Chủ động thích ứng chuẩn mực quốc tế để đẩy mạnh tăng trưởng xuất khẩu năm 2026

Loạt quy định mới định hình lại xu hướng tiêu dùng thị trường EU năm 2026

Một thông tin rất đáng quan tâm vừa được cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Pháp (Bộ Công Thương) đặc biệt lưu ý, đó là 4 quy định của EU có hiệu lực trong năm 2026 dự báo sẽ định hình lại toàn bộ xu hướng tiêu dùng và tác động trực tiếp tới xuất khẩu rất nhiều ngành hàng chủ lực của Việt Nam. Theo đó, năm 2026 được dự báo là cột mốc lịch sử khi "Tiêu dùng xanh" tại châu Âu và Pháp không còn là những chiến dịch trách nhiệm xã hội (CSR) tự nguyện, mà chính thức bị chi phối bởi các khuôn khổ pháp lý khắt khe.

4 quy định của EU trong năm 2026 định hình lại xu hướng tiêu dùng và tác động tới xuất khẩu Việt Nam. Nguồn: Bộ Công Thương

Thứ nhất, Quy định Thiết kế sinh thái (ESPR) định hình lại kinh tế tuần hoàn

Cụ thể, theo cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Pháp, bắt đầu từ ngày 19/07/2026, Liên minh châu Âu (EU) sẽ chính thức áp dụng quy định cấm tiêu hủy hàng may mặc, da giày tồn kho chưa bán đối với các doanh nghiệp lớn. Song song đó, cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) được kích hoạt, buộc các nhãn hàng phải trả phí thu gom và quản lý rác thải dệt may.

Dưới sức ép của các đạo luật và khoản phí này, giá thành của "thời trang nhanh" sẽ bị đẩy lên cao, đồng thời khai tử văn hóa "dùng một lần". Người tiêu dùng sẽ hình thành thói quen mua ít hơn nhưng ưu tiên các sản phẩm bền bỉ, dễ sửa chữa và tái sử dụng. Để thích ứng, các mô hình bán hàng thứ cấp (resale/second-hand) và dịch vụ thu hồi sản phẩm cũ sẽ chuyển từ các chương trình tự nguyện thành tiêu chuẩn vận hành bắt buộc của mọi thương hiệu thời trang tại Pháp.

Theo nhận định của cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Pháp, quy định này có hiệu lực dự báo sẽ có tác động mạnh trực tiếp đến ngành dệt may và da giày vốn là những ngành xuất khẩu mũi nhọn của Việt Nam bởi sự thay đổi trong xu hướng tiêu dùng của người dân EU đối với các sản phẩm dệt may và da giày dưới tác động của các quy định mới.

Thứ hai, Chỉ thị Bảo vệ người tiêu dùng (EU 2024/825) mở ra kỷ nguyên hộ chiếu sản phẩm Số

Cũng theo Thương vụ Việt Nam tại Pháp, kể từ ngày 27/09/2026, EU sẽ siết chặt hành vi "tẩy xanh" (greenwashing), cấm hoàn toàn các tuyên bố quảng cáo chung chung như "thân thiện với môi trường" nếu không có dữ liệu chứng minh. Để đáp ứng yêu cầu này, Hộ chiếu Sản phẩm Số (Digital Product Passport - DPP) sẽ được triển khai như một công cụ truy xuất bắt buộc.

Đạo luật này biến người tiêu dùng châu Âu trở nên "khó tính" và thực dụng hơn, chuyển từ việc tin vào quảng cáo sang thói quen "tiêu dùng dựa trên bằng chứng". Khách hàng (đặc biệt là các hệ thống chuỗi bán lẻ) sẽ yêu cầu nhà cung ứng phải cung cấp toàn bộ dữ liệu số hóa về nguồn gốc vật liệu, hóa chất, lượng phát thải và vòng đời sản phẩm trước khi ra quyết định mua hàng. Thương hiệu nào thiếu minh bạch dữ liệu sẽ lập tức bị đào thải. Quy này sẽ tác động bao trùm tới tất cả các ngành hàng xuất khẩu vào thị trường EU.

Thứ ba, Quy định EUDR biến "không suy thoái rừng" thành rào cản cứng

Cùng với đó, từ ngày 30/12/2026, Quy định chống suy thoái rừng của EU (EUDR) chính thức áp dụng cho các doanh nghiệp vừa và lớn, biến việc bảo vệ rừng thành tiêu chí "cứng" mang tính pháp lý.

Người tiêu dùng cuối có thể không hiểu cặn kẽ về các điều khoản kỹ thuật của EUDR, nhưng hệ thống các siêu thị và nhà phân phối nội thất sẽ buộc phải chủ động trở thành "bộ lọc" ngay từ khâu đầu vào để tránh rủi ro pháp lý. Việc định đoạt số phận của một đơn hàng nội thất giờ đây phụ thuộc hoàn toàn vào dữ liệu định vị địa lý (GPS) truy xuất vùng trồng.

Quy định EUDR biến "không suy thoái rừng" thành rào cản cứng dự kiến sẽ tác động mạnh đến xuất khẩu ngành gỗ và đồ nội thất.

Những mặt hàng không chứng minh được nguồn gốc minh bạch sẽ bị chặn đứng tại cửa khẩu và không có bất kỳ cơ hội nào tiếp cận kênh phân phối. Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Pháp nhận định quy định này dự báo sẽ có ảnh hưởng lớn và trực tiếp đến ngành gỗ và sản xuất, xuất khẩu đồ nội thất của các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là đối với những đơn vị kinh doanh không đảm bảo chứng minh được tính hợp pháp của nguồn gốc vùng trồng.

Thứ tư, Quy định về Bao bì (PPWR) thúc đẩy "tiêu dùng thông minh"

Trong lĩnh vực xuất khẩu hàng chế biến, ngành thực phẩm dự báo cũng sẽ sớm phải đối mặt với Quy định về Bao bì và Rác thải bao bì (PPWR) có hiệu lực từ ngày 12/08/2026. Đạo luật này tạo sức ép khổng lồ buộc các doanh nghiệp phải tối ưu hóa thiết kế bao bì, giảm thiểu nhựa và sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường trong khâu logistics.

Đạo luật này cộng hưởng mạnh mẽ với thói quen thắt chặt chi tiêu do lạm phát. Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Pháp dẫn Báo cáo EU Fish Market cho thấy lượng tiêu thụ cá tươi tại nhà của các gia đình tại EU đã giảm 5% trong năm 2024. Để tối ưu hóa ngân sách, người dân EU đang chuyển hướng sang "tiêu dùng thông minh": lựa chọn các sản phẩm thủy sản tiện lợi, dễ chế biến, ít lãng phí (như phi lê, hàng đông lạnh sơ chế sẵn) với giá cả hợp lý. Các siêu thị theo đó sẽ ngày càng khắt khe hơn, đòi hỏi các sản phẩm thủy sản nhập khẩu không chỉ đạt chuẩn sinh thái (ASC/MSC) mà còn phải tuân thủ tuyệt đối quy định về bao bì mới. Như vậy, quy định này dự báo sẽ tác động trực tiếp đến các ngành xuất khẩu thực phẩm chế biến và ngành thủy sản của Việt Nam.

Doanh nghiệp cần chủ động thích nghi các chuẩn mực mới

Nhận định về xu thế này, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn nhấn mạnh, xuất khẩu Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc và dài hạn. Trên bình diện quốc tế, kinh tế thế giới phục hồi chậm, xung đột địa chính trị, xu hướng phân mảnh thương mại và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng đang làm thu hẹp dư địa tăng trưởng truyền thống.

Đặc biệt, các tiêu chuẩn mới về phát triển bền vững, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và “xanh hóa” chuỗi cung ứng ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc để tiếp cận các thị trường lớn, tạo áp lực không nhỏ đối với doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2026 và thời gian tới, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Đề cập đến xu hướng thị trường toàn cầu, TS. Nguyễn Thị Thu Trang, Chuyên gia pháp luật và hội nhập kinh tế quốc tế, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) nhấn mạnh, việc đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững về môi trường, lao động, trách nhiệm xã hội và quản trị doanh nghiệp không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu. Vì vậy, bà Trang khuyến nghị việc chủ động thích ứng với các chuẩn mực bền vững sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm rủi ro thương mại và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Ở góc độ tiếp cận thị trường, ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) đặc biệt lưu ý chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc mạnh mẽ, trong khi xu hướng bảo hộ thương mại, yêu cầu về tiêu chuẩn môi trường – xã hội, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số ngày càng gia tăng, tạo ra áp lực lớn đối với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.

“Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm, gia tăng giá trị trong toàn bộ chuỗi từ thiết kế, nguyên liệu, sản xuất, xây dựng thương hiệu đến phân phối và mở rộng thị trường quốc tế. Muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi thương mại toàn cầu, sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam cần được nâng cấp đồng bộ về chất lượng, tiêu chuẩn, tính bền vững và khả năng truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, các doanh nghiệp phải tận dụng hiệu quả các công cụ mới như thương mại điện tử xuyên biên giới và phát huy hiệu quả chiến lược số hóa để nắm bắt xu hướng tiêu dùng toàn cầu mới, từ đó đẩy mạnh xuất khẩu”, ông Hoàng Minh Chiến nhấn mạnh.