Đại biểu Quốc hội đề xuất "3 đường dẫn vốn" dài hạn cho tăng trưởng 2 con số

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai) phân tích về vốn cho nền kinh tế. Ảnh: VPQH

Không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn

Thảo luận tại hội trường Quốc hội về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 chiều ngày 30/10, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai) đã tập trung phân tích một trong những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế: huy động và phân bổ nguồn vốn dài hạn.

Theo đại biểu, 2026 - năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV diễn ra trong bối cảnh thế giới có nhiều cú sốc bên ngoài, song kinh tế Việt Nam vẫn ghi nhận những kết quả tích cực. GDP 9 tháng tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%; Việt Nam bước vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao, thị trường chứng khoán được nâng hạng, tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư. Thủ tục hành chính cũng giảm hơn một nửa cả về thời gian và chi phí.

Những kết quả này đã tạo nền móng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Tuy nhiên, theo đại biểu Lê Hoàng Anh, câu hỏi đặt ra cho năm 2027 là: “Lấy vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài?”

Phân tích thực trạng thị trường vốn, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng, nền kinh tế hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng, trong khi cơ cấu nguồn vốn đang bộc lộ những bất cập đáng quan ngại.

Cụ thể, tín dụng đã ở mức khoảng 155% GDP, gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ là trung và dài hạn. Sự chênh lệch về kỳ hạn giữa nguồn vốn huy động và nhu cầu sử dụng vốn khiến áp lực đối với hệ thống ngân hàng ngày càng lớn.

“Không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn”, đại biểu nhấn mạnh.

Áp lực huy động vốn không chỉ đặt ra đối với khu vực doanh nghiệp mà còn hiện hữu trong cân đối ngân sách nhà nước. Theo đại biểu, dự toán năm 2027, tổng mức vay ngân sách nhà nước gần 1,28 triệu tỷ đồng, bằng 54% chi ngân sách trung ương. Trong khi đó, khả năng huy động vốn cũng đối mặt với những thách thức.

Đại biểu nhận định, Nhà nước và doanh nghiệp đang cùng tìm kiếm nguồn vốn dài hạn từ một nguồn tiết kiệm, khiến áp lực cạnh tranh huy động vốn ngày càng lớn khi thị trường vốn chưa phát triển tương xứng.

“Nghịch lý là vốn có sẵn nhưng không chảy vào sản xuất. Tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng. Người dân còn giữ ước khoảng 500 tấn vàng, xấp xỉ 12% GDP. Trong khi đó, trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 11% GDP. Cái thiếu không phải là vốn, mà là đường dẫn vốn”, đại biểu phân tích.

Từ thực tế này, đại biểu cho rằng: “Cái thiếu không phải là vốn mà là đường dẫn vốn”.

Khi các kênh dẫn vốn trong nước chưa đủ sức hấp dẫn và hiệu quả, dòng vốn có thể tìm đến những thị trường khác. Đại biểu dẫn chứng, không ít doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, phục vụ khách hàng Việt Nam nhưng công ty mẹ lại đặt ở nước ngoài.

Điều này đồng nghĩa, mỗi lần doanh nghiệp gọi vốn thành công, phần giá trị gia tăng được ghi nhận có thể lại nằm ở nước ngoài. Việt Nam giữ được nhà máy, hoạt động sản xuất nhưng vốn và quyền quyết định lại đặt ở nơi khác.

Theo đại biểu, nguyên nhân khiến doanh nghiệp lựa chọn đặt công ty mẹ ở nước ngoài không chủ yếu xuất phát từ thuế mà còn liên quan đến môi trường thể chế và pháp luật. Trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu được áp dụng, dư địa cạnh tranh bằng ưu đãi thuế gần như khép lại.

Vì vậy, đại biểu cho rằng, lợi thế cạnh tranh trong thu hút vốn và phát triển doanh nghiệp thời gian tới phải được tạo dựng từ chất lượng thể chế, pháp luật.

Niềm tin vào pháp luật là điều kiện để giữ vốn dài hạn

Nhấn mạnh vai trò của môi trường thể chế đối với quyết định đầu tư, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng, vốn dài hạn chỉ tìm đến những thị trường có niềm tin dài hạn, mà nền tảng trước hết là niềm tin vào pháp luật.

Việc khẩn trương sửa đổi pháp luật thời gian qua, gắn với tổng rà soát hơn 45.000 văn bản là cần thiết. Theo đại biểu, vấn đề không chỉ là tháo gỡ những điểm nghẽn trước mắt mà còn phải tạo dựng được một hệ thống pháp luật ổn định, có khả năng dự báo để doanh nghiệp yên tâm xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn.

Do đó, cần bảo đảm điều kiện nền tảng là sự ổn định và khả năng tiên liệu được của pháp luật, đúng với tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Theo đó, chính sách cần được đánh giá tác động thực chất, có lộ trình chuyển tiếp phù hợp và không hồi tố bất lợi cho doanh nghiệp. Việc xây dựng luật khung để tăng tính linh hoạt trong điều hành cũng cần đi đôi với quy định rõ ràng các quyền cơ bản của doanh nghiệp ngay trong Luật.

Đặc biệt, đại biểu đúc kết: “Luật ban hành nhanh để tháo gỡ, luật ổn định mới giữ được vốn”.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Từ yêu cầu phát triển thị trường vốn và củng cố niềm tin thể chế, đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất “mở 3 đường dẫn vốn”.

Trước hết, cụ thể hóa chủ trương cho vay dựa trên dữ liệu dòng tiền theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW. Theo đó, khi doanh nghiệp đồng ý, ngân hàng có thể sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế, dữ liệu xuất nhập khẩu làm cơ sở đánh giá năng lực tài chính và khả năng trả nợ, thay vì chủ yếu dựa vào tài sản bảo đảm là đất đai.

Giải pháp này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp, nhất là những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh và dòng tiền tốt nhưng hạn chế về tài sản thế chấp, tiếp cận tín dụng thuận lợi hơn.

Thứ hai, đại biểu cho rằng cần có cơ chế giữ vốn chủ sở hữu và giá trị doanh nghiệp ở lại trong nước. Đại biểu đề cập Nghị quyết số 222/2025/QH15 đã cho phép doanh nghiệp thành lập công ty holding tại trung tâm tài chính quốc tế, đồng thời đề nghị Chính phủ sớm ban hành cơ chế để công ty mẹ tại trung tâm tài chính quốc tế có thể đầu tư thông suốt về trong nước. Cùng với đó, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về Việt Nam với chi phí thuế hợp lý.

Đại biểu cũng đề nghị sớm vận hành thực chất Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia theo hướng góp vốn mồi vào các quỹ tư nhân chuyên nghiệp; đồng thời trao cho nhà đầu tư tư nhân quyền mua lại phần vốn nhà nước khi hoạt động đầu tư thành công.

Giải pháp thứ ba được đại biểu đề nghị là kết nối nguồn tiết kiệm trong dân với nhu cầu vốn của doanh nghiệp thông qua phát triển các quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng. Đây là những kênh có thể góp phần chuyển hóa nguồn tiết kiệm đang nằm trong dân thành nguồn vốn đầu tư dài hạn, đồng thời đa dạng hóa các lựa chọn đầu tư và giảm áp lực phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Bên cạnh 3 nhóm giải pháp trên, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung các chỉ tiêu theo dõi quy mô trái phiếu doanh nghiệp so với GDP và tỷ lệ tiết kiệm của người dân được đưa vào các định chế đầu tư.

Theo đại biểu, việc bổ sung những chỉ tiêu này sẽ giúp theo dõi sát hơn mức độ phát triển của thị trường vốn, khả năng huy động nguồn lực xã hội và hiệu quả chuyển hóa tiết kiệm thành đầu tư.

Đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng 2 con số không chỉ cần quyết tâm chính trị mà còn đòi hỏi nền tảng nguồn vốn dài hạn và niềm tin dài hạn.

“Tăng trưởng 2 con số bắt đầu từ quyết tâm, nhưng chỉ bền vững khi được nuôi bằng vốn dài hạn và niềm tin dài hạn. Doanh nghiệp của người Việt, vốn của người Việt thì giá trị gia tăng phải ở lại Việt Nam”, đại biểu Hoàng Anh nói.