 |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã có buổi làm việc với Đoàn công tác của JICA do Chủ tịch JICA Tanaka Akihiko làm Trưởng đoàn (tháng 6/2026). |
Phóng viên: Ông đánh giá như thế nào về giai đoạn phát triển hiện nay của Việt Nam và những yêu cầu đặt ra đối với mô hình tăng trưởng trong giai đoạn tới?
Ông Kobayashi Yosuke: Việt Nam đã bước vào một giai đoạn phát triển mới. Trong nhiều năm, tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu được thúc đẩy bởi ngành sản xuất thâm dụng lao động, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và việc hội nhập vào thị trường toàn cầu. Mô hình này đã mang lại những kết quả đáng kể và đưa Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế năng động nhất ở châu Á.
Tuy nhiên, khi Việt Nam tiến tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam đang tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới. Theo đó, lãnh đạo Việt Nam đã và đang thúc đẩy một loạt cải cách lớn tập trung vào khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hiện đại hóa thể chế và nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp trong nước.
Những cải cách này nhằm cải thiện năng suất, tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế và giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đồng thời, môi trường quốc tế cũng đang thay đổi nhanh chóng. An ninh kinh tế, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, chuyển dịch năng lượng, khoáng sản thiết yếu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và công nghệ vũ trụ đang ngày càng trở nên quan trọng đối với tăng trưởng bền vững và năng lực cạnh tranh.
Trong bối cảnh đó, tại Hội nghị thượng đỉnh Nhật Bản - Việt Nam diễn ra vào tháng 5/2026, Chính phủ hai nước đã xác định an ninh kinh tế là một lĩnh vực hợp tác ưu tiên mới, bao gồm năng lượng, khoáng sản thiết yếu, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và vũ trụ.
Phóng viên: Trước những yêu cầu đó, xin ông cho biết, JICA định hướng hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới như thế nào?
Ông Kobayashi Yosuke: JICA coi đây là một cơ hội quan trọng để đóng góp vào chương trình cải cách của Việt Nam, đồng thời tăng cường hơn nữa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Nhật Bản.
Theo đó, JICA đã xây dựng một gói hỗ trợ toàn diện dựa trên sự hợp tác lâu dài của chúng tôi với Việt Nam, kết hợp kinh nghiệm trong phát triển nguồn nhân lực, cải cách thể chế, phát triển khu vực tư nhân và phát triển hạ tầng.
Gói hỗ trợ này gồm 4 trụ cột củng cố lẫn nhau. Thứ nhất là thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực. Thứ hai là phát triển doanh nghiệp trong nước và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Thứ ba là cải thiện môi trường đầu tư. Thứ tư là phát triển hạ tầng chiến lược.
Bốn trụ cột được thiết kế như một gói hỗ trợ tổng thể nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.
 |
| Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) Việt Nam. |
Phóng viên: Cụ thể, 4 trụ cột trong gói hỗ trợ sẽ được triển khai ra sao và JICA kỳ vọng những trụ cột này sẽ hỗ trợ Việt Nam như thế nào, thưa ông?
Ông Kobayashi Yosuke: Trụ cột đầu tiên là phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực. Trụ cột này gắn kết chặt chẽ với một số sáng kiến cải cách lớn gần đây của Việt Nam, đặc biệt là các Nghị quyết của Bộ Chính trị số 57-NQ/TW, số 71-NQ/TW và số 80-NQ/TW - những nghị quyết nhấn mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục đào tạo và phát triển văn hóa là các động lực then chốt cho tăng trưởng trong tương lai.
JICA tin rằng nguồn nhân lực chính là trái tim trong quá trình chuyển đổi của Việt Nam. Vì vậy, JICA sẽ cung cấp sự hỗ trợ toàn diện, từ tư vấn chính sách và hỗ trợ thể chế đến giáo dục đại học, hợp tác nghiên cứu và sự hợp tác giữa nhà trường - viện nghiên cứu - Chính phủ - doanh nghiệp.
Trong những năm qua, JICA đã phát triển quan hệ đối tác với hơn 20 trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam, cũng như hợp tác với Khu công nghệ cao Hòa Lạc và Trung tâm Vũ trụ Việt Nam. Dựa trên những nền tảng này, chúng tôi sẽ tập trung vào các lĩnh vực chiến lược dự kiến ngày càng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển tương lai của Việt Nam, gồm công nghệ vũ trụ, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Hiện JICA đang thảo luận với Chính phủ Việt Nam về khả năng cung cấp một khoản vay chương trình mới cho AI và chuyển đổi số.
Chúng tôi cũng sẽ hỗ trợ ứng dụng các công nghệ này trong những lĩnh vực như chuyển đổi xanh, quản lý rủi ro thiên tai, nông nghiệp, giao thông vận tải và y tế.
Một mục tiêu quan trọng khác là thúc đẩy “tuần hoàn chất xám” giữa Nhật Bản và Việt Nam. Chúng tôi hy vọng tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi sinh viên, nhà nghiên cứu, kỹ sư, phiên dịch viên để tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể luân chuyển tích cực hơn giữa hai nước.
Trụ cột thứ hai tập trung vào sự phát triển của các doanh nghiệp trong nước và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việt Nam đã đạt được thành công đáng kể trong thu hút đầu tư nước ngoài trong những thập kỷ qua. Thách thức tiếp theo là bảo đảm các doanh nghiệp trong nước có thể tham gia tích cực hơn vào các hoạt động có giá trị gia tăng cao, tăng cường năng lực cạnh tranh và trở thành những mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.
Trụ cột này hỗ trợ chương trình cải cách của Việt Nam theo Nghị quyết số 68-NQ/TW và số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị – tập trung nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước trong nước, cũng như Nghị quyết số 70-NQ/TW về an ninh năng lượng.
Theo đó, JICA sẽ hỗ trợ sự phát triển của doanh nghiệp Việt Nam thông qua đổi mới sáng tạo, nâng cấp công nghệ và tăng cường hợp tác với các công ty Nhật Bản. Hỗ trợ của chúng tôi sẽ bao gồm chuyển giao công nghệ, kết nối doanh nghiệp và cải thiện khả năng tiếp cận tài chính.
Về tài chính, JICA sẽ tận dụng nguồn vốn đầu tư tài chính khu vực tư nhân. Gần đây, chúng tôi đã hoàn thành khoản vay dành cho BIDV trong chương trình hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa ở khu vực nông thôn.
Chúng tôi cũng kỳ vọng vào tác động tích cực từ việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp theo phân loại của FTSE Russell, bởi JICA đã cung cấp hợp tác kỹ thuật trong lĩnh vực này trong nhiều năm qua.
Bên cạnh đó, JICA có kế hoạch tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực ngày càng quan trọng dưới góc độ an ninh kinh tế, bao gồm năng lượng, khoáng sản thiết yếu, an ninh lương thực và an ninh hàng hải. JICA sẽ bắt đầu một khảo sát để nghiên cứu khả năng hỗ trợ nỗ lực của Việt Nam trong tăng cường dự trữ dầu khí chiến lược.
 |
| Bộ Tài chính tổ chức Lễ ký kết 11 hợp đồng cho vay lại nguồn vốn vay nước ngoài của Chính phủ Nhật Bản thông qua JICA với 8 tỉnh miền núi phía Bắc (tháng 6/2026). |
Trụ cột thứ ba liên quan đến cải thiện môi trường đầu tư. Một môi trường đầu tư vững mạnh là điều cốt yếu cho tăng trưởng bền vững. Các nhà đầu tư cần sự minh bạch, tính dự báo được, hiệu quả và niềm tin vào các thể chế.
Việt Nam hiện đang theo đuổi những cải cách quan trọng trong xây dựng pháp luật, quản trị, thực thi chính sách và hội nhập quốc tế. Đặc biệt, các Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thị hành pháp luật, và số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đưa ra những định hướng quan trọng cho các cuộc cải cách này.
JICA đã tích lũy nhiều kinh nghiệm thông qua hàng thập kỷ hợp tác pháp luật và tư pháp với Việt Nam. Dựa trên kinh nghiệm này, chúng tôi sẽ hỗ trợ việc xây dựng và thực thi các thể chế, chính sách góp phần tạo nên một môi trường kinh doanh hấp dẫn và dễ dự báo hơn. Các lĩnh vực hợp tác chính bao gồm hệ thống pháp luật và tư pháp, bảo hộ sở hữu trí tuệ, chính sách thuế và hỗ trợ cấu trúc quản trị đang phát triển của Việt Nam, bao gồm việc áp dụng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Những cải cách này sẽ mang lại lợi ích không chỉ cho các công ty Nhật Bản mà còn cho các doanh nghiệp Việt Nam và các nhà đầu tư từ khắp nơi trên thế giới.
Trụ cột thứ tư là hạ tầng chiến lược. JICA có lịch sử lâu dài trong hỗ trợ phát triển hạ tầng tại Việt Nam. Chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc với Việt Nam về hạ tầng chiến lược - lĩnh vực đóng vai trò là đòn bẩy hỗ trợ việc thực thi hiệu quả 3 trụ cột đầu tiên.
Nội dung này bao gồm các cơ sở giáo dục và nghiên cứu, hạ tầng công nghệ cao và hạ tầng đô thị chiến lược như đường sắt đô thị, cảng biển, đường bộ, cầu, hệ thống xử lý nước thải và hệ thống thoát nước. Hỗ trợ hạ tầng cơ bản tại các vùng khó khăn cũng sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng trong hợp tác của chúng tôi.
Một điểm đặc trưng trong hợp tác của chúng tôi là nhấn mạnh vào việc chuyển giao công nghệ từ các công ty và tổ chức Nhật Bản cho các đối tác Việt Nam. Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là xây dựng hạ tầng mà còn nâng cao năng lực công nghệ và công nghiệp của Việt Nam về lâu dài.
Gói hỗ trợ tổng thể này thể hiện cam kết của JICA trong việc đồng hành cùng Việt Nam khi đất nước theo đuổi một giai đoạn phát triển mới. Chúng tôi tin rằng, những nỗ lực này sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu của Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời tăng cường hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam trong các lĩnh vực ngày càng quan trọng đối với an ninh kinh tế và phát triển bền vững.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!
