Nông, lâm nghiệp và thủy sản giữ nhịp tăng trưởng, củng cố trụ đỡ nền kinh tế

Nông, lâm nghiệp và thủy sản động lực đến từ thủy sản, chăn nuôi, cây lâu năm và chuyển dịch cơ cấu, nâng giá trị sản xuất.

Đa dạng động lực, tạo nền tảng tăng trưởng

Theo Cục Thống kê, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực trong quý III và 9 tháng năm 2026. Giá trị tăng thêm của khu vực trong quý III tăng 4,60% so với cùng kỳ, cao hơn mức tăng 3,60% của quý III/2024 và 3,10% của quý III/2025. Tính chung 9 tháng, khu vực này tăng 4,02%, mức tăng cao nhất kể từ năm 2019.

Kết quả trên cho thấy sức chống chịu của khu vực nông nghiệp tiếp tục được củng cố trong bối cảnh sản xuất phải đối mặt với nhiều yếu tố bất lợi như biến động thị trường, chi phí đầu vào, dịch bệnh và thiên tai. Đáng chú ý, tăng trưởng không phụ thuộc vào một động lực đơn lẻ mà được tạo nên từ nhiều nhóm ngành, trong đó thủy sản, chăn nuôi và cây lâu năm đang nổi lên là những điểm sáng.

Tại họp báo ngày 3/10 của Cục Thống kê, ông Đậu Ngọc Hùng, Trưởng phòng Nông, lâm nghiệp và thủy sản, cho biết lĩnh vực thủy sản tiếp tục ghi nhận tốc độ tăng khá. Giá trị sản phẩm thủy sản quý III ước tăng 5,19%, tính chung 9 tháng tăng 4,99%. Động lực chủ yếu đến từ nuôi trồng, nhất là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, mở rộng mô hình nuôi thâm canh, siêu thâm canh và phát triển nuôi biển.

Đáng chú ý, con số này cho thấy cơ cấu tăng trưởng của thủy sản đang dịch chuyển rõ hơn theo hướng tăng vai trò của nuôi trồng, qua đó giảm phần nào sự phụ thuộc vào khai thác tự nhiên. Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững, đồng thời tạo điều kiện để kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tổ chức sản xuất theo chuỗi.

Các sản phẩm chủ lực tiếp tục đóng góp quan trọng. Sản lượng cá tra 9 tháng đạt 1.431,6 nghìn tấn, tăng 4,4%, nhờ chế biến và xuất khẩu duy trì đà tăng tại các thị trường Trung Quốc, EU, CPTPP, Nhật Bản và Anh. Tôm thẻ chân trắng đạt 940,8 nghìn tấn, tăng 8,3%; tôm sú đạt 261,3 nghìn tấn, tăng 4,4%. Sản lượng cá rô phi tăng 10,2%, mở thêm dư địa cho phát triển các sản phẩm phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Cùng với thủy sản, chăn nuôi cũng đóng góp đáng kể vào tăng trưởng chung. Theo ông Đậu Ngọc Hùng, chăn nuôi đóng góp hơn 23% vào mức tăng của toàn khu vực. Giá trị sản phẩm chăn nuôi quý III tăng 5,23%, 9 tháng tăng 4,92%. Xu hướng chuyển dịch sang chăn nuôi trang trại, tập trung, liên kết chuỗi và tăng cường an toàn sinh học đang giúp nâng khả năng kiểm soát dịch bệnh, ổn định nguồn cung và cải thiện hiệu quả sản xuất.

Cây lâu năm cũng là một điểm sáng khi giá trị sản lượng quý III tăng khoảng 4,49%, 9 tháng tăng khoảng 4,91%, đóng góp khoảng 21% vào mức tăng chung. Nhiều loại cây có giá trị kinh tế cao tiếp tục tăng sản lượng. Trong 9 tháng, sầu riêng đạt hơn 1,3 triệu tấn, tăng 13,8%; mít hơn 1 triệu tấn, tăng 8,7%; dừa gần 2,1 triệu tấn, tăng 6,6%.

Sản lượng một số cây trồng chủ yếu chín tháng năm 2026.

Sự gia tăng của các nhóm sản phẩm này phản ánh một chuyển dịch quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp: từ chú trọng mở rộng sản lượng sang lựa chọn ngành hàng có khả năng tạo giá trị cao hơn. Việc chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang cây lâu năm, nuôi trồng thủy sản và các mô hình phù hợp với nhu cầu thị trường đang góp phần nâng hiệu quả sử dụng đất, đồng thời mở rộng dư địa tăng trưởng.

Nâng giá trị để củng cố sức cạnh tranh

Nếu tăng trưởng về sản lượng là điều kiện cần, nâng chất lượng và giá trị gia tăng mới là yếu tố quyết định khả năng duy trì sức cạnh tranh của nông, lâm nghiệp và thủy sản trong dài hạn. Đây cũng là yêu cầu ngày càng rõ khi các thị trường nhập khẩu liên tục nâng tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, chất lượng và phát triển bền vững.

Trong lĩnh vực cây lâu năm, tổng diện tích hiện có đạt 3.891 nghìn ha, tăng 40,8 nghìn ha so với cùng kỳ năm 2025. Diện tích cây ăn quả đạt 1.320,6 nghìn ha, tăng 13 nghìn ha. Đến ngày 30/8/2026, cả nước có 10.252 mã số vùng trồng và 1.841 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu nhiều loại nông sản sang Trung Quốc, Hoa Kỳ, Australia, New Zealand, Hàn Quốc, Nhật Bản và các thị trường khác.

Việc mở rộng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của thị trường nhập khẩu mà còn tạo nền tảng để nâng giá trị nông sản. Khi sản xuất được chuẩn hóa, mối liên kết giữa vùng nguyên liệu, doanh nghiệp chế biến và hệ thống phân phối có điều kiện chặt chẽ hơn, qua đó giảm phụ thuộc vào tiêu thụ theo mùa vụ và hạn chế rủi ro thị trường.

Sản xuất lúa là một ví dụ rõ nét. Vụ hè thu năm 2026, cả nước gieo cấy 1.861,6 nghìn ha, giảm 36,8 nghìn ha so với cùng kỳ, nhưng năng suất ước đạt 58,9 tạ/ha, tăng 1,5 tạ/ha. Sản lượng đạt gần 11 triệu tấn, tăng 71,2 nghìn tấn. Việc diện tích giảm nhưng năng suất và sản lượng vẫn tăng cho thấy hiệu quả sản xuất đang được cải thiện, đồng thời phản ánh xu hướng chuyển một phần diện tích sang cây trồng, cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản có giá trị kinh tế cao hơn.

Đáng chú ý, Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục được triển khai. Đến tháng 8, diện tích áp dụng toàn bộ hoặc một phần quy trình sản xuất lúa bền vững đạt khoảng 420,8 nghìn ha. Đây không chỉ là giải pháp nâng chất lượng gạo mà còn tạo nền tảng để giảm phát thải, tiết kiệm chi phí và từng bước nâng giá trị trong chuỗi sản xuất.

Tuy nhiên, diễn biến xuất khẩu gạo cho thấy dư địa gia tăng giá trị vẫn rất lớn. Trong 9 tháng, Việt Nam xuất khẩu khoảng 6,45 triệu tấn gạo, trị giá 3,1 tỷ USD, giảm 5,4% về lượng và 12,3% về giá trị so với cùng kỳ. Khoảng cách giữa sản lượng và giá trị xuất khẩu đặt ra yêu cầu phải nâng chất lượng, phát triển sản phẩm khác biệt, xây dựng thương hiệu và tăng tỷ trọng chế biến thay vì chỉ tập trung mở rộng sản lượng.

Trong chăn nuôi, yêu cầu nâng hiệu quả cũng ngày càng rõ. tăng cường liên kết giữa người chăn nuôi với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ, tận dụng nguyên liệu sẵn có và phụ phẩm làm thức ăn là những giải pháp quan trọng để giảm chi phí, nâng thu nhập và hình thành chuỗi sản xuất khép kín.

Lâm nghiệp tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng khi sản lượng gỗ khai thác 9 tháng đạt 18.901 nghìn m³, tăng 5,3%. Kết quả này phản ánh nhu cầu nguyên liệu cho chế biến và xuất khẩu vẫn được duy trì, đồng thời cho thấy dư địa để nâng tỷ trọng sản phẩm gỗ chế biến sâu, thay vì chủ yếu cung cấp nguyên liệu thô.

Nâng chất lượng và giá trị gia tăng yếu tố quyết định sức cạnh tranh của nông, lâm nghiệp và thủy sản. Ảnh minh họa có sự hỗ trợ của AI

Dù vậy, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản vẫn đứng trước không ít sức ép. Giá một số nông sản còn thấp, chi phí đầu vào tăng, nguy cơ dịch bệnh, bão lũ và xâm nhập mặn tiếp tục tác động đến sản xuất. Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường. Điều này buộc sản xuất phải chuyển nhanh hơn từ manh mún sang chuẩn hóa, từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng và giá trị.

Trong những tháng cuối năm, nhiệm vụ không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng mà quan trọng hơn là củng cố chất lượng tăng trưởng. Kiểm soát dịch bệnh, nhất là dịch tả lợn châu Phi; phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn; mở rộng liên kết chuỗi; nâng chất lượng sản phẩm chế biến và bám sát nhu cầu thị trường sẽ là những yếu tố quyết định khả năng duy trì đà tăng.

Với mức tăng 4,02% trong 9 tháng năm 2026, cao nhất kể từ năm 2019, nông, lâm nghiệp và thủy sản tiếp tục giữ nhịp tăng trưởng, củng cố trụ đỡ nền kinh tế. Tuy nhiên, để vai trò này bền vững hơn, khu vực cần chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng, công nghệ, liên kết và giá trị gia tăng. Đây chính là nền tảng để nông, lâm nghiệp và thủy sản nâng sức cạnh tranh, mở rộng giá trị xuất khẩu và tiếp tục củng cố trụ đỡ của nền kinh tế trong thời gian tới.