 |
| Sản xuất công nghiệp tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong tháng 9 và 9 tháng năm 2026. Ảnh: Moit |
Tăng trưởng tích cực, tập trung nâng tỷ lệ nội địa hóa
Sản xuất công nghiệp tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong tháng 9 và 9 tháng năm 2026. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 9 tăng 16,65% so với cùng kỳ và tăng 3,26% so với tháng trước. Lũy kế 9 tháng, IIP tăng 12,33%, sát kịch bản 9 tháng là 12,28%. Trong đó, công nghiệp chế biến, chế tạo là động lực chính, tăng 12,93%; riêng tháng 9 tăng 17,12%.
Tại họp báo thường kỳ của Bộ Công Thương diễn ra vừa qua, thông tin về kết quả chung, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, đánh giá sản xuất công nghiệp 9 tháng năm 2026 rất tích cực. Với mức tăng 12,3%, IIP cả nước đạt mức tăng 9 tháng cao nhất trong 10 năm trở lại đây. Đà tăng mạnh dần lên, quý sau cao hơn quý trước: quý II tăng 11,2%, quý III tăng 14,8%. Đặc biệt, 34/34 địa phương đều ghi nhận tăng trưởng dương.
Trong bối cảnh đó, vấn đề nâng tỷ lệ nội địa hóa và phát triển công nghiệp để nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế được đặt ra đối với ngành Công Thương. Theo ông Phạm Văn Quân cho biết ngành xác định tự chủ không phải là tự sản xuất tất cả, mà là làm chủ có chọn lọc những khâu quyết định giá trị gia tăng cao và bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng.
Hiện nay, công nghiệp tăng trưởng nhanh, nhưng gần một nửa giá trị hàng xuất khẩu vẫn là giá trị gia tăng nước ngoài. Tỷ lệ nội địa hóa của cơ khí chế tạo mới đạt 25-30%, ô tô con đạt 15-20%. Ông Phạm Văn Quân nhấn mạnh, nếu không thay đổi, càng tăng trưởng sẽ càng nhập khẩu nhiều.
Để nâng cao năng lực tự chủ, ngành Công Thương tập trung vào 3 việc lớn. Trước hết là tạo thị trường, sử dụng các dự án hạ tầng chiến lược như đường sắt, điện, điện gió ngoài khơi và mua sắm công để đặt hàng doanh nghiệp trong nước.
Tiếp đó là chuyển từ thu hút sang hấp thụ đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Các ưu đãi gắn với chuyển giao công nghệ, nghiên cứu phát triển và phát triển nhà cung ứng Việt Nam. Đây là một trong 3 hướng được ngành xác định để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và phát triển công nghiệp.
Hướng thứ 3 là nâng cấp doanh nghiệp Việt theo chuỗi, thông qua Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ 2026-2035. Nội dung hỗ trợ tập trung vào công nghệ, vốn dài hạn, nhân lực và trung tâm kỹ thuật dùng chung.
Mục tiêu đến năm 2030 là các ngành công nghiệp chủ lực đạt tỷ lệ nội địa hóa bình quân 40-45%. Theo ông Phạm Văn Quân, thước đo cuối cùng là trong mỗi 100 đồng giá trị công nghiệp tăng thêm, bao nhiêu đồng do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra và giữ lại.
Đối với công nghiệp vật liệu, ông Phạm Văn Quân cho biết Kết luận số 83-KL/TW ngày 08/5/2026 của Bộ Chính trị về phát triển công nghiệp vật liệu đã đặt ngành này trở thành một nền tảng của năng lực tự chủ công nghiệp, thay vì chỉ là một ngành sản xuất đầu vào.
Kết luận đặt yêu cầu phát triển công nghiệp vật liệu có trọng tâm, trọng điểm; chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, từ khai thác lợi thế tài nguyên sang làm chủ công nghệ và từng bước làm chủ các công đoạn có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị. Bộ Công Thương được giao xây dựng Chiến lược quốc gia phát triển công nghiệp vật liệu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Từ góc độ quản lý nhà nước, ngành Công Thương xác định 3 đột phá lớn trong chiến lược cũng như trong quản lý phát triển công nghiệp vật liệu thời gian tới.
Đột phá thứ nhất là lựa chọn đúng trọng tâm phát triển, tổ chức xây dựng chính sách theo hướng tập trung, không dàn trải. Trong đó, xác định rõ những nhóm, chuỗi và sản phẩm có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực sản xuất công nghiệp, khả năng tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Đột phá thứ 2 là phát triển theo chuỗi giá trị công nghiệp vật liệu, đồng bộ từ thượng nguồn gồm khai thác, tuyển, sơ chế đến trung nguồn gồm luyện, vật liệu cơ bản và hạ nguồn gồm vật liệu tiên tiến, sản phẩm vật liệu công nghệ cao. Quá trình này gắn với chuỗi giá trị khoáng sản chiến lược quan trọng, khoáng sản chiến lược đặc biệt.
Đột phá thứ 3 là tổ chức phát triển 3 nhóm: vật liệu cơ bản, vật liệu chiến lược và vật liệu tương lai theo đặc thù lĩnh vực hoạt động, đồng thời chuyển mạnh từ định hướng chính sách sang năng lực công nghiệp thực tế.
Cụ thể, giữ vững, nâng cấp năng lực và đẩy mạnh xanh hóa trong sản xuất các vật liệu cơ bản có quy mô sản xuất lớn, giá trị gia tăng cao; đẩy mạnh tinh chế, tinh luyện sâu kim loại; phát triển các vật liệu kỹ thuật chất lượng cao. Cùng với đó, từng bước đưa một số vật liệu chiến lược, vật liệu tiên tiến, vật liệu tương lai vào sản xuất ổn định ở quy mô công nghiệp.
Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa nhanh năng lực sản xuất mới vào vận hành
Với mục tiêu công nghiệp tăng từ 12-14% để đóng góp vào tăng trưởng GDP 2 con số, sau 9 tháng có 19/34 địa phương tăng từ 12% trở lên, còn 15 địa phương chưa đạt mục tiêu. Điều này đặt ra yêu cầu thúc đẩy tăng trưởng tại những địa phương có mức tăng còn thấp.
Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp khẳng định kết quả chung của sản xuất công nghiệp 9 tháng rất tích cực. Nhóm địa phương chưa đạt mục tiêu tăng trưởng công nghiệp chưa kéo mức tăng chung xuống dưới các chỉ tiêu Chính phủ đề ra.
Sự phân hóa chủ yếu xuất phát từ khác biệt về cơ cấu ngành và năng lực sản xuất mới. Những địa phương tăng cao phần lớn là nơi có dự án lớn mới đi vào vận hành hoặc nâng công suất, đặc biệt là các dự án trong ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.
Ở nhóm chưa đạt mục tiêu, một số địa phương có tỷ trọng lớn của khai khoáng, thủy điện. Đây là các ngành phụ thuộc vào trữ lượng, điều kiện thủy văn và cấp phép khai thác, nên sản lượng tăng thấp.
Một số địa phương tập trung các ngành xuất khẩu thâm dụng lao động đang chịu sức ép từ các rào cản thương mại mới và chi phí logistics quốc tế tăng cao. Trong khi đó, một số trung tâm công nghiệp lớn đã có quy mô nền cao, đang trong quá trình chuyển dịch cơ cấu nên tốc độ tăng chưa thể có đột phá ngay.
Bên cạnh những yếu tố về cơ cấu ngành, một số địa phương còn khó khăn trong bố trí quỹ đất, mặt bằng và thiếu hụt nguồn nhân lực có chất lượng phục vụ sản xuất, kinh doanh. Điều này dẫn đến việc đưa các dự án mới hoặc mở rộng, tăng công suất vào vận hành còn chậm.
Thời gian qua, Bộ Công Thương đã tổ chức nhiều đoàn làm việc với các địa phương nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp, năng lượng và thương mại. Kết quả từ những hoạt động này góp phần định hướng tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho phát triển công nghiệp nói riêng và ngành Công Thương nói chung tại nhiều địa phương trọng điểm.
Trong thời gian tới, cùng với các chương trình làm việc với địa phương của Bộ Công Thương, Cục Công nghiệp tiếp tục đề xuất giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy tăng trưởng công nghiệp trong quý IV và các tháng còn lại của năm 2026.
Trọng tâm là hướng dẫn, hỗ trợ địa phương đẩy mạnh quy hoạch, xây dựng, bàn giao hạ tầng khu, cụm công nghiệp, bảo đảm quỹ đất và mặt bằng phục vụ sản xuất. Đồng thời, thúc đẩy phát triển một số ngành có dư địa tăng trưởng tốt dịp cuối năm và kích cầu tiêu thụ sản phẩm công nghiệp trong nước.
Đặc biệt, Cục Công nghiệp tập trung thúc đẩy đưa nhanh các năng lực sản xuất mới vào vận hành tại địa phương, ưu tiên những dự án công nghiệp chế biến, chế tạo quan trọng có khả năng đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế trên địa bàn.
