Chất lượng thể chế quyết định khả năng chuyển hóa tiềm năng thành tăng trưởng

Đại biểu Lã Thanh Tân đề xuất giải pháp để thể chế thực sự trở thành động lực phát triển. Ảnh: VPQH

Rà soát, hoàn thiện tổng thể hệ thống pháp luật

Chiều ngày 30/10, thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, đại biểu Lã Thanh Tân bày tỏ đồng tình với các nhóm nhiệm vụ, giải pháp Chính phủ đề ra, đặc biệt là nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện thể chế.

Theo đại biểu, một vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc thực hiện các mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới là làm thế nào để thể chế thực sự trở thành động lực phát triển.

“Một nền kinh tế có thể có nhiều tiềm năng, có nguồn lực, có doanh nghiệp và có khát vọng vươn lên, nhưng những tiềm năng ấy có được chuyển hóa thành tăng trưởng hay không, có nguồn lực có được khơi thông hay không phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của thể chế”, đại biểu nhấn mạnh.

Từ đó, đại biểu đề nghị triển khai nhiệm vụ hoàn thiện thể chế năm 2027 trong tổng thể thực hiện Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam. Đây là cơ hội để tạo ra bước chuyển căn bản về chất lượng thể chế.

Đề xuất thứ nhất của đại biểu Lã Thanh Tân là phải chuyển từ tư duy sửa từng quy định sang tư duy xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống pháp luật.

Dẫn báo cáo thẩm tra cho biết cả nước đã rà soát 45.793 văn bản quy phạm pháp luật, với hàng nghìn văn bản được kiến nghị sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ, đại biểu đánh giá đây là nỗ lực rất lớn của Chính phủ.

Theo đại biểu, thực tế, nhiều điểm nghẽn trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh không xuất phát từ một điều luật riêng lẻ mà thường nằm ở mối quan hệ giữa nhiều luật, nhiều cơ quan và nhiều công đoạn của một quy trình.

Đại biểu dẫn chứng, một dự án có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật về quy hoạch, đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường và kinh doanh bất động sản. Chỉ cần một khâu thiếu thống nhất, toàn bộ quá trình có thể bị đình trệ.

Vì vậy, đại biểu Lã Thanh Tân đề nghị Chính phủ chỉ đạo tổ chức rà soát theo các chuỗi quan hệ pháp lý liên ngành, lựa chọn những lĩnh vực đang có tác động lớn đến việc huy động nguồn lực và tăng trưởng để xử lý trước.

Đối với mỗi nhóm vấn đề, cần xác định rõ quy định bất cập, nguyên nhân, phương án xử lý, cơ quan chịu trách nhiệm và thời gian hoàn thành.

Đặc biệt, cần triển khai thực chất định hướng của Kết luận 09-KL/TW về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật. Theo đó, có những lĩnh vực cần giữ các luật chuyên ngành độc lập nhưng phải làm rõ ranh giới điều chỉnh và mối quan hệ giữa các luật; có những lĩnh vực cần sửa đổi đồng bộ, cũng có thể có những nhóm quy định đủ điều kiện để nghiên cứu tích hợp, hợp nhất.

Cách tiếp cận này, theo đại biểu, sẽ góp phần khắc phục sự phân mảnh, chồng chéo, đồng thời bảo đảm tính ổn định, dễ hiểu và dễ thực hiện của pháp luật.

Pháp luật phải mở đường cho các động lực tăng trưởng mới

Đề xuất thứ hai, đại biểu Lã Thanh Tân cho rằng, cần chuyển sang tư duy kiến tạo pháp lý cho động lực phát triển.

Theo đại biểu, trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu, công nghệ số và các mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh và cạnh tranh giữa các quốc gia. Trong bối cảnh đó, nếu pháp luật chỉ phản ứng sau khi thực tiễn đã phát sinh đầy đủ vấn đề thì Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội phát triển.

Đại biểu đề nghị Chính phủ chủ động nhận diện những lĩnh vực có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng mới để xây dựng khuôn khổ pháp lý từ sớm.

“Pháp luật phải mở ra cho không gian đổi mới sáng tạo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, kiểm soát được rủi ro, nhưng cũng phải đủ linh hoạt để những mô hình mới có cơ hội hình thành và phát triển”, đại biểu Lã Thanh Tân nêu rõ.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Đối với những lĩnh vực chưa có đủ cơ sở thực tiễn để quy định đầy đủ, cần nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, xác định rõ phạm vi, thời hạn, trách nhiệm, giám sát và giới hạn rủi ro.

Cùng với đó, đại biểu lưu ý cần nâng cao chất lượng đánh giá tác động chính sách, nhất là tác động đến chi phí tuân thủ, khả năng gia nhập thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đề xuất thứ ba, đại biểu Lã Thanh Tân nhấn mạnh yêu cầu chuyển sang tư duy chịu trách nhiệm về kết quả thực thi pháp luật.

Theo đại biểu, một chính sách dù được thiết kế tốt vẫn có thể không đạt mục tiêu nếu thiếu nguồn lực, thiếu hướng dẫn hoặc thiếu sự phối hợp trong tổ chức thực hiện. Khoảng cách giữa quy định trên văn bản và thực hiện ở cơ sở có thể làm giảm đáng kể hiệu quả của chính sách.

Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ gắn trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo với toàn bộ vòng đời của chính sách, từ đánh giá tác động, tổ chức thực hiện đến kiểm tra và đánh giá sau ban hành.

Đối với việc phân cấp, phân quyền, đại biểu lưu ý cần bảo đảm thẩm quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực, nhân lực và điều kiện thực hiện. Khi ban hành quy định mới, phải tính đến khả năng thực thi của chính quyền địa phương cũng như chi phí tuân thủ của người dân và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả thể chế bằng những chỉ tiêu cụ thể, có thể đo lường được. Trong đó, cần làm rõ thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính giảm bao nhiêu; bao nhiêu điểm nghẽn pháp lý được xử lý; bao nhiêu dự án, nguồn lực được khơi thông; mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp được cải thiện như thế nào.

Đại biểu Lã Thanh Tân nhấn mạnh: “Một hệ thống pháp luật tốt phải giúp người dân dễ thực hiện quyền của mình. Khi pháp luật thực sự đáp ứng được yêu cầu này, thể chế sẽ trở thành nguồn lực, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển của đất nước”.