Hoàn thiện khung pháp lý về xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước

Hội nghị đánh giá công tác quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa do Bộ Công Thương tổ chức.

Thống nhất cơ sở xác định xuất xứ hàng hóa cho thị trường nội địa

Ngày 30/10, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) chủ trì Hội nghị đánh giá công tác quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa.

Hội nghị có sự tham gia của đại diện Sở Công Thương các tỉnh, thành phố; các hiệp hội ngành hàng sản xuất, chế biến, kinh doanh; hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Hiệp hội Lương thực thực phẩm TP. Hồ Chí Minh cùng hơn 150 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, kinh doanh, lưu thông thương mại trong nước và xuất nhập khẩu.

Phát biểu tại Hội nghị, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, cho biết, trong những năm qua, Đảng đã có nhiều chủ trương, chỉ đạo quan trọng nhằm hoàn thiện quy định pháp luật, tháo gỡ “điểm nghẽn”, kiến tạo phát triển và xây dựng hành lang pháp lý minh bạch. Việc hoàn thiện pháp luật về hàng hóa, chất lượng sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và minh bạch thông tin về sản phẩm góp phần xây dựng môi trường thương mại nội địa chất lượng, an toàn.

Quốc hội đã ban hành nhiều luật như Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật An toàn thực phẩm, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Các quy định hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, đưa việc đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trở thành trách nhiệm, động lực và lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, việc quản lý sản phẩm, hàng hóa phải bảo đảm hiệu quả, công khai, minh bạch, khách quan, phù hợp với mức độ rủi ro; không phân biệt đối xử về xuất xứ hàng hóa và các chủ thể có liên quan. Công tác quản lý cũng cần phù hợp với thông lệ quốc tế, không tạo rào cản kỹ thuật không cần thiết, bảo vệ quyền của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, người tiêu dùng. Trong đó, việc có quy định hướng dẫn xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước là yêu cầu cần thiết để cụ thể hóa chủ trương, tạo hành lang pháp lý bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đến nay, Việt Nam đã tham gia 19 hiệp định thương mại tự do (FTA) và ban hành nhiều quy định về xuất xứ hàng hóa. Tuy nhiên, các quy định này áp dụng cho hàng xuất khẩu, nhập khẩu, phục vụ việc hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu theo cam kết tại các FTA hoặc các mục tiêu khác của quản lý ngoại thương. Đối với hàng hóa sản xuất trong nước, cần có quy định về cách xác định xuất xứ Việt Nam.

Trước yêu cầu thực tiễn, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ ban hành nghị định hướng dẫn xác định xuất xứ của hàng hóa sản xuất trong nước. Đây là cơ sở pháp lý để thương nhân thuận lợi trong việc tự xác định xuất xứ hàng hóa, tiếp cận chính sách ưu đãi của Nhà nước; cơ quan có thẩm quyền xác định việc tuân thủ pháp luật của thương nhân; người tiêu dùng thực hiện quyền được thông tin về sản phẩm, hàng hóa.

Ngày 9/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/1/2027.

Đây là văn bản pháp lý đầu tiên thiết lập khung pháp lý riêng, thống nhất và đầy đủ về xác định xuất xứ Việt Nam cho thị trường nội địa. Trước đó, các quy định chủ yếu điều chỉnh xuất xứ hàng hóa trong hoạt động xuất nhập khẩu, chưa có khuôn khổ riêng cho hàng hóa lưu thông trong nước.

Tăng cường phòng chống gian lận xuất xứ

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP bổ sung các tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước theo hướng minh bạch, có căn cứ, phù hợp với pháp luật hiện hành; góp phần ngăn chặn hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng.

Đồng thời, Nghị định số 384/2026/NĐ-CP tạo cơ sở để doanh nghiệp và cơ quan quản lý xác định xuất xứ Việt Nam, xây dựng hệ tiêu chí có tính ứng dụng cao, phục vụ công tác quản lý, giám sát, kiểm tra cũng như việc tự xác định xuất xứ và công bố công khai của doanh nghiệp.

Một mục tiêu được đặt ra là tăng cường phòng chống gian lận xuất xứ, hạn chế tình trạng giả mạo xuất xứ, bảo vệ uy tín, thương hiệu hàng hóa Việt Nam và ngăn ngừa tình trạng chuyển tải.

Tại Hội nghị, đại diện Cục Xuất nhập khẩu giới thiệu các nội dung chính của nghị định, gồm: hàng hóa có xuất xứ; hàng hóa có xuất xứ thuần túy, không thuần túy; công đoạn gia công, chế biến đơn giản; các yếu tố không được xem xét trong xác định xuất xứ. Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan, đặc biệt là trách nhiệm của thương nhân trong việc thể hiện xuất xứ hàng hóa Việt Nam, cũng được tập trung làm rõ.

Các đại biểu thảo luận những nội dung cần lưu ý trong quá trình phổ biến và triển khai nghị định tới cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng, cộng đồng doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng trên cả nước.

Những vấn đề về phương pháp xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam, công đoạn gia công, chế biến đơn giản, yếu tố trung gian và cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước với hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp được trao đổi tại Hội nghị.

Bên cạnh đó, Hội nghị trao đổi các nội dung dự kiến quy định tại một số dự thảo thông tư của Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa; những lưu ý đối với doanh nghiệp trong thực thi quy tắc xuất xứ hàng hóa tại các FTA.

Tại Hội nghị, các đại biểu đánh giá cao nỗ lực của Bộ Công Thương trong việc chủ động hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm quản lý, bảo vệ hàng hóa lưu thông trong nước, nâng cao giá trị và uy tín sản phẩm Việt Nam. Đồng thời, các đại biểu mong muốn các bộ, ngành, địa phương phối hợp với Bộ Công Thương tổ chức triển khai hiệu quả các quy định. Cục Xuất nhập khẩu ghi nhận ý kiến góp ý của các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp để tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới.