 |
| TS. Nguyễn Thế Khang, Phụ trách Bộ môn Tài chính công, Trường Đại học Tài chính - Marketing. Ảnh: Lê Văn |
Phóng viên: Thưa ông, dưới góc độ tài chính công và đầu tư, đâu là những đặc điểm khiến đầu tư vào kinh tế bạc khác với các lĩnh vực kinh doanh thông thường?
TS. Nguyễn Thế Khang: Theo tôi, trước hết cần nhìn nhận rằng kinh tế bạc không đơn thuần là một thị trường cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho người cao tuổi, mà còn là một lĩnh vực đầu tư gắn với những thay đổi về cơ cấu dân số, hệ thống an sinh xã hội và mục tiêu phát triển bền vững. Chính đặc điểm này tạo ra những khác biệt đáng kể so với các lĩnh vực kinh doanh thông thường. Ở góc độ tài chính công và đầu tư, tôi cho rằng có ba đặc điểm nổi bật:
Thứ nhất, đầu tư vào kinh tế bạc vừa hướng đến hiệu quả kinh tế, vừa tạo ra giá trị xã hội. Nếu như các hoạt động đầu tư thông thường chủ yếu được đánh giá thông qua doanh thu, lợi nhuận và khả năng thu hồi vốn, thì đầu tư vào kinh tế bạc còn mang lại những lợi ích xã hội như nâng cao chất lượng cuộc sống người cao tuổi, giảm áp lực chăm sóc đối với gia đình và góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế, an sinh xã hội trong dài hạn. Vì vậy, hiệu quả đầu tư cần được xem xét trên cả hai phương diện: Lợi ích tài chính của nhà đầu tư và lợi ích kinh tế - xã hội.
Thứ hai, kinh tế bạc có tiềm năng hình thành nhu cầu tương đối ổn định trong dài hạn, nhưng khả năng thương mại hóa còn phụ thuộc vào thu nhập và khả năng chi trả của người cao tuổi. Quá trình già hóa dân số làm gia tăng nhu cầu đối với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ sinh hoạt, nhà ở phù hợp và các sản phẩm tài chính dành cho người cao tuổi.
Tuy nhiên, không phải mọi nhu cầu đều có thể chuyển thành sức mua thực tế. Đây là yếu tố mà nhà đầu tư cần đặc biệt quan tâm khi lựa chọn phân khúc thị trường, xây dựng mức giá và xác định mô hình kinh doanh.
Thứ ba, đầu tư vào kinh tế bạc đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và khu vực tư nhân. Nhiều lĩnh vực như chăm sóc dài hạn, cơ sở dưỡng lão và dịch vụ y tế cho người cao tuổi cần vốn đầu tư ban đầu tương đối lớn, thời gian thu hồi vốn dài, đồng thời phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng và an toàn. Do đó, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo thị trường thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý, quy hoạch, chính sách khuyến khích đầu tư và xem xét các hình thức hợp tác công - tư phù hợp. Điều này vừa tạo điều kiện thu hút nguồn lực xã hội, vừa bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ của người cao tuổi, đặc biệt là những nhóm có thu nhập thấp.
Phóng viên: Trong bối cảnh thị trường còn đang hình thành, những lĩnh vực nào có khả năng thu hút dòng vốn và có thể trở thành những hướng đầu tư ban đầu cho nền kinh tế bạc, thưa ông?
TS. Nguyễn Thế Khang: Về các lĩnh vực có khả năng thu hút dòng vốn trong giai đoạn đầu, tôi cho rằng ba nhóm lĩnh vực đáng chú ý là chăm sóc sức khỏe và chăm sóc tại nhà; công nghệ hỗ trợ người cao tuổi; và các dịch vụ sinh hoạt, nghỉ dưỡng, nhà ở phù hợp với người cao tuổi.
Trong đó, chăm sóc sức khỏe và chăm sóc tại nhà có thể là hướng đầu tư sớm do gắn với những nhu cầu thiết yếu và thường xuyên. Các dịch vụ như khám sức khỏe định kỳ, phục hồi chức năng, điều dưỡng tại nhà và quản lý bệnh mạn tính có khả năng phát triển theo những mô hình đầu tư với quy mô khác nhau.
Ở lĩnh vực này, tôi cùng chung nhận định với ông Huỳnh Dư An, Cố vấn Chủ tịch HĐQT Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn đó là, cần quan tâm trước hết đến khả năng chăm sóc người cao tuổi ngay tại gia đình, nơi phần lớn người cao tuổi vẫn sinh sống, kể cả ở những quốc gia đi trước Việt Nam trong lĩnh vực này.
Bên cạnh đó, công nghệ hỗ trợ người cao tuổi, chẳng hạn như thiết bị theo dõi sức khỏe từ xa, cảnh báo té ngã, tư vấn y tế trực tuyến và các nền tảng kết nối dịch vụ chăm sóc, cũng là lĩnh vực có tiềm năng. Ưu điểm của nhóm này là khả năng mở rộng thị trường tương đối linh hoạt và có thể kết hợp với hệ thống y tế, bảo hiểm và dịch vụ chăm sóc hiện có.
Đối với các mô hình nhà ở, khu dưỡng lão và nghỉ dưỡng dành cho người cao tuổi, triển vọng đầu tư cũng đáng quan tâm, nhất là tại các đô thị lớn. Có quỹ đất phù hợp và thời gian thu hồi vốn dài, nên cần được triển khai thận trọng trên cơ sở đánh giá nhu cầu thực tế và khả năng chi trả của từng nhóm khách hàng.
 |
| Tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc - kiến tạo trụ cột an sinh bền vững” thu hút hơn 100 đại biểu tham gia. Ảnh: Đăng Nguyên |
Từ góc độ tài chính công, tôi cho rằng, định hướng quan trọng trong giai đoạn đầu không phải là Nhà nước trực tiếp đầu tư vào tất cả các lĩnh vực, mà là tạo lập môi trường thuận lợi để huy động nguồn vốn tư nhân, đồng thời sử dụng có trọng tâm nguồn lực ngân sách cho những dịch vụ thiết yếu mà thị trường chưa thể đáp ứng đầy đủ.
Như vậy, kinh tế bạc có thể mở ra một không gian đầu tư mới cho Việt Nam trong quá trình già hóa dân số. Tuy nhiên, để thị trường phát triển bền vững, cần có sự hài hòa giữa ba yếu tố: hiệu quả đầu tư, khả năng chi trả của người cao tuổi và trách nhiệm bảo đảm an sinh xã hội của Nhà nước. Đây cũng chính là điểm khác biệt căn bản giữa đầu tư vào kinh tế bạc và nhiều lĩnh vực kinh doanh truyền thống.
Phóng viên: Thực tế, một số doanh nghiệp lớn đang hướng đến mô hình đô thị hưu trí và dưỡng lão tích hợp, kết hợp không gian sống, chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, phục hồi chức năng và các tiện ích dành cho người cao tuổi. Có thể nhìn nhận đây là một hướng phát triển mới của kinh tế bạc tại Việt Nam hay không, thưa ông?
TS. Nguyễn Thế Khang: Theo tôi, có thể nhìn nhận mô hình đô thị hưu trí và dưỡng lão tích hợp là một hướng phát triển mới, có nhiều tiềm năng trong quá trình hình thành kinh tế bạc tại Việt Nam. Đây không chỉ là sự mở rộng của thị trường bất động sản hay dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, mà còn là sự kết hợp giữa nhiều lĩnh vực như y tế, nhà ở, bảo hiểm, dinh dưỡng, phục hồi chức năng và các dịch vụ sinh hoạt. Mô hình này phản ánh sự chuyển dịch từ hình thức chăm sóc người cao tuổi mang tính đơn lẻ sang cung cấp một hệ sinh thái dịch vụ tương đối toàn diện, đáp ứng nhu cầu sống khỏe, sống an toàn và nâng cao chất lượng cuộc sống khi về già.
Trên thế giới, mô hình đô thị hưu trí và dưỡng lão tích hợp đã được phát triển dưới nhiều hình thức khác nhau. Có thể hiểu đây là mô hình kết hợp giữa không gian cư trú, chăm sóc sức khỏe, dịch vụ sinh hoạt và các tiện ích cộng đồng dành cho người cao tuổi trong cùng một khu vực, nhằm đáp ứng nhu cầu sống độc lập, chăm sóc có hỗ trợ và chăm sóc dài hạn.
Chẳng hạn, Singapore đã phát triển mô hình Kampung Admiralty, kết hợp nhà ở dành cho người cao tuổi với trung tâm y tế, thương mại và không gian sinh hoạt cộng đồng. Tại Hoa Kỳ, mô hình Continuing Care Retirement Community (CCRC) cho phép người cao tuổi tiếp cận nhiều cấp độ chăm sóc trong cùng một cộng đồng cư trú, với cơ chế tài chính thường kết hợp phí gia nhập và phí dịch vụ định kỳ. Trong khi đó, Nhật Bản phát triển các cộng đồng hưu trí chú trọng đời sống năng động, chăm sóc sức khỏe và kết nối xã hội.
Ở Việt Nam, chuỗi dịch vụ chăm sóc y tế người cao tuổi và đô thị nghỉ dưỡng hưu trí cao cấp theo tiêu chuẩn quốc tế đòi hỏi nguồn vốn lớn. Nên hiện chỉ có doanh nghiệp tư nhân đang sở hữu quỹ đất lớn phù hợp cho đầu tư vào lĩnh vực chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi quan tâm như Vingroup, Sun Group, Nova Group
Dưới góc độ tài chính công, những kinh nghiệm từ một số nước cho thấy phát triển đô thị hưu trí không đơn thuần là đầu tư bất động sản, mà còn là đầu tư vào hệ thống dịch vụ xã hội có tính dài hạn.
Điểm đáng quan tâm là sự kết hợp giữa nguồn lực nhà nước và nguồn vốn tư nhân, trong đó Nhà nước đóng vai trò định hướng quy hoạch, hoàn thiện cơ chế chính sách và bảo đảm các tiêu chuẩn dịch vụ, còn doanh nghiệp tham gia đầu tư, khai thác và vận hành theo cơ chế thị trường.
Đối với Việt Nam, tôi cho rằng có thể nghiên cứu phát triển mô hình này theo từng giai đoạn, trước hết tập trung vào nhà ở phù hợp với người cao tuổi, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ sinh hoạt thiết yếu; sau đó mở rộng sang chăm sóc dài hạn và phục hồi chức năng. Cách tiếp cận này vừa giúp doanh nghiệp giảm áp lực vốn đầu tư ban đầu, vừa tạo điều kiện đánh giá nhu cầu thực tế và khả năng chi trả của thị trường.
Phóng viên: Xét dưới góc độ tài chính, mô hình này có những lợi thế và thách thức gì về vốn đầu tư, vận hành và khả năng hoàn vốn? Cần những cơ chế huy động nguồn lực hoặc chính sách hỗ trợ nào để khuyến khích doanh nghiệp tham gia, thưa ông?
TS. Nguyễn Thế Khang: Dưới góc độ tài chính công và đầu tư, tôi cho rằng mô hình đô thị hưu trí và dưỡng lão tích hợp có một số lợi thế, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức đáng kể.
 |
| Nhiều đại biểu quan tâm đến sản phẩm dành cho người cao tuổi được trưng bày tại Tọa đàm. Ảnh: VP |
Thứ nhất, về lợi thế đầu tư, mô hình đô thị hưu trí và dưỡng lão tích hợp có khả năng tạo ra nguồn thu đa dạng và tương đối ổn định trong dài hạn. Khác với các dự án bất động sản truyền thống chủ yếu dựa vào doanh thu bán hoặc cho thuê, mô hình này có thể hình thành nhiều nguồn thu từ lưu trú, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng và các dịch vụ tiện ích.
Thứ hai, thách thức lớn nhất là nhu cầu vốn đầu tư ban đầu cao, chi phí vận hành lớn và thời gian hoàn vốn kéo dài. Để phát triển một đô thị hưu trí tích hợp, doanh nghiệp không chỉ cần nguồn vốn cho đất đai, hạ tầng và xây dựng, mà còn phải đầu tư hệ thống trang thiết bị y tế, công nghệ quản lý và đội ngũ nhân lực chăm sóc chuyên nghiệp.
Thứ ba, về huy động nguồn lực, cần phát huy vai trò của khu vực tư nhân, đồng thời có sự hỗ trợ phù hợp từ chính sách công. Trong điều kiện nguồn lực ngân sách nhà nước còn phải phân bổ cho nhiều mục tiêu phát triển, tôi cho rằng Nhà nước không nhất thiết phải trực tiếp đầu tư và vận hành các mô hình đô thị hưu trí quy mô lớn.
Thay vào đó, cần tập trung hoàn thiện khung pháp lý, quy hoạch và tạo điều kiện để doanh nghiệp huy động nguồn vốn dài hạn từ các tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và các nhà đầu tư có năng lực tài chính.
Tóm lại, tôi cho rằng đô thị hưu trí và đô thị dưỡng lão tích hợp là một hướng phát triển đáng chú ý của kinh tế bạc tại Việt Nam, nhưng không nên chỉ tiếp cận dưới góc độ phát triển bất động sản cao cấp. Để mô hình này phát triển bền vững, cần giải quyết đồng thời ba vấn đề: Huy động được nguồn vốn dài hạn, xây dựng mô hình vận hành hiệu quả và bảo đảm dịch vụ phù hợp với khả năng chi trả của người cao tuổi.
Về phía Nhà nước, vai trò quan trọng nhất là kiến tạo môi trường đầu tư minh bạch, có chính sách khuyến khích phù hợp và bảo đảm hài hòa giữa lợi ích của doanh nghiệp với mục tiêu an sinh xã hội.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!
