Bài 2: Phát triển “kinh tế bạc” thúc đẩy tăng trưởng cao

Chăm sóc sức khỏe người lớn tuổi luôn có nhu cầu cao. Ảnh: T.H

Già hóa dân số mở cánh cửa thị trường tiêu dùng triệu dân

Theo ông Phạm Bình An, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh, “kinh tế bạc” không phải là một lĩnh vực đơn lẻ, mà là một hệ sinh thái kinh tế - xã hội đa chiều. Hệ sinh thái này được hình thành từ sự tương tác giữa thị trường tiêu dùng, cơ chế tài chính dài hạn, tiến bộ công nghệ và sự tham gia của lực lượng lao động cao tuổi.

Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và dự kiến đến năm 2036 sẽ trở thành quốc gia “dân số già”, với khoảng 20% dân số từ 60 tuổi trở lên. Đáng chú ý, tốc độ chuyển từ “già hóa” sang “dân số già” của Việt Nam chỉ khoảng 25 năm, thuộc nhóm nhanh nhất thế giới.

Riêng TP. Hồ Chí Minh, đến cuối năm 2025 có khoảng 1,6-1,7 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 11-12% dân số. Trong bối cảnh tuổi thọ tăng và mức sinh giảm, quy mô dân số cao tuổi sẽ tiếp tục gia tăng nhanh trong thời gian tới.

Theo các chuyên gia, nếu chỉ xem người cao tuổi là nhóm phụ thuộc và đối tượng trợ cấp, TP. Hồ Chí Minh sẽ phải đối mặt với áp lực lớn về chi phí y tế, bảo hiểm xã hội và quỹ hưu trí.

Ngược lại, nếu có cách tiếp cận phù hợp, người cao tuổi có thể trở thành nguồn lực phát triển thông qua lao động linh hoạt, cố vấn nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng, truyền nghề và tham gia các ngành dịch vụ chăm sóc.

Đây cũng là tinh thần của Quyết định 383/QĐ-TTg ngày 21/2/2025 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn 2045, trong đó xác định người cao tuổi là nguồn lực quan trọng của xã hội.

Từ quy mô hơn 1,6 triệu người cao tuổi cùng lực lượng lớn người trung niên sắp nghỉ hưu, TP. Hồ Chí Minh được đánh giá đang sở hữu một thị trường tiêu dùng rất lớn cho các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, nhà ở thông minh, du lịch nghỉ dưỡng, giải trí và chăm sóc dài hạn.

GS.TS. Giang Thanh Long, Trường Kinh tế và Quản lý công, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, ở góc độ tiêu dùng, người cao tuổi có nhu cầu cao đối với các dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe, phúc lợi xã hội, tài chính, bảo hiểm và tiêu dùng hàng hóa. Ở chiều ngược lại, họ vẫn có thể tham gia vào hoạt động sản xuất thông qua các hình thức lao động phù hợp, khởi nghiệp hoặc đóng góp tri thức, kinh nghiệm.

“Từ thực tiễn này, Thành phố cần xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên việc phát huy nội lực dân số trong giai đoạn “cơ cấu vàng”, thông qua hai yếu tố: gia tăng số lượng lao động và cải thiện năng suất lao động. Đồng thời, cần mở rộng hệ thống bảo hiểm xã hội theo hướng bao phủ rộng hơn, đặc biệt với lao động phi chính thức; phát triển các chương trình học tập suốt đời để nâng cao kỹ năng; tạo việc làm phù hợp cho người cao tuổi; có chính sách ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp sử dụng lao động lớn tuổi và hạn chế tình trạng phân biệt tuổi tác trong tuyển dụng”, GS.TS. Giang Thanh Long chia sẻ.

TS. Đoàn Hữu Minh, thuộc Chương trình Tăng trưởng Bao trùm và An sinh xã hội, UNFPA Việt Nam nhận định, trong bối cảnh Việt Nam tiến gần đến mốc “dân số già” vào năm 2034, xây dựng nền kinh tế bạc không còn là giải pháp an sinh đơn thuần mà đã trở thành chiến lược phát triển mới.

Theo TS. Đoàn Hữu Minh, TP. Hồ Chí Minh cần tận dụng lợi thế từ Nghị quyết số 98/2023/QH15 để xây dựng thị trường lao động 50+ linh hoạt, phát triển hệ sinh thái Age-Tech (giải pháp công nghệ phục vụ người cao tuổi-PV) thúc đẩy mô hình chăm sóc tích hợp dài hạn.

Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn tư vấn bệnh lý cho người bệnh lớn tuổi. Ảnh: BV NSG

Lợi thế lớn nhưng chưa khai thác bài bản

Nhiều chuyên gia cho rằng, TP. Hồ Chí Minh có nhiều lợi thế để phát triển “kinh tế bạc”, nhưng chưa hình thành được hệ sinh thái chuyên biệt dành cho người cao tuổi.

Dù sở hữu hệ thống bệnh viện, dịch vụ y tế và hạ tầng đô thị lớn nhất cả nước, Thành phố vẫn thiếu các sản phẩm chuyên sâu dành cho người cao tuổi như trung tâm chăm sóc dài hạn, khu nghỉ dưỡng phục hồi chức năng hay các mô hình nhà ở thân thiện tuổi già.

Theo TS. Đoàn Hữu Minh, TP. Hồ Chí Minh cần triển khai các cơ chế “sandbox” để thí điểm mô hình mới trong lĩnh vực chăm sóc, tài chính và công nghệ cho người cao tuổi trước khi nhân rộng.

Bên cạnh đó, Thành phố cần chuẩn hóa các mô hình dịch vụ cộng đồng đang phát triển tự phát như câu lạc bộ sức khỏe hay không gian sinh hoạt người cao tuổi thành chuỗi dịch vụ chuyên nghiệp.

Các chuyên gia cũng cho rằng, “kinh tế bạc” không chỉ dừng ở chăm sóc y tế, mà còn mở ra cơ hội phát triển cho nhiều lĩnh vực như tài chính, bảo hiểm, công nghệ, du lịch nghỉ dưỡng và dịch vụ tiêu dùng cao cấp.

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn đứng ngoài “cuộc chơi” giá trị cao này, dù nhu cầu chăm sóc người cao tuổi dự báo sẽ tăng rất nhanh trong những năm tới.

Theo ông Phạm Bình An, TP. Hồ Chí Minh cần xây dựng hệ sinh thái tích hợp giữa y tế, công nghệ, du lịch, quy hoạch đô thị và tài chính để phát triển “kinh tế bạc” theo hướng bền vững.

Trong đó, mô hình chăm sóc cần chuyển dần từ dưỡng lão nội trú sang “già hóa tại chỗ”, ưu tiên chăm sóc tại nhà và cộng đồng. Các công nghệ như AI, robot hỗ trợ, hồ sơ sức khỏe điện tử liên thông cần được ứng dụng mạnh để nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi.

Nhiều chuyên gia nhận định, nếu được đầu tư bài bản, “kinh tế bạc” không chỉ giúp TP. Hồ Chí Minh thích ứng với già hóa dân số, mà còn có thể trở thành động lực tăng trưởng mới, đóng góp cho mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Thành phố trong giai đoạn tới.