 |
| Các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận về dự án Luật Nhà ở tại hội trường chiều ngày 28/10. Ảnh: VPQH |
Nhà ở xã hội được xây dựng tại nơi người dân thực sự cần
Phát biểu tại phiên thảo luận về dự án Luật Nhà ở tại hội trường chiều ngày 28/10, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao nỗ lực sửa đổi Luật Nhà ở, đặc biệt là việc thể chế hóa định hướng ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách và tháo gỡ các điểm nghẽn về đầu tư. Tuy nhiên, từ thực tiễn của đô thị có áp lực nhà ở lớn như TP. Hồ Chí Minh, đại biểu đề nghị chính sách phải bảo đảm nhà ở xã hội được xây dựng tại nơi người dân thực sự có nhu cầu.
Theo đại biểu, dự thảo quy định UBND cấp tỉnh quyết định phương thức thực hiện nghĩa vụ nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê của chủ đầu tư thông qua dành quỹ đất trong dự án, bố trí tại vị trí khác hoặc nộp tiền tương đương. Sự linh hoạt này là cần thiết, nhưng nếu thiếu tiêu chí kiểm soát chặt chẽ, việc nộp tiền có thể trở thành phương án thuận lợi nhất đối với chủ đầu tư.
Khi đó, những khu đất có giá trị cao, hạ tầng đồng bộ có thể không còn không gian dành cho nhà ở xã hội. Người lao động dù có cơ hội tiếp cận nhà ở phù hợp với thu nhập vẫn có nguy cơ phải sống tại những khu vực xa trung tâm, nơi hạ tầng xã hội và giao thông chưa đồng bộ.
Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị bổ sung khoản 2 Điều 25 theo hướng chỉ cho phép nộp tiền thay thế khi dự án không thể bố trí quỹ đất phù hợp, dựa trên các tiêu chí thẩm định chặt chẽ của Nhà nước. Đồng thời, Điều 32 cần quy định minh bạch việc sử dụng nguồn tiền này thông qua Quỹ nhà ở.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Hà Thị Anh Thư (Đại biểu Quốc hội Quảng Ngãi) cho rằng, sự linh hoạt trong thực hiện nghĩa vụ dành quỹ đất phát triển nhà ở xã hội phải có giới hạn.
Theo đại biểu, đất dành cho nhà ở xã hội đã được xác định trong tổng thể quy hoạch đô thị, gắn với hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và quyền lợi trực tiếp của người dân. Vì vậy, cần làm rõ căn cứ cho phép thay đổi vị trí quỹ đất đã được quy hoạch để phù hợp với phương án kinh doanh của doanh nghiệp.
“Quan điểm của tôi là quy hoạch phải phục vụ lợi ích của nhân dân, không thể chạy theo phương án kinh doanh của một doanh nghiệp. Chính sách an sinh xã hội không thể trở thành phần nghĩa vụ được cắt giảm khi doanh nghiệp gặp khó khăn”, đại biểu Hà Thị Anh Thư nhấn mạnh.
Đại biểu đồng tình với ý kiến thẩm tra về việc cần xem xét lại quy định lược bỏ nghĩa vụ đầu tư hạ tầng kỹ thuật hoặc nộp khoản tiền tương đương chi phí hạ tầng của chủ đầu tư. Theo bà, nếu phương pháp xác định giá trị quỹ đất và chi phí hạ tầng chưa phù hợp thì cần sửa đổi phương pháp, thay vì bỏ hẳn nghĩa vụ.
Do đó, đại biểu đề nghị ưu tiên giữ quỹ đất nhà ở xã hội theo quy hoạch đã được phê duyệt; chỉ cho phép thay thế trong trường hợp thực sự cần thiết, có căn cứ rõ ràng, công khai, bảo đảm điều kiện hạ tầng tương đương hoặc tốt hơn, đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và hạ tầng.
Giá thuê nhà ở phải phù hợp khả năng chi trả
Bên cạnh yêu cầu về quỹ đất, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị chính sách nhà ở phải xuất phát từ khả năng chi trả và điều kiện sống thực tế của người dân.
Đối với khoản 3 Điều 37 của dự thảo, quy định giá thuê nhà ở được đầu tư bằng vốn của Quỹ nhà ở theo nguyên tắc tính đúng, tính đủ chi phí, thu hồi vốn, đại biểu cho rằng đây là nguyên tắc cần thiết dưới góc độ tài chính để bảo toàn nguồn lực. Dưới góc độ an sinh xã hội, đại biểu cho rằng không thể chuyển toàn bộ gánh nặng chi phí sang người thu nhập thấp.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định giá thuê gắn với khả năng chi trả của từng nhóm đối tượng. Nếu phát sinh chênh lệch, cần có cơ chế hỗ trợ, cấp bù từ ngân sách hoặc từ nguồn thu khai thác thương mại của Quỹ nhà ở, bảo đảm công khai, minh bạch.
Đại biểu Hà Thị Anh Thư cũng đề nghị ưu tiên quỹ đất phát triển nhà ở cho thuê dài hạn, nhất là tại các khu công nghiệp, trung tâm hành chính mới, gần nơi làm việc, trường học và giao thông công cộng.
Theo đại biểu, doanh nghiệp được hưởng ưu đãi phải thực hiện nghĩa vụ tương ứng về giá thuê, chất lượng nhà ở, trách nhiệm bảo trì và thời hạn duy trì mục đích cho thuê. Đồng thời, cần ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách để chuyển sang bán thương mại hưởng chênh lệch hoặc để người thụ hưởng tự ý cho thuê lại nhằm kinh doanh.
“Nhà nước hỗ trợ người dân để có chỗ ở, không phải để kinh doanh lại chính sách; ưu đãi doanh nghiệp để tạo nguồn cung nhà ở, không phải để thu lợi từ chuyển đổi mục đích”, đại biểu Hà Thị Anh Thư nêu quan điểm.
Đáng chú ý, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều cán bộ, công chức, viên chức phải công tác xa nhà, phát sinh nhu cầu thuê nhà trong khi không phải ai cũng đủ điều kiện được bố trí nhà ở công vụ. Trong khi đó, một số địa phương còn có trụ sở, công trình dôi dư chưa được khai thác hiệu quả.
Từ thực tế này, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế chuyển đổi những công trình đủ điều kiện thành nhà ở cho thuê với giá phù hợp, bảo đảm an toàn, đúng quy hoạch và quy định pháp luật về tài sản công.
Đại biểu cũng đề xuất đổi mới cách tiếp cận trong quản lý nhà ở xã hội, chú trọng bản chất và hiệu quả chính sách thay vì quá nặng về tên gọi dự án. Theo đó, không nhất thiết bắt buộc tên dự án phải gắn với cụm từ “nhà ở xã hội”, nhưng hồ sơ pháp lý và thông tin công khai phải xác định rõ tính chất dự án, đối tượng thụ hưởng và điều kiện quản lý theo quy định.
“Nhà ở xã hội là một chính sách an sinh, không phải dấu hiệu để phân biệt người dân theo điều kiện kinh tế. Nhà ở có thể được hỗ trợ về giá, nhưng không được thấp hơn về chất lượng sống và sự tôn trọng dành cho người dân”, đại biểu Hà Thị Anh Thư nhấn mạnh.
