Tạo thêm dư địa cho khu vực tư nhân tham gia các dự án PPP về khoa học công nghệ

Nghị định số 377/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo thêm dư địa cho khu vực tư nhân tham gia các dự án đối tác công - tư về khoa học công nghệ.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 377/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/10/2026. Nghị định số 377/2026/NĐ-CP có nhiều sửa đổi, bổ sung đáng chú ý các quy định tại các nghị định liên quan, góp phần tháo gỡ các vướng mắc và điểm nghẽn còn tồn tại, tạo hành lang pháp lý thông thoáng, linh hoạt, bắt kịp các yêu cầu thực tiễn, nâng cao chất lượng, hiệu quả thu hút đầu tư PPP trong lĩnh vực khoa học công nghệ.

Cụ thể, Nghị định số 377/2026/NĐ-CP gồm 5 Chương và 50 Điều, sửa đổi, bổ sung 4 nghị định gồm Nghị định số 180/2025/NĐ-CP về hợp tác công tư trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị định số 243/2025/NĐ-CP quy định chi tiết Luật PPP; Nghị định số 257/2025/NĐ-CP về dự án áp dụng hợp đồng BT; và Nghị định số 312/2025/NĐ-CP về quản lý tài chính dự án PPP, thanh toán và quyết toán dự án BT.

Theo đánh giá từ các cơ quan quản lý, việc sửa đổi nhằm tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý PPP, đồng thời đồng bộ với những quy định mới về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản lý dữ liệu.

Mở rộng dư địa cho hợp tác PPP trong lĩnh vực khoa học, công nghệ

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của Nghị định số 377/2026/NĐ-CP là mở rộng mô hình hợp tác công - tư sang các dự án khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo đó, Nghị định cho phép áp dụng hợp đồng hỗn hợp, kết hợp một hoặc một số loại hợp đồng PPP với các hình thức hợp tác khác theo pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dữ liệu.

Điểm mới này đặc biệt có ý nghĩa với các dự án công nghệ vốn thường có cấu trúc phức tạp, vòng đời dài và mức độ rủi ro cao hơn dự án hạ tầng truyền thống. Một dự án có thể trải qua nhiều giai đoạn từ nghiên cứu, thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ đến thương mại hóa. Việc chỉ sử dụng một mô hình hợp đồng cố định có thể không phù hợp với toàn bộ vòng đời dự án.

Theo ông Phạm Thy Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Tài chính, những sửa đổi lần này nhằm đồng bộ quy định PPP với pháp luật mới về khoa học, công nghệ, công nghệ cao và chuyển đổi số, đồng thời tạo cơ chế linh hoạt hơn cho các dự án trong lĩnh vực này. Nghị định cũng làm rõ cơ chế ngân sách nhà nước đặt hàng, tài trợ nhiệm vụ khoa học, công nghệ và tạo cơ sở linh hoạt hơn cho các mô hình PPP trong lĩnh vực này.

Theo đó, Nghị định số 377/2026/NĐ-CP lược bỏ các quy định đặc thù trùng lặp về lựa chọn nhà đầu tư và hợp đồng dự án PPP, chuyển sang dẫn chiếu trực tiếp Luật PPP và Nghị định số 243/2025/NĐ-CP. Nghị định được sửa đổi nhằm tăng tính thống nhất và khả thi trong áp dụng, làm rõ cơ chế ngân sách nhà nước đặt hàng, tài trợ nhiệm vụ KHCN (không tính vào tỷ lệ vốn nhà nước trong dự án PPP); Nghị định cũng bổ sung cơ chế xác định chi phí khai thác dữ liệu khi chưa có quy định về phí, lệ phí, kèm nguyên tắc điều chỉnh cho giai đoạn còn lại và không truy thu, hoàn trả, nhằm lấp khoảng trống pháp lý và bảo đảm ổn định hợp đồng. Đồng thời, Nghị định cụ thể hóa Khoản 3 Điều 45 Luật PPP về hợp đồng hỗn hợp, cho phép kết hợp linh hoạt các loại hợp đồng PPP với các mô hình hợp tác về KHCN, ĐMST và dữ liệu, góp phần thu hút nguồn lực tư nhân.

Một điểm đáng chú ý khác là việc phân định giữa nguồn vốn nhà nước tham gia dự án PPP và nguồn kinh phí ngân sách nhà nước dành cho nhiệm vụ khoa học, công nghệ.

Theo đó, phần kinh phí ngân sách nhà nước đặt hàng hoặc tài trợ cho nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không tính vào tỷ lệ vốn nhà nước tham gia dự án PPP. Khoản kinh phí này phải được quản lý, hạch toán độc lập với phần vốn nhà nước tham gia dự án PPP.

Quy định này được trông đợi có thể tháo gỡ các điểm nghẽn quan trọng đối với các dự án công nghệ, khi Nhà nước vừa đóng vai trò bên tham gia PPP, vừa có nhu cầu đặt hàng hoặc tài trợ cho hoạt động nghiên cứu và phát triển.

Dữ liệu được đưa vào “bài toán” PPP

Cùng với công nghệ, dữ liệu là một nội dung được quan tâm đặc biệt trong Nghị định số 377/2026/NĐ-CP. Đối với dự án có mục tiêu phi lợi nhuận, việc truy cập, sử dụng dữ liệu được miễn phí. Với dự án khai thác dữ liệu để thương mại hóa, cơ quan chủ quản dữ liệu và đối tác có thể thỏa thuận về chi phí khai thác, trên cơ sở bù đắp các chi phí quản lý, duy trì, bảo đảm an toàn và phát triển hạ tầng dữ liệu.

Đáng chú ý, nghị định cũng đưa ra cơ chế xử lý trong trường hợp pháp luật chưa quy định mức thu phí, lệ phí đối với việc khai thác dữ liệu. Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn khi thị trường dữ liệu phát triển nhanh hơn tốc độ hoàn thiện của hệ thống quy định về giá và phí.

Với doanh nghiệp công nghệ, cơ chế này có thể tạo điều kiện để tiếp cận nguồn dữ liệu công phục vụ phát triển sản phẩm, trong khi Nhà nước vẫn có cơ sở kiểm soát chi phí và bảo đảm an toàn dữ liệu.

Đưa đấu thầu PPP tiến lên môi trường số

Một thay đổi khác có tác động trực tiếp tới nhà đầu tư là lộ trình lựa chọn nhà đầu tư PPP qua mạng. Theo quy định tại Nghị định số 377/2026/NĐ-CP, từ ngày 1/1/2027, việc nộp văn bản đề xuất dự án PPP theo quy định sẽ được thực hiện trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Từ thời điểm 1/9/2027, việc lựa chọn nhà đầu tư qua mạng được áp dụng đối với dự án PPP thực hiện theo hình thức đấu thầu rộng rãi.

Nghị định số 377/2026/NĐ-CP góp phần đẩy nhanh đưa đấu thầu PPP tiến lên môi trường số.

Các bước như phát hành hồ sơ mời thầu, làm rõ hồ sơ, nộp và sửa đổi hồ sơ dự thầu, mở thầu, đánh giá hồ sơ và công bố kết quả sẽ được thực hiện trên hệ thống theo quy định. Đây là thay đổi đáng chú ý đối với doanh nghiệp bởi chuyển đổi số trong đấu thầu không chỉ giúp giảm chi phí hành chính mà còn tăng khả năng truy vết quá trình lựa chọn nhà đầu tư.

Nghị định đồng thời đặt ra cơ sở dữ liệu về nhà đầu tư trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, trong đó có thông tin về tình trạng pháp lý và năng lực của nhà đầu tư. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, khả năng kết nối giữa các hệ thống và năng lực vận hành của cơ quan nhà nước.

Tăng yêu cầu bảo đảm và minh bạch giá trị công trình hợp tác BT

Ở lĩnh vực hợp tác theo hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao), Nghị định số 377/2026/NĐ-CP bổ sung quy định đáng chú ý đối với dự án BT không yêu cầu thanh toán. Nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án phải thực hiện biện pháp bảo đảm thực hiện hợp đồng trước khi hợp đồng có hiệu lực, với giá trị bảo đảm bằng 1% tổng mức đầu tư của dự án.

Như vậy, quy định này tạo thêm công cụ bảo vệ phía Nhà nước trong trường hợp dự án không có cơ chế thanh toán trực tiếp nhưng nhà đầu tư vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ xây dựng, chuyển giao công trình.

Đối với dự án BT thanh toán bằng quỹ đất, Nghị định số 377/2026/NĐ-CP cũng làm rõ hơn cách xác định giá trị công trình. Trong đó, giá trị công trình BT không bao gồm lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư; chi phí lãi vay được tính đối với phần vốn nhà đầu tư phải đi vay.

Đây là vấn đề có ý nghĩa lớn đối với việc xác định giá trị nghĩa vụ thanh toán bằng quỹ đất, bởi chỉ một thay đổi trong cách tính chi phí cũng có thể tác động trực tiếp đến giá trị tài sản công được sử dụng để thanh toán cho dự án.

Tháo gỡ bài toán chi phí tư vấn và nâng cao năng lực thực thi

Một điểm đáng chú ý khác là Nghị định số 377/2026/NĐ-CP cũng xử lý vấn đề chi phí tư vấn thẩm tra trong những dự án có tính chất đặc thù.

Theo quy định tại Nghị định, đối với trường hợp thuê tư vấn nước ngoài, liên danh tư vấn trong nước và nước ngoài hoặc những công việc chưa có định mức, dự toán chi phí được lập theo quy định của Chính phủ về trình tự, thủ tục thẩm định dự án quan trọng quốc gia và giám sát, đánh giá đầu tư. Quy định này được kỳ vọng giúp các dự án lớn, phức tạp, đặc biệt là dự án công nghệ cao hoặc dự án có yếu tố quốc tế, có cơ sở xác định chi phí tư vấn phù hợp hơn với thị trường.

Đánh giá về những thay đổi này, ông Nguyễn Hồng Chuyên, Tổng giám đốc Công ty CP Sở hữu trí tuệ Davilaw, chuyên gia về PPP, cho rằng hệ thống pháp lý đang hình thành một “sân chơi PPP thế hệ mới”, trong đó thủ tục được hướng tới nhanh hơn, thiết kế dự án linh hoạt hơn và cơ chế tài chính an toàn hơn. Theo chuyên gia này, Nghị định số 377/2026/NĐ-CP có thể đóng vai trò như một “chất xúc tác” đối với các dự án đổi mới sáng tạo và công nghệ cao, khi cho phép thiết kế dự án phù hợp hơn với đặc thù của từng giai đoạn nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa.

Nghị định số 377/2026/NĐ-CP góp phần làm rõ hơn cách xác định giá trị công trình đối với dự án BT thanh toán bằng quỹ đất

Tuy nhiên các chuyên gia cũng lưu ý một vấn đề đặt ra là phía sau sự mở rộng về không gian pháp lý là yêu cầu cao hơn về năng lực thực thi. Cụ thể, với dự án công nghệ, cơ quan nhà nước và nhà đầu tư phải giải được những bài toán mới như định giá dữ liệu, phân bổ quyền sở hữu trí tuệ, phân chia rủi ro công nghệ và xác định phương án thương mại hóa. Với dự án BT, yêu cầu quan trọng lại nằm ở định giá công trình, định giá quỹ đất, kiểm toán và quyết toán.

Tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục, nâng chất lượng dự án

Theo nhận định của các chuyên gia, xét về tổng quan, có thể thấy Nghị định số 377/2026/NĐ-CP đang đi theo hai hướng song song: mở rộng không gian cho khu vực tư nhân tham gia và tăng yêu cầu minh bạch trong sử dụng nguồn lực công.

Quan đó, một mặt doanh nghiệp có thêm cơ hội tham gia vào những lĩnh vực mới như dữ liệu, chuyển đổi số, khoa học và công nghệ. Mặt khác, các quy định về đấu thầu qua mạng, bảo đảm thực hiện hợp đồng, xác định giá trị công trình và quyết toán dự án đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cả nhà đầu tư lẫn cơ quan nhà nước.

Đặc biệt, việc đưa lựa chọn nhà đầu tư PPP lên môi trường số từ năm 2027 có thể tạo ra thay đổi đáng kể về cách thị trường vận hành. Nếu được triển khai đồng bộ, đây không chỉ là câu chuyện “số hóa thủ tục” mà còn có thể góp phần hình thành thị trường PPP minh bạch hơn, trong đó năng lực và lịch sử tham gia dự án của nhà đầu tư được chuẩn hóa và dễ kiểm chứng hơn. Và sau cùng, hiệu quả của Nghị định số 377/2026/NĐ-CP sẽ được đo bằng số lượng và chất lượng dự án PPP thực tế được triển khai, chứ không chỉ ở số lượng quy định được sửa đổi.

Trong bối cảnh nhu cầu huy động nguồn lực tư nhân cho hạ tầng, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo ngày càng lớn, Nghị định số 377/2026/NĐ-CP được đưa vào thực thi sẽ góp phần mở thêm một cánh cửa cho PPP. Vấn đề đặt ra là nhanh chóng đưa các chính sách và quy định pháp lý này thành những dự án có hiệu quả kinh tế trên thực tiễn, kiểm soát tốt rủi ro và tạo giá trị thực cho Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội.