Ưu đãi thuế thu nhập cá nhân đối với khoản đầu tư vào quỹ mở, hướng tới hành vi tiết kiệm qua đầu tư

Bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý Tài sản, Khối trong nước, Dragon Capital Việt Nam chia sẻ về Ưu đãi thuế thu nhập cá nhân đối với khoản đầu tư vào quỹ mở.

Tại Tọa đàm “30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: Động lực mới, Vị thế mới, Sức bật mới” diễn ra ngày 21/10/2026, bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý Tài sản, Khối trong nước, đại diện Dragon Capital Việt Nam đề xuất nghiên cứu ưu đãi thuế thu nhập cá nhân đối với khoản đầu tư vào quỹ mở có thời gian nắm giữ tối thiểu 5 năm. Để làm rõ hơn nội dung kiến nghị và cơ chế thực hiện, Tạp chí Kinh tế - Tài chính đã trao đổi với bà Lương Thị Mỹ Hạnh về cách thiết kế chính sách, lợi ích đối với người lao động và khả năng thúc đẩy dòng vốn đầu tư dài hạn trong nước.

Phóng viên: Thưa bà, Dragon Capital Việt Nam đề xuất miễn thuế thu nhập cá nhân đối với khoản đầu tư vào quỹ mở có thời gian nắm giữ tối thiểu 5 năm. Xin bà chia sẻ rõ hơn về đề xuất này?

Bà Lương Thị Mỹ Hạnh: Ưu đãi chúng tôi đề xuất hướng vào khâu “đầu vào”, tức phần thu nhập từ tiền lương, tiền công mà người lao động dành ra để mua chứng chỉ quỹ mở, chứ không phải phần lợi nhuận phát sinh từ hoạt động đầu tư.

Về cơ chế, chúng tôi đề xuất nghiên cứu cho phép khoản tiền người lao động dành để đầu tư vào quỹ mở được giảm trừ khi xác định thu nhập tính thuế TNCN, trong một hạn mức nhất định và với điều kiện nắm giữ tối thiểu 5 năm. Mức tham chiếu chúng tôi gợi ý là tối đa 15% tiền lương, tính trên mức lương không vượt quá mức trần đóng bảo hiểm xã hội. Cách tiếp cận này không xa lạ, bởi khoản đóng góp vào quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện hiện cũng được giảm trừ theo hướng tương tự (3 triệu đồng/ người/ tháng).

Mục tiêu dài hạn của chính sách là khuyến khích tích lũy và mở rộng nguồn vốn đầu tư trong nước. Ưu đãi hướng tới hành vi tiết kiệm qua đầu tư, mang tính kỷ luật và bền bỉ, chứ không dành cho việc mua bán chứng chỉ quỹ ngắn hạn.

Phóng viên: Nếu ưu đãi hướng tới khoản tiền người lao động dành để mua chứng chỉ quỹ, cơ chế này sẽ được áp dụng như thế nào khi tính thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương, tiền công, thưa bà?

Bà Lương Thị Mỹ Hạnh: Nếu áp dụng cơ chế giảm trừ ngay khi đầu tư, khoản tiền mua chứng chỉ quỹ trong kỳ sẽ được trừ ra khỏi thu nhập tính thuế, bên cạnh giảm trừ gia cảnh và các khoản bảo hiểm bắt buộc.

Doanh nghiệp có thể áp dụng khi khấu trừ thuế hàng tháng, căn cứ xác nhận của công ty quản lý quỹ, hoặc người lao động tự kê khai khi quyết toán cuối năm. Đi kèm là nghĩa vụ hoàn trả phần ưu đãi tương ứng nếu rút vốn trước thời hạn. Cơ chế cụ thể sẽ cần cơ quan quản lý nghiên cứu và hướng dẫn.

Phóng viên: Bà có thể minh họa bằng trường hợp một người lao động đầu tư định kỳ 3 triệu đồng mỗi tháng để nhà đầu tư hiểu rõ hơn lợi ích thuế dự kiến được hưởng?

Bà Lương Thị Mỹ Hạnh: Tôi lấy ví dụ thế này, một người lao động đầu tư định kỳ 3 triệu đồng/tháng, tương đương 36 triệu đồng/năm. Nếu khoản đầu tư đáp ứng đầy đủ điều kiện ưu đãi và toàn bộ phần giảm trừ tương ứng với mức thuế suất biên 10%, người lao động có thể tiết kiệm khoảng 300.000 đồng thuế mỗi tháng, hay 3,6 triệu đồng/năm.

Mức tiết kiệm thực tế sẽ phụ thuộc vào thu nhập tính thuế của từng cá nhân và cơ chế được cơ quan quản lý quy định. Chúng tôi kỳ vọng cơ chế này và lợi ích kèm theo có thể tạo thêm động lực để người lao động duy trì thói quen tích lũy và đầu tư định kỳ, dài hạn.

Phóng viên: Chính sách thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng chứng chỉ quỹ và lợi tức từ quỹ đầu tư đang được quan tâm. Đề xuất của Dragon Capital có điểm gì khác biệt và có thể bổ sung như thế nào cho các chính sách khuyến khích đầu tư quỹ hiện hành

Bà Lương Thị Mỹ Hạnh: Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cùng Nghị định số 253/2026/NĐ-CP của Chính phủ hướng dẫn thi hành, đã tạo bước tiến rất đáng ghi nhận. Thu nhập từ chuyển nhượng chứng chỉ quỹ mở nắm giữ từ đủ 2 năm được miễn thuế; lợi tức được chia từ quỹ đầu tư chứng khoán được giảm 50% số thuế phải nộp đến giữa năm 2031. Đây cũng là hướng mà các công ty quản lý quỹ đã kiến nghị từ năm 2025.

Điểm chung của các ưu đãi này nằm ở khâu “đầu ra”, gắn với thời gian nắm giữ và thời điểm nhà đầu tư chuyển nhượng hoặc nhận lợi tức. Điều này giúp nhà đầu tư có lý do gắn bó lâu hơn, nhưng chưa tạo đủ động lực để người chưa từng đầu tư bắt đầu. Đề xuất của chúng tôi bổ sung ở khâu “đầu vào”, tạo điều kiện để người lao động có thể hưởng lợi ích thuế ngay từ khi trích một phần thu nhập để đầu tư dài hạn.

Khi kết hợp, chính sách sẽ khuyến khích trọn vòng đời của khoản đầu tư, từ lúc góp vốn, nắm giữ đến khi rút ra. Đề xuất cũng lấp khoảng trống giữa quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện, vốn phục vụ mục tiêu tuổi già với thời hạn rất dài, và quỹ mở thông thường không có cam kết thời hạn. Mốc 5 năm phù hợp với những mục tiêu trung hạn của mỗi gia đình như mua nhà hay chuẩn bị quỹ học vấn cho con.

Phóng viên: Dragon Capital Việt Nam đề xuất thời gian nắm giữ tối thiểu 5 năm. Theo bà, điều kiện này nên được tính như thế nào đối với các khoản mua chứng chỉ quỹ định kỳ? Đồng thời, cần có cơ chế gì để vừa khuyến khích đầu tư dài hạn, vừa xử lý phù hợp trường hợp nhà đầu tư phải rút vốn trước hạn?

Bà Lương Thị Mỹ Hạnh: Với đầu tư định kỳ, cách hợp lý là theo dõi riêng từng lần mua: khoản góp vào tháng nào sẽ đủ 5 năm vào đúng tháng đó của 5 năm sau, và khi bán thì chứng chỉ quỹ mua trước được xem là bán trước. Nguyên tắc mua trước, bán trước này đã được Nghị định số 253/2026/NĐ-CP áp dụng cho ưu đãi miễn thuế chuyển nhượng chứng chỉ quỹ nắm giữ từ 2 năm, và các công ty quản lý quỹ đã theo dõi được trên hệ thống. Đây là cơ sở thực tiễn tốt để nghiên cứu áp dụng cho mốc 5 năm.

Về rút vốn trước hạn, chúng tôi cho rằng không nên “khóa cứng” khoản đầu tư, bởi tính thanh khoản là ưu điểm cốt lõi của quỹ mở và người dân luôn có những nhu cầu tài chính bất ngờ. Phương án có thể nghiên cứu là nhà đầu tư vẫn được rút, nhưng hoàn trả phần ưu đãi thuế đã hưởng tương ứng với khoản rút trước hạn, trong khi các khoản còn lại vẫn giữ ưu đãi. Cách làm này giữ được tính kỷ luật của chính sách, đồng thời tôn trọng quyền lựa chọn của nhà đầu tư. Việc đối chiếu cũng có thể tự động hóa nếu công ty quản lý quỹ kết nối dữ liệu giao dịch với cơ quan thuế.

Phóng viên: Dragon Capital Việt Nam cho rằng, chính sách ưu đãi thuế cần được kết hợp với việc mở rộng phân phối qua ngân hàng và giáo dục tài chính để phát triển ngành Quỹ. Theo bà, đâu là những điều kiện chính sách cần ưu tiên để vừa bảo đảm tính khả thi, vừa khuyến khích người dân đầu tư dài hạn, góp phần thực hiện mục tiêu nâng quy mô tài sản ngành quỹ lên 5% GDP vào năm 2030?

Bà Lương Thị Mỹ Hạnh: Tại cuối năm 2025, tài sản quỹ đầu tư tại Việt Nam mới tương đương khoảng 0,8% GDP, trong khi tiền gửi ngân hàng đạt 128,5% GDP. Trong khi ở các nước tại châu Á, tỷ lệ thâm nhập của quỹ cao hơn nhiều lần, như Thái Lan (34,1% GDP), Ấn Độ (22,5% GDP)…

Theo tính toán minh họa của chúng tôi, với giả định GDP tăng trưởng 10% mỗi năm, quy mô tài sản ngành Quỹ cần tăng khoảng 10 lần so với cuối năm 2025 để đạt mục tiêu 5% GDP vào năm 2030, đồng thời hướng tới mục tiêu 2,5 triệu nhà đầu tư. Đây là khoảng cách rất lớn, đòi hỏi những chính sách đủ sức thay đổi hành vi tích lũy của người dân, được triển khai đồng bộ như một gói.

Trước hết, ưu đãi thuế cần đơn giản, có hạn mức, ổn định và có lộ trình đánh giá rõ ràng. Kinh nghiệm Thái Lan cho thấy chính sách ưu đãi thuế cần có tính ổn định và lộ trình chuyển tiếp phù hợp, nhằm khuyến khích nhà đầu tư duy trì kế hoạch tích lũy dài hạn. Đi cùng là hạ tầng dữ liệu kết nối công ty quản lý quỹ với cơ quan thuế, để người lao động và doanh nghiệp không phát sinh thêm thủ tục.

Tiếp theo là mở rộng kênh phân phối qua ngân hàng, nơi người dân đã gửi tiền và tin tưởng. Cho phép ngân hàng thương mại phân phối quỹ mở, hoặc giới thiệu khách hàng cho công ty quản lý quỹ, sẽ giúp sản phẩm đến gần hơn với người lần đầu đầu tư, với điều kiện tư vấn phù hợp khẩu vị rủi ro và phân định rõ trách nhiệm. Cùng với đó, giáo dục tài chính cần bắt đầu từ trường phổ thông và lan tỏa qua các kênh số, với thước đo là số người đầu tư định kỳ và tỷ lệ duy trì, chứ không phải số buổi tập huấn.

Thuế tạo động lực, phân phối giúp tiếp cận, giáo dục giúp người dân hiểu và kiên trì với quyết định của mình. Khi ba trụ cột cùng vận hành, một phần tiền tiết kiệm trong dân sẽ được chuyển hóa thành nguồn vốn dài hạn, ổn định cho nền kinh tế.

Phóng viên: Xin cảm ơn Bà!