Đánh thức nguồn lực 6 triệu người Việt Nam ở nước ngoài cho tăng trưởng

Đưa nguồn lực người Việt toàn cầu vào dòng chảy tăng trưởng. Ảnh AI minh hoạ.

Trong nhiều năm, đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài thường được nhìn thấy rõ nhất qua dòng kiều hối. Tuy nhiên, cách tiếp cận này mới phản ánh một phần giá trị của một cộng đồng hơn 6 triệu người hiện diện tại hơn 130 quốc gia.

Chia sẻ tại Hội thảo Khoa học quốc tế tài chính kế - toán thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển nhanh và bền vững do Học viện Tài chính phối hợp tổ chức, GS. Bruno Mascitelli, Đại học Công nghệ Swinburne Úc cho rằng, đây cần được nhìn nhận như một mạng lưới nhân lực toàn cầu của Việt Nam.

Cách nhìn đó mở rộng đáng kể phạm vi nguồn lực có thể huy động cho phát triển. Bên cạnh tiền vốn là kiến thức, kỹ năng chuyên môn, kinh nghiệm điều hành, công nghệ, quan hệ thương mại và khả năng kết nối với các thị trường quốc tế. GS. Bruno Mascitelli nhấn mạnh, thành công dài hạn phụ thuộc rất lớn vào con người, tri thức và mạng lưới.

Từ góc độ này, di cư có thể được nhìn nhận như một chu trình tích lũy nguồn lực. Người lao động, sinh viên, chuyên gia rời quê hương để học tập, làm việc, tích lũy kiến thức và kinh nghiệm; sau đó tái kết nối, trở về hoặc đầu tư. Khi dòng chảy ấy được duy trì, những gì tích lũy ở nước ngoài có cơ hội quay trở lại phục vụ nền kinh tế trong nước.

Khơi thông nguồn lực kiều bào từ vốn, tri thức đến mạng lưới

Giá trị dễ nhận diện nhất vẫn là nguồn lực tài chính. GS. Bruno Mascitelli dẫn con số kiều hối vào Việt Nam khoảng 14 - 20 tỷ USD mỗi năm. Nguồn tiền này chảy vào bất động sản, quá trình hình thành doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như hệ sinh thái công nghệ đang phát triển nhanh, qua đó tạo thêm nguồn lực cho hoạt động kinh tế.

Song nếu chỉ đo đóng góp qua lượng tiền chuyển về, một phần quan trọng của nguồn lực kiều bào sẽ khó được phản ánh đầy đủ. Người Việt làm việc tại các nền kinh tế phát triển có thể tích lũy chuyên môn, kỹ năng lãnh đạo doanh nghiệp và kinh nghiệm quản trị. Đây là những tài sản có khả năng hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng năng suất, cải thiện quản trị và tiếp cận chuẩn mực quốc tế.

Giá trị tiếp theo nằm ở mạng lưới kinh doanh. Người Việt ở nước ngoài có thể kết nối thương mại song phương, hoạt động xuất nhập khẩu, chuỗi cung ứng cùng nhiều lĩnh vực như dịch vụ, khách sạn và chăm sóc sức khỏe. Khi được tổ chức hiệu quả, mạng lưới này có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam giảm khoảng cách thông tin, tìm đối tác và tiếp cận thị trường thuận lợi hơn.

GS. Bruno Mascitelli, Đại học Công nghệ Swinburne Úc.

Điều này gợi mở cách tiếp cận khác đối với câu chuyện “chảy máu chất xám”. Thay vì xem sự dịch chuyển của nhân lực chất lượng cao ra nước ngoài là dòng chảy một chiều, vấn đề có thể được đặt trong mô hình “tuần hoàn chất xám”. Tri thức được tích lũy bên ngoài có thể quay về thông qua đầu tư, hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ hoặc các dự án kinh doanh xuyên biên giới.

Trong mô hình đó, người Việt Nam ở nước ngoài có thể đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau: nhà đầu tư, người truyền tải tri thức, trung gian tạo dựng lòng tin, cầu nối thu hút FDI, thúc đẩy chuyển giao công nghệ hay kết nối văn hóa. Giá trị tạo ra vì thế không nhất thiết đòi hỏi mỗi chuyên gia, doanh nhân phải trở về Việt Nam sinh sống và làm việc lâu dài.

Một chuyên gia đang làm việc tại Australia, Mỹ hay châu Âu vẫn có thể tham gia dự án trong nước, kết nối doanh nghiệp với đối tác quốc tế hoặc chia sẻ kinh nghiệm quản trị. Một doanh nhân kiều bào có thể đưa hàng hóa Việt Nam vào hệ thống phân phối sở tại. Khi kết nối diễn ra thường xuyên, khoảng cách địa lý trở nên ít quan trọng hơn khả năng duy trì mạng lưới hợp tác.

Biến mạng lưới kiều bào thành nguồn lực tăng trưởng

Bài toán vì vậy chuyển từ “thu hút người Việt trở về” sang “kích hoạt mạng lưới người Việt toàn cầu”. Đây là sự thay đổi đáng chú ý về tư duy. Mục tiêu không nhất thiết phải là sự dịch chuyển con người về mặt địa lý, thay vào đó là tạo điều kiện để vốn, kiến thức, kỹ năng, công nghệ, quan hệ và kinh nghiệm có thể liên tục lưu chuyển về Việt Nam.

GS. Bruno Mascitelli cũng đặt trọng tâm vào những giá trị khó đo đếm bằng các chỉ tiêu tài chính thông thường. Mạng lưới, kiến thức, lòng tin và sức ảnh hưởng có thể không xuất hiện ngay trên các bảng thống kê, song lại tác động trực tiếp đến khả năng doanh nghiệp tìm kiếm thị trường, chia sẻ ý tưởng, quản trị sự đa dạng và nâng cao sức chống chịu trước biến động.

Đặc biệt, với doanh nghiệp nhỏ và vừa, những mối quan hệ gần gũi có thể mang lại hiệu quả thiết thực. GS. Bruno Mascitelli chỉ ra các kết nối theo mô hình thành phố với thành phố, phòng thương mại với phòng thương mại hay SME với SME. Những quan hệ dựa trên sự tin cậy có thể tạo thành các “hành lang” đưa doanh nghiệp từ thị trường địa phương tới thị trường toàn cầu.

Điều đó cũng cho thấy chính sách đối với kiều bào cần đi sâu hơn việc khuyến khích chuyển tiền hoặc kêu gọi đầu tư. Một hệ sinh thái kết nối hiệu quả cần tạo cơ hội để chuyên gia tìm thấy dự án phù hợp, doanh nhân tìm được đối tác trong nước, nhà đầu tư tiếp cận cơ hội minh bạch và doanh nghiệp Việt Nam tìm được những đầu mối đáng tin cậy tại thị trường quốc tế.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp trong nước cũng cần đủ năng lực để hấp thụ những nguồn lực này. Tri thức khó phát huy giá trị nếu thiếu môi trường ứng dụng; công nghệ khó được chuyển giao nếu doanh nghiệp chưa có năng lực tiếp nhận; mạng lưới quốc tế cũng khó biến thành hợp đồng nếu sản phẩm, quản trị và tiêu chuẩn của doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Do đó, kích hoạt nguồn lực kiều bào cần được đặt trong mối liên hệ với nâng cao năng lực doanh nghiệp tư nhân, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Khi doanh nghiệp trong nước trưởng thành hơn, nhu cầu về vốn, công nghệ, nhân lực chất lượng cao và mạng lưới thị trường cũng tăng lên. Đây chính là điểm giao giữa nguồn lực trong nước với nguồn lực của cộng đồng người Việt toàn cầu.

Thông điệp quan trọng của GS. Bruno Mascitelli tập trung vào 6 nguồn lực gồm: tri thức, kỹ năng, vốn, công nghệ, mạng lưới và kinh nghiệm. Cơ hội lớn nằm ở việc chuyển từ khuyến khích sự tham gia sang chủ động tạo cơ chế để những nguồn lực ấy được kết nối và phát huy hiệu quả. Trong chiến lược đó, yếu tố con người giữ vị trí trung tâm.

Nếu dòng kiều hối cho thấy sức mạnh tài chính của cộng đồng người Việt ở nước ngoài, thì tri thức, công nghệ và mạng lưới có thể tạo ra giá trị dài hạn hơn. Khi hơn 6 triệu người Việt trên thế giới được kết nối thành một nguồn lực phát triển, Việt Nam có thêm một “cầu nối” để đưa doanh nghiệp, sản phẩm và năng lực đổi mới sáng tạo tiến sâu hơn vào kinh tế toàn cầu.