trải nghiệm và sức sáng tạo. Đây là bước chuyển quan trọng trong bối cảnh các điểm đến ngày càng cạnh tranh gay gắt, cảnh quan đẹp có thể tạo sức hút ban đầu nhưng những sản phẩm đặc trưng, có nội dung và dấu ấn sáng tạo sẽ quyết định khả năng giữ chân du khách.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ninh, doanh thu từ nghệ thuật biểu diễn của tỉnh tăng từ khoảng 1,5 tỷ đồng năm 2019 lên gần 16 tỷ đồng năm 2023. Năm 2025, toàn tỉnh tổ chức và phê duyệt hơn 220 chương trình biểu diễn nghệ thuật, thu hút khoảng 680.000 lượt người tham dự. Một số mô hình như âm nhạc trên du thuyền, nghệ thuật đường phố, lễ hội ánh sáng và trình diễn thực cảnh đang từng bước được thương mại hóa và gắn với phát triển kinh tế ban đêm.

Hiệu ứng từ việc phát triển sản phẩm văn hóa cũng thể hiện rõ qua hoạt động du lịch. Trong 7 tháng năm 2026, lượng khách tham quan Vịnh Hạ Long đạt trên 2,13 triệu lượt; cụm di tích Yên Tử, Bạch Đằng, nhà Trần đạt trên 2 triệu lượt. Năm 2025, du lịch đóng góp khoảng 10,46% GRDP của tỉnh. Những kết quả này cho thấy di sản đã và đang vượt khỏi phạm vi một nguồn tài nguyên tham quan để trở thành một phần quan trọng trong cấu trúc kinh tế địa phương.

Bên cạnh đó, Quảng Ninh từng bước số hóa hồ sơ di sản, hiện vật bảo tàng, triển khai bản đồ số du lịch, hệ thống vé điện tử và ứng dụng VR, AR, 3D mapping trong trưng bày, trình diễn. Ứng dụng công nghệ đã làm thay đổi cách thức bảo tồn, quảng bá và tiếp cận di sản, đồng thời tạo điều kiện hình thành những sản phẩm văn hóa số và mô hình kinh tế trải nghiệm mới.

Đạt được những kết quả ban đầu , song sức cạnh tranh của ngành Công nghiệp văn hóa vẫn còn khoảng cách. Trong đó, thách thức lớn nhất là để tạo ra những sản phẩm có chất lượng ổn định, có khả năng đổi mới và xây dựng thương hiệu dài hạn. Theo các chuyên gia, một chương trình biểu diễn có thể thu hút đông khách trong một thời điểm, nhưng để trở thành sản phẩm văn hóa có giá trị bền vững đòi hỏi phải được đầu tư về nội dung, công nghệ, nghệ thuật, quản trị và mô hình kinh doanh.

Phát triển kinh tế di sản, sản phẩm du lịch đêm và công nghiệp văn hóa

Hiện, Quảng Ninh đang tập trung xây dựng Đề án phát triển kinh tế di sản, sản phẩm du lịch đêm và công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đề án đặt mục tiêu đưa kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch đêm trở thành những trục động lực tăng trưởng mới, góp phần định vị Quảng Ninh là trung tâm văn hóa, nghệ thuật cấp vùng và điểm đến hàng đầu châu Á về du lịch di sản và kinh tế ban đêm.

Đến năm 2030, công nghiệp văn hóa sẽ đóng góp trực tiếp từ 5-7% GRDP của tỉnh và hình thành 1-2 khu, tổ hợp công nghiệp văn hóa - sáng tạo - giải trí quy mô lớn, gắn với không gian ven biển và các khu di sản. Các lĩnh vực có lợi thế được ưu tiên gồm du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, du lịch đêm, văn hóa ẩm thực và tổ chức sự kiện.

Để đạt được mục tiêu này, nguồn nhân lực sẽ là một trong những yếu tố quyết định. Công nghiệp văn hóa cần đội ngũ nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà thiết kế, chuyên gia công nghệ, quản lý, truyền thông và marketing có khả năng kết hợp giữa giá trị truyền thống với yêu cầu của thị trường hiện đại. Cùng với đó, cần xây dựng không gian sáng tạo, hạ tầng phù hợp và cơ chế để cộng đồng, nghệ nhân, nghệ sĩ và doanh nghiệp cùng tham gia chuỗi giá trị.

Việc khai thác di sản cũng cần đặt trong giới hạn của bảo tồn. Các loại hình văn hóa dân gian, làng nghề truyền thống và di sản của đồng bào dân tộc thiểu số cần được phục dựng, bảo tồn và khai thác du lịch một cách hài hòa. Cộng đồng phải được xác định là chủ thể, vừa tham gia bảo tồn, vừa hưởng lợi từ quá trình phát triển sản phẩm văn hóa. Đây là điều kiện để công nghiệp văn hóa phát triển lâu dài mà không làm suy giảm giá trị nguyên bản của di sản.

Quảng Ninh cũng hướng tới tham gia Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, qua đó mở rộng cơ hội quảng bá thương hiệu văn hóa, tăng cường kết nối quốc tế và tiếp cận kinh nghiệm phát triển công nghiệp sáng tạo từ các đô thị trên thế giới. Cùng với liên kết vùng, đây sẽ là kênh quan trọng để mở rộng thị trường cho các sản phẩm văn hóa của địa phương.

Tầm nhìn đến năm 2045, Quảng Ninh hướng tới trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật và du lịch di sản hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, phát triển theo mô hình kinh tế xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh tiếp tục hoàn thiện thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực và thị trường, đồng thời thúc đẩy mạnh hơn sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng.

Đẩy mạnh công nghiệp văn hóa để tạo động lực tăng trưởng mới đòi hỏi Quảng Ninh phải chuyển hóa thành công những giá trị văn hóa đặc sắc thành các sản phẩm có sức cạnh tranh. Chỉ khi di sản được bảo tồn bằng tư duy mới, văn hóa được lan tỏa bằng công nghệ và sáng tạo được kết nối với thị trường, phát triển công nghiệp văn hóa sẽ không chỉ làm giàu đời sống tinh thần mà còn trở thành một động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và thương hiệu Quảng Ninh.