Phát triển thị trường nội địa, mở ra động lực tăng trưởng mới cho ngành gỗ Việt Nam

Thị trường gỗ nội hướng tới đa dạng hóa đầu ra, nâng cao giá trị sản phẩm, phát triển thương hiệu tạo nền tảng tăng trưởng bền vững.

Thị trường hơn 100 triệu dân còn nhiều dư địa tăng trưởng

Sau nhiều năm lấy xuất khẩu làm động lực chủ yếu, ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tái định vị thị trường trong nước, từ kênh tiêu thụ bổ sung trở thành trụ cột tăng trưởng song hành với thị trường quốc tế. Đây là giải pháp ứng phó với biến động đơn hàng và là bước chuyển cần thiết, khai thác tốt hơn năng lực sản xuất, chế biến và thiết kế của doanh nghiệp.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt khoảng 17,2 tỷ USD. Trong 9 tháng năm 2026, giá trị xuất khẩu đạt gần 13,43 tỷ USD, tăng 7,3% so với cùng kỳ năm 2025. Sản phẩm gỗ Việt Nam đã có mặt tại hơn 160 quốc gia và vùng lãnh thổ, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe tại những thị trường lớn như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản. Kết quả này khẳng định năng lực cạnh tranh của ngành Việt Nam, đồng thời cho thấy dư địa nâng cao giá trị sản phẩm thông qua chế biến sâu, cải tiến thiết kế và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào xuất khẩu cũng khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro khi nhu cầu tại các thị trường chủ lực suy giảm, hàng rào kỹ thuật gia tăng hoặc chính sách thương mại thay đổi. Vì vậy, phát triển thị trường trong nước cần được nhìn nhận như một chiến lược dài hạn để đa dạng hóa đầu ra, phân tán rủi ro và nâng cao sức chống chịu của toàn ngành.

Theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, mức chi tiêu bình quân cho sản phẩm gỗ tại thị trường nội địa hiện xấp xỉ 50 USD/người/năm, trong khi quy mô thị trường gỗ và nội thất trong nước đạt khoảng 5 tỷ USD. Bên cạnh đó, với thị trường hơn 100 triệu dân, tốc độ đô thị hóa và nhu cầu nâng cấp không gian sống ngày càng tăng, Thị trường nội đang có những điều kiện thuận lợi để mở rộng tiêu dùng sản phẩm gỗ. Người dân ngày càng quan tâm đến thiết kế, công năng, độ bền, tính an toàn và nguồn gốc vật liệu, tạo cơ hội cho các dòng sản phẩm có chất lượng và giá trị gia tăng cao.

Trong kịch bản GDP tăng trưởng hai con số, chi tiêu cho sản phẩm gỗ được kỳ vọng có thể tăng 7-9%/năm, cao hơn mức tăng cầu bình quân thế giới khoảng 6%. Từ quy mô khoảng 5 tỷ USD, thị trường nội địa có thể đạt 7-7,7 tỷ USD vào năm 2030, tiến gần mốc 8 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, theo các chuyên gia quy mô dân số lớn cùng các lợi thế sẽ không tự động chuyển thành lợi thế cho doanh nghiệp trong nước còn cần phải có khả năng nắm bắt nhu cầu, tổ chức phân phối, nâng chất lượng và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng để biến quy mô dân số lớn cùng các lợi thế góp tạo sản phẩm giá trị gia tăng cao hơn.

Chuẩn hóa chất lượng, nâng giá trị sản phẩm để chinh phục “sân nhà”

Nhiều doanh nghiệp gỗ Việt Nam có năng lực sản xuất, thiết kế và quản trị chất lượng đáp ứng yêu cầu quốc tế.

Hiện, nhiều doanh nghiệp gỗ Việt Nam có năng lực sản xuất, thiết kế và quản trị chất lượng đáp ứng yêu cầu quốc tế nhưng lại chưa tạo được vị thế tương xứng ở thị trường nội địa. Trong khi sản phẩm xuất khẩu phải tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt, nhưng người tiêu dùng trong nước vẫn có thể gặp khó khăn khi tiếp cận thông tin về nguồn gốc gỗ, chất lượng vật liệu và độ an toàn của sản phẩm.

Về thị trường có sự tham gia đa dạng của doanh nghiệp quy mô lớn, cơ sở sản xuất nhỏ, hộ kinh doanh và các làng nghề. Thúc đẩy thị trường phát triển, Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt thông qua hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ chế chứng nhận và truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn rõ ràng bảo vệ người tiêu dùng, tạo sân chơi minh bạch, khuyến khích doanh nghiệp nâng chất lượng thay vì cạnh tranh chủ yếu bằng giá.

Việt Nam hiện có khoảng 3 triệu ha rừng trồng, chủ yếu là keo, cùng gần 1 triệu ha cao su tiểu điền; mỗi năm có thể khai thác khoảng 4-5 triệu m³ gỗ cao su. Mục tiêu nâng diện tích rừng có chứng chỉ FSC và VFCS lên 1,25 triệu ha vào năm 2030 sẽ góp phần cải thiện nguồn cung gỗ có chứng nhận, tạo nền tảng cho sản xuất có trách nhiệm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn số 8667/BNNMT-LNKL về tiếp tục triển khai Kế hoạch phát triển rừng trồng sản xuất gỗ lớn giai đoạn 2024-2030. Việc thực hiện hiệu quả kế hoạch sẽ góp phần nâng chất lượng nguyên liệu, giảm tình trạng cung ứng manh mún và tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Về phía doanh nghiệp, lợi thế cạnh tranh cần chuyển dần từ giá thấp sang thiết kế, chất lượng, thương hiệu và dịch vụ. Nghiên cứu sâu văn hóa, gia phong, phong tục vùng miền và phong cách sống của người Việt sẽ giúp doanh nghiệp phát triển sản phẩm có bản sắc, phù hợp với nhu cầu thực tế, thay vì chủ yếu gia công theo mẫu đặt hàng từ nước ngoài.

Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam xác định bên cạnh mở rộng xuất khẩu, các doanh nghiệp sẽ chủ động cung cấp đồ gỗ, vật liệu gỗ và sản phẩm nội thất cho các dự án nhà ở xã hội, trường học, bệnh viện, công sở, khách sạn, khu du lịch và các dự án hạ tầng đang được đẩy nhanh tiến độ đầu tư. Cùng với đó, ngành gỗ định hướng nâng giá trị gia tăng thay vì chỉ tăng sản lượng; phát triển sản phẩm có thiết kế, thương hiệu và hàm lượng chế biến sâu cao hơn...

Phát triển thị trường nội địa, mở ra động lực tăng trưởng mới cho ngành gỗ Việt Nam đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp, hệ thống phân phối và người tiêu dùng. Khi tiêu chuẩn chất lượng được hoàn thiện, nguồn gốc nguyên liệu minh bạch và sản phẩm có thiết kế, thương hiệu riêng, thị trường hơn 100 triệu dân sẽ trở thành điểm tựa quan trọng để ngành gỗ nâng cao giá trị, tăng sức chống chịu trước biến động thương mại toàn cầu và mở rộng vị thế tại khu vực cũng như quốc tế.