Đầu tư công tăng tốc từ những chuyển động quyết liệt

Nhiều giải pháp đang được triển khai đồng bộ nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ dự án và đưa dòng vốn đầu tư công phát huy hiệu quả. Ảnh: Lê Toàn

Quyết liệt từ chỉ đạo đến tổ chức thực hiện

Ngay từ đầu năm, giải ngân đầu tư công được xác định là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, đồng thời là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng cả năm. Trên tinh thần đó, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ liên tục chỉ đạo, đôn đốc và tổ chức nhiều cuộc họp, hội nghị với các bộ, ngành, địa phương để kịp thời tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy tiến độ thực hiện các dự án.

Các nhiệm vụ, giải pháp được triển khai đồng bộ thông qua các phiên họp Chính phủ thường kỳ, hội nghị trực tuyến với địa phương cùng nhiều nghị quyết, công điện, chỉ thị và văn bản chỉ đạo. Trong đó, Nghị quyết số 262/NQ-CP ngày 5/9/2026 yêu cầu tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công, thực hiện nghiêm việc tạm ứng và thu hồi tạm ứng, không để dồn khối lượng giải ngân vào những tháng cuối năm, đồng thời đẩy nhanh các dự án tồn đọng đã được tháo gỡ vướng mắc để sớm đưa vào vận hành, khai thác.

Cùng với đó, Chính phủ tiếp tục yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ rà soát, tham mưu và phối hợp thúc đẩy giải ngân; tập trung xử lý các dự án, công trình trọng điểm, nhất là trong các lĩnh vực hạ tầng giao thông, khoa học công nghệ và năng lượng. Những vướng mắc phát sinh trong lựa chọn nhà thầu cũng được tháo gỡ thông qua việc sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan, góp phần đơn giản hóa thủ tục và tạo thuận lợi hơn cho triển khai các gói thầu.

Tinh thần chỉ đạo quyết liệt cũng được thể hiện qua việc Thủ tướng Chính phủ ban hành các công điện đẩy nhanh tiến độ các dự án đường bộ cao tốc tại Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ và khu vực phía Bắc. Trong tháng 9/2026, lãnh đạo Chính phủ tiếp tục trực tiếp kiểm tra, làm việc và chỉ đạo tháo gỡ khó khăn đối với các dự án trọng điểm giao thông, năng lượng và hoạt động xây dựng.

Từ chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã chủ động cụ thể hóa thành kế hoạch hành động. Các Tổ công tác được duy trì để kiểm tra, đôn đốc, tháo gỡ khó khăn; trách nhiệm người đứng đầu được đề cao; tiến độ từng dự án được theo dõi cụ thể. Với những dự án chậm tiến độ, các đơn vị được yêu cầu làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và có biện pháp xử lý phù hợp.

Đáng chú ý, công tác điều hành ngày càng chuyển theo hướng sát thực tế hơn. Dữ liệu giải ngân và các khó khăn, vướng mắc được cập nhật trên Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về Tài chính, qua đó phục vụ theo dõi, đánh giá và điều hành. Việc rà soát, chuẩn hóa dữ liệu trong cũng được các bộ, ngành, địa phương tích cực phối hợp thực hiện, tạo cơ sở thống nhất cho công tác chấm điểm và quản lý tiến độ.

Từ Trung ương đến địa phương cùng tăng tốc

Một điểm đáng chú ý là sự chủ động hơn của các cơ quan, đơn vị trong phân bổ, điều hành và giải ngân vốn. Bộ Tài chính đã triển khai các biện pháp đáp ứng nhu cầu vốn, ưu tiên các dự án hạ tầng chiến lược, liên vùng, có khả năng giải ngân lớn và tác động lan tỏa; đồng thời rà soát nhu cầu điều chỉnh kế hoạch vốn để xử lý nguồn vốn chưa phân bổ chi tiết hoặc điều chuyển cho nơi có nhu cầu sử dụng.

Tình hình giải ngân của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cũng được công khai hằng tuần, hằng tháng. Cách làm này tạo thêm cơ sở để các đơn vị chủ động so sánh tiến độ, nhận diện điểm nghẽn và kịp thời đưa ra giải pháp đôn đốc, điều hành.

Riêng đối với các dự án trọng điểm ngành giao thông có tiến độ chậm, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Xây dựng tổ chức rà soát trực tiếp cùng các bộ, địa phương, chủ đầu tư và đơn vị liên quan, tập trung xác định nguyên nhân, khó khăn và giải pháp thúc đẩy tiến độ. Tinh thần xuyên suốt là đẩy nhanh thực hiện, giải ngân gắn với mục tiêu hoàn thành kế hoạch vốn năm 2026.

Một công cụ mới cũng đang tạo tác động tích cực tới cách thức tổ chức thực hiện là phương án chấm điểm giải ngân. Sau khi Quyết định số 1129/QĐ-TTg được ban hành, Bộ Tài chính đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu, hướng dẫn các bộ, cơ quan trung ương và địa phương triển khai; tổ chức chấm điểm thử và tập huấn trên toàn quốc để thống nhất cách hiểu, cách thực hiện. Từ kết quả thử nghiệm, hệ thống tiếp tục được hoàn thiện để triển khai chấm điểm chính thức từ kỳ tháng 10/2026.

Theo Bộ Tài chính, phương án chấm điểm đã có tác động lan tỏa, thúc đẩy các bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư chủ động xây dựng kế hoạch giải ngân, theo dõi tiến độ và nhận diện sớm các khó khăn. Một số đơn vị còn chủ động nghiên cứu tiêu chí đánh giá nội bộ đối với các đơn vị trực thuộc, qua đó tăng cường trách nhiệm và khả năng xử lý vướng mắc ngay từ cơ sở.

Lũy kế đến hết ngày 30/9/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt 642.961,6 tỷ đồng. Thiết kế có sự hỗ trợ của AI

Những nỗ lực đó được phản ánh qua kết quả giải ngân. Lũy kế đến hết ngày 30/9/2026 đạt 642.961,6 tỷ đồng, bằng 62,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn cùng kỳ năm 2025 12,9% về tỷ lệ và 202.559,3 tỷ đồng về giá trị tuyệt đối. Đặc biệt, tốc độ giải ngân riêng trong tháng 9 đạt 1,58 lần so với tháng 8, cho thấy đà tăng tốc rõ hơn trong giai đoạn cuối quý III.

Nếu không tính 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương được tiết kiệm để dự kiến đầu tư cho tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đến hết tháng 9 đạt 64,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Đáng chú ý, đã có 6 bộ, cơ quan trung ương và 19 địa phương có tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân chung cả nước. Nhiều địa phương cũng giải ngân khối lượng vốn lớn, trong đó Hà Nội đạt 115,5 nghìn tỷ đồng, TP. Hồ Chí Minh 104,2 nghìn tỷ đồng, Hải Phòng 30,8 nghìn tỷ đồng; ở khối trung ương, Bộ Quốc phòng đạt 34,3 nghìn tỷ đồng và Bộ Công an 32,3 nghìn tỷ đồng.

Theo TS. Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Phát triển Doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh tại Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, bên cạnh tiếp tục hoàn thiện thể chế, các địa phương cần chủ động hơn trong tháo gỡ khó khăn. Thực tế khác biệt về tiến độ triển khai giữa các địa phương cho thấy năng lực tổ chức thực hiện và sự chủ động tại cơ sở có vai trò quan trọng. Việc chấm điểm giải ngân, gắn chỉ tiêu tăng trưởng với trách nhiệm người đứng đầu được kỳ vọng tạo thêm động lực tích cực để các địa phương đẩy nhanh tiến độ.

Kết quả 9 tháng cho thấy tốc độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 đã tăng cả về tỷ lệ và giá trị tuyệt đối so với cùng kỳ năm 2025, phản ánh quyết tâm và nỗ lực lớn của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là các bộ, cơ quan trung ương, địa phương, chủ đầu tư và các đơn vị trực tiếp thực hiện dự án.

Trong những tháng cuối năm, yêu cầu đặt ra là tiếp tục duy trì nhịp độ này, bám sát tiến độ từng dự án, chủ động xây dựng phương án ứng phó với các yếu tố bất lợi và xử lý kịp thời những điểm nghẽn còn lại. Từ giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng đến tổ chức thi công, nghiệm thu, thanh toán, các khâu đều đang được đặt trong yêu cầu chung là đẩy nhanh tiến độ nhưng phải gắn giải ngân với khối lượng thực hiện và hiệu quả sử dụng vốn.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là hoàn thành kế hoạch giải ngân, mà còn bảo đảm nguồn vốn được đưa vào đúng dự án, đúng tiến độ, sớm hình thành công trình và phát huy hiệu quả đầu tư. Như TS. Nguyễn Minh Thảo nhấn mạnh, điều cần hướng tới là lựa chọn đúng dự án, triển khai đúng tiến độ và tạo hiệu ứng lan tỏa, qua đó thu hút thêm đầu tư tư nhân, FDI và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.